Ánh mắt trẻ em và nguy cơ trầm cảm: Khi hướng chú ý tiết lộ sự khác biệt di truyền

Vị trí mà ánh mắt của một đứa trẻ dừng lại khi quan sát các biểu cảm khuôn mặt có thể tiết lộ những thông tin quan trọng về nguy cơ tâm lý trong tương lai. Công trình nghiên cứu công bố vào tháng 9 năm 2026 từ Đại học Binghamton, Tiểu bang New York, chỉ ra rằng các triệu chứng trầm cảm làm thay đổi mức độ tập trung thị giác của trẻ em đối với các khuôn mặt biểu lộ cảm xúc. Tuy nhiên, cách thức thay đổi này lại phụ thuộc vào tiền sử trầm cảm từ phía gia đình. [1]

Theo dõi chuyển động ánh mắt trong hai năm

Các nhà nghiên cứu tại Viện Rối loạn Tâm trạng thuộc Đại học Binghamton đã thực hiện một khảo sát kéo dài hai năm trên 242 trẻ em cùng mẹ của các em. Cứ sau mỗi khoảng thời gian 6 tháng, các đối tượng tham gia lại trải qua một đợt đánh giá định kỳ để ghi nhận sự biến đổi về mặt tâm lý và hành vi. [1]

Trong mỗi buổi đánh giá, trẻ em được quan sát các cặp hình ảnh hiển thị trên màn hình máy tính. Mỗi cặp hình ảnh gồm một gương mặt mang biểu cảm trung tính kết hợp cùng một gương mặt thể hiện cảm xúc rõ rệt như vui vẻ, buồn bã hoặc giận dữ. Nhóm nghiên cứu ứng dụng công nghệ theo dõi ánh mắt để đo lường chính xác hình ảnh nào thu hút sự chú ý của trẻ và khoảng thời gian ánh mắt dừng lại ở đó. [1]

Phương pháp này cho phép theo dõi trực tiếp cách trẻ em phản ứng với các tín hiệu cảm xúc xung quanh trong giai đoạn cơ thể và tâm trí đang tăng trưởng. Việc ghi nhận dữ liệu trong thời kỳ này giúp các nhà khoa học quan sát biến đổi tâm lý ngay từ khi chúng mới hình thành, thay vì đợi đến khi các rối loạn đã ổn định và định hình rõ ràng. [1]

Mối tương tác hai chiều giữa hành vi và triệu chứng

Trước công trình này, các nghiên cứu đi trước từng ghi nhận mối liên hệ giữa tình trạng trầm cảm với xu hướng tập trung nhiều hơn vào các khuôn mặt buồn bã. Dù vậy, những dữ liệu quá khứ chưa thể làm rõ liệu sự thiên vị trong chú ý thị giác là nguyên nhân dẫn đến trầm cảm hay chỉ là kết quả sinh ra sau khi căn bệnh xuất hiện. [1]

Nghiên cứu của Đại học Binghamton giải quyết câu hỏi này bằng cách ghi nhận đồng thời cả triệu chứng trầm cảm lẫn mô hình chú ý của cùng một nhóm đối tượng qua từng mốc thời gian. Kết quả cho thấy một mối tương tác hai chiều tác động lẫn nhau: sự lệch hướng chú ý và các triệu chứng tâm lý liên tục dự đoán và thúc đẩy sự tiến triển của nhau qua từng giai đoạn. [1]

Phản ứng của nhóm trẻ có nguy cơ di truyền cao

Phát hiện từ nghiên cứu ghi nhận rằng khi các triệu chứng trầm cảm cá nhân tăng lên, phản ứng chú ý của trẻ em không diễn ra giống nhau mà phân hóa dựa trên tiền sử bệnh lý của người mẹ. [1]

Ở nhóm trẻ có mẹ từng mắc rối loạn trầm cảm nặng, sự gia tăng của các biểu hiện trầm cảm làm ánh mắt của trẻ bị kéo chặt hơn vào các biểu cảm buồn bã. Khi triệu chứng bộc phát, các em gặp khó khăn trong việc chủ động dời ánh mắt ra khỏi những tín hiệu mang cảm xúc tiêu cực. [1]

Một lý giải được đưa ra là trẻ em sống cùng người mẹ có tiền sử trầm cảm thường xuyên tiếp xúc với các biểu hiện buồn bã trên gương mặt mẹ trong đời sống hằng ngày. Khi bản thân đứa trẻ trải qua các dấu hiệu trầm cảm, các biểu cảm buồn bã trở nên đặc biệt nổi bật đối với nhận thức của các em, khiến việc rút sự chú ý khỏi những hình ảnh đó trở nên khó khăn hơn. [1]

Sự suy giảm khả năng tiếp nhận tín hiệu tích cực

Một diễn biến khác biệt được quan sát thấy ở nhóm trẻ em có mẹ chưa từng mắc bệnh trầm cảm. Khi các triệu chứng trầm cảm xuất hiện ở nhóm này, các em không có xu hướng nhìn nhiều hơn vào những khuôn mặt buồn bã. [1]

Thay vào đó, nhóm trẻ có rủi ro gia đình thấp lại giảm mức độ chú ý dành cho các gương mặt vui vẻ. Sự xuất hiện của các triệu chứng trầm cảm đã làm suy yếu yếu tố bảo vệ tự nhiên, vốn là khả năng bị thu hút bởi các tín hiệu mang tính tích cực trong môi trường. [1]

Như vậy, trầm cảm làm biến đổi cách thức xử lý thông tin cảm xúc qua hai con đường riêng biệt: với trẻ có nguy cơ gia đình cao, nỗi buồn trở nên khó phớt lờ; trong khi với trẻ có nguy cơ gia đình thấp, các biểu hiện tích cực lại suy giảm sức thu hút. [1]

Giai đoạn theo dõi nối tiếp ở lứa tuổi thiếu niên

Nỗ lực nghiên cứu hiện tiếp tục được mở rộng khi nhóm trẻ tham gia bước vào độ tuổi thiếu niên, giai đoạn mà nguy cơ bộc phát trầm cảm bắt đầu tăng cao ở giới trẻ. Mục tiêu lâu dài là xác định xem liệu những mô hình chú ý được ghi nhận ở độ tuổi nhỏ có thể dự báo chính xác khả năng nhận chẩn đoán trầm cảm lâm sàng khi lớn lên hay không. [1]

Công trình được công bố trên tạp chí khoa học Journal of Psychopathology and Clinical Science bởi nhóm tác giả Kelly A. Gair, Leslie A. Brick và Brandon E. Gibb. Việc hiểu rõ cơ chế thu hút ánh mắt giúp giới khoa học có thêm công cụ định hình các chiến lược can thiệp sớm cho từng nhóm nguy cơ. [1]