Bí ẩn hai loài bọ que khổng lồ ẩn mình suốt nhiều thập kỷ

Trong các chuyến khảo sát thiên nhiên, người ta thường cho rằng những sinh vật kích thước lớn sẽ dễ dàng bị phát hiện và phân loại. Thế nhưng, tại Australia, hai loài bọ que thân hình đồ sộ lại vừa được xác định là loài mới hoàn toàn sau nhiều thập kỷ bị nhầm lẫn. Dù hình ảnh của chúng xuất hiện dày đặc trên các nền tảng quan sát tự nhiên của cộng đồng, giới phân loại học vẫn bỏ sót sự tồn tại độc lập của chúng cho đến khi các nhà nghiên cứu tại Đại học Sydney vào cuộc. [1]

Câu trả lời nằm ở nghệ thuật ngụy trang thượng thừa của bộ bọ que cùng sự giống nhau đến kinh ngạc về hình dáng bên ngoài giữa các loài khác nhau. Sự phát hiện này không chỉ bổ sung hai loài mới vào kho tàng phân loại học mà còn cho thấy bức tranh đa dạng sinh học trong tự nhiên vẫn chứa đựng nhiều bí ẩn ngay tại những khu vực tưởng như đã được nghiên cứu kỹ lưỡng nhất. [1]

Kỳ án phân loại từ những bức ảnh check-in tự nhiên

Trong nhiều năm, giới nghiên cứu và những người yêu thích côn trùng tại Australia đều tin rằng họ đã nắm rõ các loài bọ que thuộc chi Anchiale. Hàng nghìn bản ghi nhận cùng hình ảnh đóng góp từ cộng đồng thông qua các ứng dụng như iNaturalist hay Atlas of Living Australia liên tục gửi về. Tuy nhiên, việc nhận diện chỉ dựa vào hình ảnh bên ngoài đã vô tình che giấu một thực tế: nhiều cá thể có vẻ ngoài tương đồng lại thuộc về các loài hoàn toàn khác biệt. [1]

Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Braxton Jones tại Trung tâm Côn trùng Aola Richards Sydney thuộc Đại học Sydney dẫn đầu đã tiến hành rà soát lại toàn bộ chi côn trùng này. Bằng cách kết hợp phân tích ADN, kiểm tra các mẫu vật lưu trữ tại bảo tàng, khảo sát thực địa và theo dõi côn trùng nuôi nhốt, họ nhận ra chi này không chỉ gồm 2 loài như suy nghĩ trước đây mà thực tế có tới 5 loài riêng biệt. Sự nhầm lẫn kéo dài hàng thập kỷ chính thức được khai thông. [1]

Những phát hiện mới và quả trứng có nắp đậy kỳ lạ

Trong số các loài vừa được làm rõ, loài Anchiale robusta từng bị định danh sai trong suốt một thời gian dài nay đã được trả lại tên gọi đúng. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng chính thức mô tả loài mới Anchiale mabiensis, sinh sống tại vùng rừng mưa Mabi đang bị đe dọa nghiêm trọng ở cao nguyên Atherton, thuộc bang Queensland. [1]

Điều khiến các nhà khoa học ngạc nhiên nhất ở loài Anchiale mabiensis chính là hình thái sinh sản của nó. Loài bọ que này đẻ ra những quả trứng sở hữu cấu trúc nắp đậy vô cùng đặc biệt, chưa từng được ghi nhận ở bất kỳ loài bọ que nào khác cũng như các nhóm họ hàng gần của chúng. Phát hiện này cung cấp thêm một minh chứng quan trọng về sự đa dạng trong chiến lược tiến hóa của côn trùng. Các mẫu vật thu thập từ New South Wales kéo dài lên vùng Duyên hải Queensland và miền bắc nhiệt đới hiện đã giúp phác họa rõ hơn phạm vi phân bố của chúng. [1]

