Biển rộng ngàn trùng nhưng không rời tổ: Bí ẩn loài rùa xanh ở quần đảo Galápagos

Rùa biển từ lâu đã nổi tiếng với những hành trình đại dương kinh điển, vượt hàng nghìn kilômét nhờ khả năng định vị bằng từ trường Trái Đất, vị trí mặt trời và các dòng hải lưu để trở về bãi biển sinh ra. Tuy nhiên, tại quần đảo Galápagos, một quần thể rùa xanh mang sắc thái màu vàng lại đưa ra một quyết định hoàn toàn trái ngược với bản năng truyền kiếp đó. Thay vì thực hiện những chuyến du hành bao la xuyên qua đại dương, những cá thể này lại dành phần lớn thời gian quẩn quanh trong vùng biển nhà. Kết quả theo dõi bằng công nghệ vệ tinh trong suốt ba năm đã giải mã tập tính trú ngụ kỳ lạ này, đồng thời làm nổi bật vai trò sinh tồn đắt giá của các vùng biển ven bờ. [1]

Cuộc sống định cư kỳ lạ của loài vật chuyên di cư

Trong quan niệm thông thường của giới sinh vật học, rùa biển là biểu tượng cho những chuyến hành hương không mệt mỏi. Khi đến tuổi trưởng thành, rùa biển thường di chuyển giữa các vùng kiếm ăn xa xôi và các bãi đẻ trứng nằm ở hai bờ đại dương. Do đó, khi nhóm nghiên cứu do Giáo sư John W. Rowe thuộc Đại học Alma (Mỹ) dẫn đầu tiến hành chương trình định vị rùa xanh hình thái vàng ở Galápagos, họ vốn kỳ vọng sẽ chứng kiến những hành trình vượt biển dài ngày tới các bãi biển thuộc tây Thái Bình Dương để sinh sản. [1]

Thế nhưng, kết quả công bố trên tạp chí Frontiers in Amphibian and Reptile Science lại mang đến sự ngạc nhiên lớn. Trong suốt ba năm diễn ra nghiên cứu, không một cá thể rùa hình thái vàng nào được gắn thẻ vệ tinh bước chân ra khỏi ranh giới Khu bảo tồn Biển Galápagos. Vùng biển rộng khoảng 198.000 kilômét vuông này dường như đã đáp ứng trọn vẹn nhu cầu sống của chúng, khiến loài vật chuyên di cư này lựa chọn ở lại thay vì dấn thân vào đại dương bao la. [1]

Hai sắc thái di truyền chung sống tại một vùng biển

Rùa xanh giữ một vị trí biệt lập so với sáu loài rùa biển còn sống khác nhờ vào chế độ ăn uống độc đáo. Khi còn nhỏ, rùa xanh là loài ăn tạp, tiêu thụ cả động vật lẫn thực vật. Nhưng khi trưởng thành, hệ tiêu hóa của chúng chuyển hẳn sang chế độ ăn chay, chỉ sống nhờ vào cỏ biển và các loài tảo đại dương. Quần đảo Galápagos chính là nơi duy nhất trên hành tinh mà hai hình thái di truyền riêng biệt của rùa xanh cùng chung sống và kiếm ăn trên cùng những thảm thực vật biển ven bờ. [1]

Hai dạng di truyền này gồm rùa xanh hình thái vàng và rùa xanh hình thái đen. Rùa vàng vốn xuất hiện phổ biến ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới rộng lớn thuộc tây Thái Bình Dương. Trong khi đó, rùa đen lại phân bố ở khu vực đông Thái Bình Dương, kéo dài từ bờ tây châu Mỹ xuống phía nam bang California (Mỹ). Dù cùng chia sẻ nguồn thức ăn tại Galápagos, rùa vàng khi còn nhỏ lại có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn rùa đen. Sự khác biệt về tốc độ lớn này gợi ý về những đặc điểm sinh lý riêng biệt giữa hai nhóm mà các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục tìm hiểu. [1]

