Bất ngờ underground: Nấm tử thần bùng phát ở cóc non mùa đông

Môi trường trú ẩn tưởng chừng an toàn nhất trong mùa đông đôi khi lại ẩn chứa những nguy cơ sinh học bất ngờ đối với động vật hoang dã. Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Functional Ecology, các loài lưỡng cư trải qua nhiều tháng ngủ đông dưới lớp tuyết dày có thể đối mặt với nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh cao hơn tưởng tượng. Câu hỏi trung tâm đặt ra là làm thế nào nấm chytrid, vốn được biết đến là một tác nhân lây truyền qua môi trường nước, lại có thể bùng phát cực mạnh ở cóc Yosemite trong thời gian chúng chôn mình dưới tuyết khô để tránh rét. [1]

Tác động của nấm chytrid lên cơ thể lưỡng cư

Nấm chytrid, hay còn gọi là Batrachochytrium dendrobatidis (Bd), là một loại mầm bệnh đã gây tổn hại nghiêm trọng cho nhiều quần thể lưỡng cư trên toàn cầu. Theo các nhà nghiên cứu, loại nấm này tấn công trực tiếp vào lớp da của động vật, làm gián đoạn cơ chế quan trọng giúp các chất điện giải và chất lỏng đi vào cơ thể. Sự thiếu hụt này có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng là suy tim và gây tử vong cho nhiều loài ếch nhái. Ước tính từ năm 2019 cho thấy mầm bệnh này có liên quan đến sự suy giảm của ít nhất 500 loài và có thể đặt 90 loài đứng trước bờ vực tuyệt chủng. [1]

Chính vì mối đe dọa này, cóc Yosemite có tên khoa học là Anaxyrus canorus hiện nằm trong danh sách loài bị đe dọa theo Đạo luật Về các loài có nguy cơ tuyệt chủng của Hoa Kỳ. Loài này sinh sống tại khu vực dãy núi Sierra Nevada ở California, nơi chúng dành phần lớn thời gian trên cạn. Trong khi con trưởng thành thường di chuyển đến các vũng nước nông để sinh sản vào mùa ấm, chúng lại dành khoảng một nửa thời gian trong năm để sống dưới lòng đất trong trạng thái ngủ đông sâu gọi là brumation. [1]

Bất ngờ từ những con số kiểm tra sau mùa đông

Để tìm hiểu cách thức mầm bệnh duy trì sự tồn tại khi cóc vùi mình suốt mùa đông giá lạnh, nhà sinh thái học David Daversa cùng các đồng nghiệp tại UCLA đã thực hiện các chuyến khảo sát thực tế tại Vườn quốc gia Yosemite. Nhóm nghiên cứu đã tiến hành bắt giữ các cá thể cóc ở nhiều độ tuổi khác nhau, bao gồm cả những con cóc nhỏ nhất trước thời điểm chúng chôn mình xuống hang và ngay sau khi chúng xuất hiện trở lại vào mùa xuân, sau đó lấy mẫu dịch quét da để kiểm tra sự hiện diện của nấm Bd. [1]

Kết quả thu được mang lại một bất ngờ lớn cho giới khoa học. Tỷ lệ nhiễm nấm ở những con cóc non sau mùa đông đầu tiên cao hơn đáng kể so với những cá thể trưởng thành sinh sản dưới nước. Cụ thể, trước mùa ngủ đông đầu tiên, chỉ có trung bình khoảng 23 phần trăm số cóc non cho kết quả dương tính với nấm Bd. Tuy nhiên, khi mùa xuân đến, con số này vọt lên hơn 90 phần trăm, với nhiều cá thể nhiễm bệnh ở mức độ nặng. Ngược lại, chưa đến một nửa số con trưởng thành sinh sản được kiểm tra cho kết quả dương tính. [1]

Những giả thuyết về cơ chế bùng phát dưới lòng đất

Hiện tại, nguyên nhân chính xác khiến loại nấm ưa nước này có thể phát triển mạnh mẽ trong môi trường hang đất khô ráo vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp trọn vẹn. Nhà nghiên cứu David Daversa cho biết vẫn chưa rõ vì sao mầm bệnh lại ưa chuộng điều kiện này. Giả thuyết đầu tiên đặt ra là những con cóc non có thể đã mang sẵn các mầm bệnh ở mức độ không thể phát hiện trước khi chôn mình, và các ổ nhiễm này âm thầm phát triển theo thời gian trong không gian kín. [1]

Một khả năng khác được đặt ra là mầm bệnh có thể lây lan chéo giữa các cá thể khi chúng tập trung với mật độ cao trong các hang đá để cùng nhau tránh rét qua mùa đông dài. Bên cạnh đó, giới nghiên cứu cũng đặt câu hỏi liệu các loài lưỡng cư khác có cùng tập tính ngủ đông dưới tuyết có phải đối mặt với mức độ rủi ro tương tự hay không, khi mà dữ liệu về các loài khác vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn. [1]

Thay đổi chiến lược trong công tác bảo tồn động vật

Mặc dù vẫn còn nhiều điểm chưa rõ về cơ chế lây truyền dưới lòng đất, những phát hiện mới từ nghiên cứu đã nhanh chóng được áp dụng vào thực tế công tác bảo tồn. Chương trình phục hồi quần thể cóc Yosemite, sự phối hợp giữa Vườn thú San Francisco và Cơ quan Công viên Quốc gia Hoa Kỳ, đã có sự điều chỉnh quan trọng trong chiến lược thả động vật về tự nhiên. [1]

Thay vì thả các cá thể nhỏ tuổi vốn đang ở giai đoạn dễ bị tổn thương nhất trước mầm bệnh, chương trình hiện nay tập trung vào việc nuôi dưỡng và chỉ thả ra môi trường tự nhiên những con cóc đã trưởng thành. Việc vượt qua được giai đoạn đầu đời nhạy cảm giúp các cá thể có tỷ lệ sống sót cao hơn trước nguy cơ từ dịch bệnh. [1]

Theo quan điểm của nhà nghiên cứu David Daversa, việc mở rộng tư duy vượt ra ngoài môi trường nước quen thuộc sẽ giúp các nhà bảo tồn tìm ra hướng đi hiệu quả hơn. Bằng cách nhận diện đúng giai đoạn cuộc đời mà nấm bệnh có xu hướng bùng phát mạnh nhất, các chương trình bảo vệ động vật có thể chủ động ngăn chặn mầm bệnh từ sớm, bảo vệ các loài hoang dã trước những cạm bẫy sinh học tiềm ẩn trong môi trường tự nhiên. [1]