Bí ẩn chòm sao Perseus: Chiêm ngưỡng cụm sao đôi cách xa 7.500 năm ánh sáng

Vào những đêm mùa thu hoặc mùa đông trong trẻo, khi ngước lên bầu trời và bắt gặp hình ảnh quen thuộc của chòm sao Cassiopeia với hình dáng chữ M hoặc W rõ nét, người quan sát đang đứng trước một điểm mốc để tìm kiếm một trong những kỳ quan lấp lánh của dải Ngân Hà. Nằm ẩn mình giữa chòm sao này và chòm sao Perseus lân cận chính là cặp cụm sao mở mang tên h Persei và chi Persei, hay còn được biết đến rộng rãi với tên gọi cụm sao đôi Perseus. Làm thế nào con người từ khoảng cách xa xôi trên Trái Đất có thể nhìn thấy những ánh sáng rực rỡ vượt qua hành trình hàng nghìn năm ánh sáng để đến với thị giác? [1]

Định vị chòm sao Perseus và cặp cụm sao đôi

Để tìm thấy cụm sao đôi này, người quan sát trước hết cần xác định chòm sao Cassiopeia với hình dáng chữ cái rất dễ nhận diện trên bầu trời tối. Khi điều kiện quang mây cho phép, bạn có thể dễ dàng nhận ra các đường nét duyên dáng của chòm sao Perseus nằm ngay bên cạnh. [1]

Bằng cách dùng ống nhòm quét nhẹ vào vùng không gian nằm giữa hai chòm sao này, bạn sẽ bắt gặp hai nhóm sao lấp lánh xuất hiện trong tầm nhìn, tạo thành một khung cảnh vô cùng ấn tượng. Tại các vĩ độ bắc trung bình, cụm sao đôi này có đặc điểm tuần hoàn quanh cực, nghĩa là chúng luôn ở trên đường chân trời vào mọi đêm trong năm và ở bất kỳ thời điểm nào ban đêm. Nếu quan sát từ các vùng xa hơn về phía nam nhưng vẫn thuộc Bắc Bán cầu, thời điểm thích hợp nhất để tìm kiếm là vào những đêm quang mây mùa thu hoặc mùa đông khi bầu trời đạt độ trong suốt cao nhất. [1]

Bản chất thực sự của các ngôi sao siêu khổng lồ

Cặp cụm sao mở h Persei và chi Persei nằm cách Trái Đất khoảng 7.500 năm ánh sáng, một khoảng cách vô cùng lớn trong không gian vũ trụ. Việc chúng ta có thể nhìn thấy chúng bằng mắt thường hoặc qua thiết bị hỗ trợ chứng minh rằng những ngôi sao này phải có độ sáng nội tại cực kỳ lớn. Mỗi cụm bao gồm vài trăm ngôi sao còn rất trẻ, nóng bỏng và có kích thước siêu khổng lồ, tỏa ra ánh sáng rực rỡ vượt trội so với các ngôi sao thông thường. [1]

Những ngôi sao trẻ tuổi này tỏa sáng mạnh mẽ hơn Mặt Trời của chúng ta tới hàng nghìn lần, tạo nên nguồn năng lượng khổng lồ vượt qua quãng đường không gian bao la. Tọa độ chính xác của h Persei được các nhà thiên văn ghi nhận ở Xích kinh 2h 19m và Độ nghiêng 57° 9′ bắc, trong khi chi Persei nằm ở Xích kinh 2h 22,4m và Độ nghiêng 57° 7′ bắc trên vòm trời đêm. [1]

Hành trình của ánh sáng xuyên qua các nhánh thiên hà

Khoảng cách 7.500 năm ánh sáng đặt ra câu hỏi về chặng đường mà ánh sáng phải vượt qua từ các vì sao để đến với mắt người quan sát trên Trái Đất. Theo các nhà thiên văn học, cụm sao đôi này nằm sâu bên trong nhánh Perseus của dải Ngân Hà, một cấu trúc lớn của thiên hà chúng ta. Trong khi đó, hệ mặt trời của chúng ta lại cư ngụ ở phần bên trong của nhánh Orion gần hơn rất nhiều so với trung tâm hoặc vùng rìa ngoài. [1]

Điều này có nghĩa là khi hướng mắt về phía cụm sao đôi, tầm nhìn của chúng ta phải xuyên qua nhánh xoắn ốc cục bộ của chính mình và đi thẳng tới nhánh xoắn ốc tiếp theo nằm xa hơn về phía ngoài tâm thiên hà. Ánh sáng từ những siêu sao này đã phải vượt qua không gian liên sao bao la, đối mặt với bụi và khí, trước khi chạm đến mắt người quan sát. [1]

Quan sát bằng mắt thường và dụng cụ hỗ trợ

Mặc dù sở hữu vẻ đẹp tráng lệ bậc nhất trong số các thiên thể ngoài hệ mặt trời, cụm sao đôi này lại không nằm trong danh mục nổi tiếng của Charles Messier. Nhà thiên văn Charles Messier từng tìm kiếm các đối tượng bầu trời sâu dễ bị nhầm lẫn với sao chổi trong quá trình quan sát của ông, có lẽ ông cho rằng không ai nhầm cặp cụm sao lấp lánh này với một hạt nhân sao chổi. [1]

Mặc dù được xem là một viên ngọc trên bầu trời sâu, cụm sao đôi vẫn có thể được nhìn thấy bằng mắt thường nếu bạn đứng dưới bầu trời đêm ở vùng nông thôn tối tăm, tránh xa ánh sáng đô thị. Khi người quan sát sử dụng ống nhòm hoặc kính thiên văn góc nhìn rộng để phóng to, hai cụm sao hiện lên vô cùng rõ nét, tách biệt thành hai nhóm lấp lánh và là một mục tiêu tuyệt vời để chia sẻ cùng bạn bè. [1]

Thời điểm lý tưởng để chiêm ngưỡng trên bầu trời đêm

Cụm sao đôi Perseus sẽ trở nên khó quan sát hơn khi nó nằm ở vị trí quá gần đường chân trời do ảnh hưởng của bầu khí quyển và ánh sáng tán xạ. Nếu chưa thể tìm thấy chúng ngay giữa Cassiopeia và Perseus, người quan sát có thể chờ đến thời điểm muộn hơn trong đêm khi chúng dâng cao hơn. [1]

Theo quy luật chung trên bầu trời, cụm sao đôi này nằm ở vị trí cao khi chòm sao Đại Hùng hay chiếc gáo lớn ở vị trí thấp và ngược lại. Do Đại Hùng nằm ở vị trí thấp nhất trên bầu trời phía bắc vào các buổi tối cuối mùa thu và đầu mùa đông, cụm sao đôi Perseus lại đạt độ cao lớn nhất vào những thời điểm này, và thực tế chúng luôn có thể nhìn thấy vào các buổi tối ngoại trừ giai đoạn cuối mùa xuân và mùa hè. [1]