Hành trình sinh tồn qua tín hiệu từ vệ tinh Argos

Để khảo sát chính xác phạm vi không gian và tập tính di chuyển của rùa vàng, vào năm 2015, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thu thập chín cá thể trưởng thành tại các vùng nước nông gần bốn hòn đảo trong quần đảo. Tập hợp này bao gồm bảy con đực và hai con mái. Mỗi cá thể được đặt tên riêng và gắn một thiết bị phát sóng điện tử kết nối trực tiếp với mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp Argos để truyền dữ liệu vị trí liên tục. Quá trình theo dõi kéo dài tối đa 418 ngày đối với mỗi cá thể, cho tới khi thiết bị rơi ra hoặc dừng phát tín hiệu. [1]

Dữ liệu thu được phản ánh sự gắn bó chặt chẽ của rùa vàng với sinh cảnh ven bờ nông. Dù có những thời điểm chúng bơi xa bờ tới 25 kilômét, phần lớn thời gian chúng chỉ quanh quẩn ở khoảng cách rất gần các hòn đảo. Năm trong số chín cá thể gần như không rời khỏi hòn đảo ban đầu. Hai cá thể tên Bernardo và Sara chọn cách di chuyển qua lại giữa đảo Isabela và San Cristóbal, trong khi cá thể Leandro bơi giữa đảo Isabela và Española. Cá thể phiêu lưu nhất là Ainoa đã di chuyển từ San Cristóbal sang Santa Cruz rồi tiếp tục tới Isabela. Trung bình, mỗi con rùa sở hữu phạm vi sống khoảng 1.498 kilômét vuông, và việc di chuyển liên đảo chỉ diễn ra vào thời kỳ thời tiết mát mẻ từ tháng 4 đến tháng 10. [1]

Rào cản bản năng sinh sản và giới hạn thời gian

Việc rùa vàng không rời khỏi Galápagos trong suốt thời gian theo dõi đặt ra nhiều suy ngẫm nhưng cũng đi kèm những giới hạn khoa học nhất định. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng những quan sát này chỉ ghi nhận một giai đoạn cụ thể trong cuộc đời dài đẵng đẵng của rùa biển. Những chuyến di cư xa có thể diễn ra vào những thời điểm khác ngoài khung thời gian mà thiết bị vệ tinh ghi nhận. [1]

Câu hỏi về bản năng sinh sản đặc biệt quan trọng đối với rùa mái. Tiến sĩ Juan Pablo Muñoz-Pérez từ Đại học San Francisco de Quito (Ecuador), đồng tác giả nghiên cứu, giải thích rằng do rùa vàng mái không hề sinh sản hay làm tổ trên các bãi biển ở Galápagos, nhiều khả năng cuối cùng chúng vẫn phải thực hiện các hành trình dài quay về các bãi biển nguyên quán tại tây Thái Bình Dương để đẻ trứng. Ngược lại, một số con rùa đen mái lại đẻ trứng ngay trên các bãi biển thuộc Galápagos; nhóm rùa đen này có thể trú ngụ quanh năm tại quần đảo, di chuyển tới các đảo đại dương lân cận hoặc bơi đến những vùng kiếm ăn ven bờ Trung và Nam Mỹ. [1]

Yêu cầu bảo vệ nguyên vẹn các hành lang biển ven bờ

Phát hiện về thói quen sinh hoạt và di chuyển của rùa xanh hình thái vàng đã mang lại những bài học có giá trị thiết thực đối với công tác bảo tồn biển. Thực tế rùa di chuyển giữa nhiều hòn đảo cho thấy việc chỉ thành lập các vùng bảo vệ riêng lẻ tại từng khu vực kiếm ăn ưa thích sẽ không đủ để bảo đảm an toàn cho loài vật này. [1]

Giáo sư Rowe cho rằng chất lượng của môi trường sống ven bờ cần phải được duy trì nguyên vẹn đồng đều trên tất cả các đảo thuộc quần đảo Galápagos, không để bất kỳ khu vực nào bị suy thoái. Việc bảo vệ nghiêm ngặt các tuyến đường di chuyển liên đảo và vùng nước nông ven bờ chính là chìa khóa sống còn giúp duy trì nguồn thức ăn thực vật và bảo vệ loài rùa biển độc đáo này trước các tác động từ hoạt động của con người. [1]