Bậc thầy ngụy trang và những cơ chế sinh tồn kinh điển

Loài bọ que từ lâu đã nổi tiếng với khả năng ẩn mình xuất sắc trong tự nhiên. Tên gọi khoa học của bộ bọ que (Phasmatodea) bắt nguồn từ một từ Hy Lạp cổ có nghĩa là "bóng ma" hay "hồn ma". Chúng có thể hòa lẫn vào cành cây, lá khô đến mức như biến mất hoàn toàn trước mắt kẻ thù. Một số loài thậm chí còn có khả năng chuyển màu chậm từ xanh sang nâu hoặc giả dạng hình dáng rêu mốc bám trên vỏ cây. [1]

Ngoài khả năng ngụy trang, bộ bọ que còn sở hữu nhiều cơ chế tự vệ độc đáo. Nhiều loài có khả năng trinh sản, tức là con mái có thể đẻ trứng phát triển thành cá thể con mà không cần thụ tinh từ con trống, tạo ra các bản sao hoàn hảo của chính mình. Khi gặp nguy hiểm, một số loài sẽ xòe đôi cánh có màu sắc sặc sỡ hoặc cọ xát cánh tạo ra tiếng động để làm kẻ săn mồi giật mình, trong khi một số loài khác lại phun ra chất hóa học gây kích ứng mắt và miệng đối phương. Sự sinh tồn của chúng còn thể hiện qua khả năng tự ngắt chân khi bị bắt và tái tạo lại chi đã mất trong các lần lột xác tiếp theo. [1]

Chiến thuật mượn đường kiến gắp trứng

Chiến lược sinh tồn của bọ que không chỉ dừng lại ở cá thể trưởng thành mà còn bắt đầu ngay từ giai đoạn trứng và ấu trùng. Như ở loài Extatosoma tiaratum, trứng của chúng sau khi rơi xuống đất sẽ được kiến tha về tổ. Cấu trúc trứng giúp chúng nằm yên trong tổ kiến suốt nhiều tháng, nhận được sự bảo vệ an toàn khỏi các loài tò vò chuyên ký sinh. [1]

Khi nở ra, các ấu trùng nhỏ tuổi sở hữu hình dáng, màu sắc và hành vi di chuyển giống hệt như kiến. Nhờ sự ngụy trang hoàn hảo này, chúng có thể ra khỏi tổ kiến mà không bị tấn công, sau đó nhanh chóng di chuyển lên các ngọn cây bạch đàn để bắt đầu cuộc sống mới. Những chiến thuật tinh vi này cho thấy thế giới côn trùng sở hữu những giải pháp sinh học phức tạp đến nhường nào để duy trì giống loài. [1]

Ý nghĩa đối với nông nghiệp và công tác bảo tồn

Phát hiện mới này không đơn thuần là việc thêm tên vào danh mục phân loại học mà còn mang giá trị thực tiễn cao. Một số loài bọ que từng có những đợt bùng phát số lượng lớn như dịch bệnh, tàn phá và làm trụi lá các cánh rừng. Việc phân biệt chính xác từng loài riêng biệt trong nhóm này sẽ giúp các nhà quản lý lâm nghiệp và nông nghiệp hiểu rõ hơn về tập tính của từng đối tượng, từ đó đưa ra biện pháp kiểm soát hiệu quả và phù hợp hơn. [1]

Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận dấu vết của một loài tiềm năng khác tại khu vực bán đảo Cape York, dù vẫn cần thêm mẫu vật để xác nhận chính thức. Tiến sĩ Braxton Jones nhấn mạnh rằng công việc phân loại học giống như một quá trình điều tra phá án. Ngay cả trong thời đại công nghệ số với hàng nghìn bức ảnh từ cộng đồng, những sinh vật lớn vẫn có thể ẩn mình nếu chúng ta chỉ nhìn vào bề ngoài. Việc tiếp tục nghiên cứu và bảo vệ các hệ sinh thái đang bị đe dọa là điều cấp thiết để tránh mất đi những loài sinh vật quý giá trước khi kịp nhận biết sự tồn tại của chúng. [1]