Không thấy vết đen, Mặt Trời có thật sự yên ắng?

Ngày 18/9, phía Mặt Trời hướng về Trái Đất không có vùng vết đen nào được đánh số. Tuy nhiên, ngay trên đĩa Mặt Trời tưởng như trống ấy, hai khu vực gần rìa đông bắc và đông nam vẫn phát ra các tia bùng phát cấp B. Chi tiết này cho thấy một ngày không thấy vết đen chưa đồng nghĩa với việc ngôi sao của chúng ta hoàn toàn ngừng hoạt động. [1]

Cách hiểu chính xác hơn là hoạt động trên phần Mặt Trời quan sát được đang ở mức rất thấp. Vết đen, tia bùng phát, gió Mặt Trời và tác động địa từ là những dấu hiệu liên quan nhưng không thể thay thế cho nhau. Muốn biết Mặt Trời có thật sự yên ắng hay không, cần đọc từng dấu hiệu riêng. [1]

Một ngày không vết đen nghĩa là gì?

Trong bản tin ngày 19/9, đĩa Mặt Trời nhìn từ Trái Đất không có vùng hoạt động nào mang số chính thức. Trước đó, AR4528 là vùng được đánh số duy nhất còn xuất hiện trên mặt hướng về Trái Đất, nhưng nó đã quay khỏi tầm nhìn. Khi chưa có vùng mới nào được ghi nhận và đánh số, đĩa Mặt Trời được mô tả là không có vết đen. [1]

Mô tả này chỉ áp dụng cho phần bề mặt có thể quan sát từ hướng Trái Đất. Nó không phải bản kiểm kê đồng thời của toàn bộ Mặt Trời. Các vùng nằm sát rìa cũng khó được quan sát đầy đủ như những vùng ở gần giữa đĩa, vì một phần của chúng còn khuất theo độ cong của bề mặt. Bởi vậy, trạng thái quan sát có thể thay đổi khi Mặt Trời tiếp tục tự quay. [1]

Vì sao đĩa Mặt Trời vẫn phát ra tia bùng phát?

Hai khu vực chưa được đánh số ở rìa đông bắc và đông nam được bản tin tạm xếp là plage. Trong 24 giờ từ ngày 18 đến 19/9, chúng góp phần tạo ra 10 tia bùng phát cấp B. Khu vực đông nam phát bảy tia, còn khu vực đông bắc tạo ra tia mạnh nhất, đạt cấp B9.9, gần ngưỡng của một tia cấp C. [1]

Điều đáng chú ý không nằm ở mức độ mạnh, bởi hoạt động tổng thể vẫn được đánh giá là rất thấp, mà ở sự khác biệt giữa hai phép quan sát. Việc không có vùng vết đen được đánh số phản ánh hình ảnh và cách phân loại các vùng trên đĩa Mặt Trời. Tia bùng phát lại ghi nhận những đợt phát năng lượng. Vì vậy, một đĩa không có vết đen nổi bật vẫn có thể xuất hiện các tia yếu. [1]

Phần khuất của Mặt Trời làm thay đổi bức tranh ra sao?

Bản tin cho biết mặt khuất vẫn có các vùng vết đen, trong đó bốn vùng hoạt động vừa quay khỏi tầm nhìn. Khi Mặt Trời tự quay, một số vùng ở phía xa có thể dần tiến đến rìa rồi xuất hiện trên phần hướng về Trái Đất. Ngược lại, những vùng đang thấy ở rìa tây sẽ lần lượt biến mất khỏi đĩa quan sát được. [1]

Có thể hình dung việc quan sát này như nhìn một quả cầu có nhiều dấu qua một góc cố định. Tại một thời điểm, phía quay về người quan sát có thể không lộ dấu nào, dù phía sau vẫn còn dấu. Ví dụ này chỉ giúp làm rõ giới hạn của góc nhìn: một ảnh chụp yên ắng mô tả trạng thái trước mắt, không đóng băng toàn bộ hoạt động của Mặt Trời.

Con số 337 vết đen có ý nghĩa gì?

Sự yên ắng của ngày 18/9 tương phản với ngày 8/8/2024, khi số vết đen được ước tính là 337. Đây là mức cao nhất trong một ngày của chu kỳ Mặt Trời 25 và cũng là ước tính ngày cao nhất của Trung tâm Dự báo Thời tiết Không gian Hoa Kỳ kể từ tháng 3/2001. Hai thời điểm cho thấy mức độ biểu hiện trên đĩa Mặt Trời có thể khác nhau rất lớn. [1]

Tuy nhiên, hai con số không tạo thành một đường giảm đều. Bản tin xem các ngày không có vết đen là dấu hiệu Mặt Trời đang rời xa đỉnh của chu kỳ khoảng 11 năm, được đặt vào cuối năm 2024. Đó là nhận định về xu hướng dài hạn. Trong từng ngày riêng lẻ, vùng mới vẫn có thể xuất hiện hoặc quay vào tầm nhìn, khiến số vết đen tăng trở lại. [1]

Vết đen khác thời tiết không gian thế nào?

Trong cùng khoảng thời gian không có vùng vết đen được đánh số, gió Mặt Trời vẫn duy trì ở mức vừa phải. Một dòng gió nhanh từ lỗ nhật hoa giữ tốc độ cao hơn mức nền. Đây là dòng hạt tiếp tục truyền ra không gian, khác với vụ phun trào nhật hoa, tức một đợt vật chất lớn được phóng khỏi Mặt Trời. Bản tin không ghi nhận vụ phun trào mới nào hướng về Trái Đất trong ngày 18–19/9. [1]

Phản ứng của từ trường Trái Đất cũng không chỉ phụ thuộc vào số vết đen. Trong giai đoạn này, từ trường liên hành tinh nhìn chung yếu, còn thành phần bắc–nam liên tục đổi hướng nhưng chủ yếu hướng bắc. Chỉ số Kp nằm trong khoảng 0–3, tương ứng điều kiện từ yên tĩnh đến xáo trộn, chưa cho thấy một cơn bão địa từ đáng kể. [1]

Nên đọc một bức ảnh Mặt Trời “trống” thế nào?

Một bức ảnh như ngày 18/9 nên được đọc qua ba câu hỏi. Thứ nhất, trên phần Mặt Trời đang hướng về Trái Đất có vùng nào được đánh số hay không? Thứ hai, các tia bùng phát có còn xuất hiện không? Thứ ba, gió hoặc vật chất từ Mặt Trời có đang ảnh hưởng đến môi trường gần Trái Đất không? Trong trường hợp này, câu trả lời lần lượt là không có vùng được đánh số, vẫn có tia cấp B và điều kiện địa từ chủ yếu khá yên. [1]

Cách tách biệt các dấu hiệu giúp tránh hai cách hiểu cực đoan: coi một ngày không vết đen là lúc Mặt Trời ngừng hoạt động, hoặc coi vài tia bùng phát yếu là bằng chứng ngôi sao vẫn đang ở mức dữ dội. Quan sát ngày 18–19/9 cho thấy một trạng thái tinh tế hơn: bề mặt nhìn thấy ít vùng nổi bật, hoạt động bùng phát rất thấp, nhưng các dòng hạt và những thay đổi từ trường vẫn tiếp tục. [1]