Hệ thống trục xuất toàn cầu: Bên trong mạng lưới quốc gia thứ ba của Mỹ

Việc vận chuyển hàng nghìn người nhập cư không có tiền án sang các quốc gia hoàn toàn xa lạ được vận hành với tốc độ cao và quy trình tinh gọn tương tự như một mô hình giao hàng thương mại điện tử lớn. Báo cáo từ Trung tâm Nhân quyền thuộc Đại học California, Berkeley, mang tên «Architecture of Cruelty», đã bóc tách cách thức một mạng lưới trục xuất toàn cầu mới được thiết lập từ đầu năm 2025, thay đổi hoàn toàn cục diện thực thi pháp luật và các tiêu chuẩn bảo vệ người tị nạn. [1]

Kiến trúc của mạng lưới trục xuất toàn cầu

Chính phủ Mỹ đã xây dựng các thủ tục có chủ đích và mang tính hệ thống nhằm đưa người di cư đến 35 quốc gia khác nhau trên thế giới, thường vượt qua các giới hạn của luật pháp trong nước. Hệ thống này phát triển mạnh mẽ từ đầu năm 2025 thông qua các thỏa thuận ngoại giao ít được biết đến trước đó với nhiều quốc gia tiếp nhận. [1]

Tính đến cuối tháng 8 cùng năm, hơn 21.000 người, bao gồm nhiều người tị nạn sinh sống hợp pháp tại Mỹ và không có tiền án, đã bị đưa tới 28 quốc gia mà họ không có bất kỳ mối liên hệ nào từ trước. Không ít trường hợp bị đưa đi mà không nhận được thông báo trước, trải qua hành trình dài trong điều kiện ngặt nghèo đến những vùng đất có ngôn ngữ và phong tục hoàn toàn xa lạ. [1]

Động lực tài chính và ngoại giao đằng sau thỏa thuận

Sự tồn tại của mạng lưới này dựa trên hai yếu tố cốt lõi: các khoản chi trả hàng chục triệu đô la cho những quốc gia đồng ý tiếp nhận người bị trục xuất, hoặc những cảnh báo về việc cắt giảm viện trợ nếu từ chối hợp tác. Các nhà điều tra phát hiện ra nhiều mức phí cụ thể được ấn định trong các văn bản thỏa thuận giữa các chính phủ. [1]

Ví dụ, Rwanda nhận được 7,5 triệu đô la để tiếp nhận tối đa 250 người, trong khi Eswatini nhận 5,1 triệu đô la cho tối đa 160 người. Tại các quốc gia thu nhập thấp khác như Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo và Cameroon, các tổ chức quốc tế hoạt động tại chỗ đã nhận tổng cộng hơn 100 triệu đô la sau khi các chính phủ này đồng ý tiếp nhận những người bị vướng vào các cáo buộc hình sự hoặc khủng bố. [1]

Những hệ lụy thực tế và số phận người bị trục xuất

Nhiều người bị trục xuất vào các nhóm dễ bị tổn thương hoặc phải đối mặt với các nguy cơ nghiêm trọng tại điểm đến mới. Báo cáo ghi nhận trường hợp 252 nam giới người Venezuela bị đưa đến nhà tù CECOT ở El Salvador với cáo buộc liên quan đến băng đảng tội phạm Tren de Aragua, nơi một số người bị cáo buộc là đã bị tra tấn và tiếp tục bị giam giữ. [1]

Bên cạnh đó, các công dân Iran và Nga sau khi bị đưa tới các quốc gia trung gian như Qatar, Kuwait hay Ai Cập đã bị chuyển ngược về quê hương, đối mặt trực tiếp với nguy cơ bị bức hại. Tỷ lệ người thuộc cộng đồng LGBTQ+ nằm trong diện bị trục xuất cũng ở mức đáng chú ý, trong khi một số quốc gia tiếp nhận vẫn duy trì các điều luật hình sự hóa bản dạng giới hoặc có hệ thống bảo vệ pháp lý vô cùng lỏng lẻo. [1]

Sự thay đổi cấu trúc tư pháp và quy trình vận hành

Để tăng tốc độ trục xuất và giảm thiểu các rủi ro pháp lý, cấu trúc của hệ thống tòa án di trú Mỹ đã trải qua những đợt thu hẹp đáng kể. Hơn 130 thẩm phán di trú, trong đó có Thẩm phán kỳ cựu Jeremiah Johnson, đã bị sa thải. Tòa án liên bang tại San Francisco từng có 21 thẩm phán nay chỉ còn lại hai người và phải tạm dừng các phiên điều trần. [1]

Các cơ quan thực thi pháp luật cũng nhận được những chỉ đạo trực tiếp để tối ưu hóa quy trình. Cựu Bộ trưởng An ninh Nội địa Kristi Noem từng ban hành hướng dẫn yêu cầu nhân viên di trú không chủ động hỏi người di cư xem họ có sợ bị trục xuất sang nước thứ ba hay không, trong khi quyền Giám đốc ICE Todd Lyons công khai ví von quy trình này hoạt động hiệu quả tương tự như dịch vụ giao hàng nhanh. [1]

Cuộc chiến pháp lý và bối cảnh tranh cãi

Hệ thống trục xuất này vấp phải nhiều phản ứng mạnh mẽ từ các cơ quan tư pháp và tổ chức nhân quyền. Trong vụ kiện tập thể D.V.D. v. Department of Homeland Security, một tòa án sơ thẩm liên bang tại Massachusetts đã ra lệnh chặn các vụ trục xuất sang nước thứ ba vì cho rằng chúng vi phạm pháp luật, quyết định này sau đó phần lớn được một tòa phúc thẩm giữ nguyên. [1]

Tuy nhiên, Tối cao Pháp viện Mỹ sau đó đã đưa ra quyết định cho phép tiếp tục các hoạt động trục xuất trong thời gian chờ đợi xem xét kỹ lưỡng hơn với các phiên tranh luận được ấn định. Các nhà nghiên cứu và các cơ quan báo chí tiếp tục theo dõi sát sao các tài liệu ngoại giao để làm rõ những khoảng trống pháp lý và tác động lâu dài của chính sách này đối với các nguyên tắc pháp quyền quốc tế. [1]