La bàn gắn vào cơ thể có thể tạo ra giác quan thứ sáu?

Mỗi khi người đeo quay mặt về hướng bắc, North Sense tạo ra một rung động nhỏ trên ngực. Thiết bị không giúp con người nhìn thấy từ trường như cách một số loài chim định hướng, nhưng nó đặt ra một câu hỏi đáng chú ý: nếu một tín hiệu lặp đi lặp lại đủ lâu, não có thể học cách xem tín hiệu ấy như một phần của cảm nhận không gian hay không? Theo bài viết của Science History Institute, câu trả lời hiện nằm giữa khả năng thích nghi có thật của não và tham vọng nâng cấp cơ thể còn nhiều giới hạn. [1]

Để hiểu vấn đề, cần tách hai việc thường bị gộp làm một. Một thiết bị có thể đưa thêm thông tin vào cơ thể; điều đó chưa có nghĩa cơ thể đã phát triển một cơ quan cảm giác mới. Khoảng cách giữa hai điều này chính là phần thú vị nhất của câu chuyện. [1]

North Sense thực sự làm gì?

North Sense là một la bàn điện tử được gắn ở vùng ngực bằng các thanh kim loại. Khi người đeo quay về phía bắc từ, thiết bị rung nhẹ. Người dùng không nhận được hình ảnh, âm thanh hay con số trên màn hình; họ nhận một tín hiệu xúc giác lặp lại, gắn với một hướng trong không gian. [1]

Có thể hình dung đây là một quy ước mới giữa cơ thể và môi trường: rung động có nghĩa là đang hướng về bắc, còn im lặng có nghĩa là chưa ở đúng hướng. Tín hiệu càng đều đặn, người đeo càng có cơ hội liên hệ nó với chuyển động của mình. Tuy nhiên, đó vẫn là thông tin do thiết bị đo rồi truyền tới da, không phải bằng chứng cho thấy da người tự phát hiện được từ trường. [1]

Não có thể học một tín hiệu mới không?

Não không chỉ tiếp nhận dữ liệu theo những đường cố định suốt đời. Khi một tín hiệu đều đặn đi kèm với một sự kiện trong môi trường, con người có thể dần học cách diễn giải mối liên hệ ấy. Với North Sense, hướng quay của cơ thể và rung động trở thành một cặp thông tin lặp lại. Sau một thời gian, người đeo có thể không cần nhìn bản đồ để biết mình đang quay về phía bắc. [1]

Đây gần với việc học một quy tắc cảm nhận hơn là mọc thêm một giác quan theo nghĩa sinh học. Ví dụ, một người có thể tập nhận biết một thông báo rung riêng biệt của điện thoại và phản ứng gần như tự động. Nếu đổi thông báo ấy thành tín hiệu liên quan đến hướng bắc, cơ thể có thể hình thành một thói quen định hướng tương tự. Ví dụ này chỉ minh họa cách diễn giải tín hiệu, không phải kết quả nghiên cứu về North Sense.

Bài viết của Science History Institute dẫn lại mô tả của một thành viên Cyborg Nest rằng mối quan hệ của ông với không gian đã thay đổi sau khi dùng thiết bị. Đây là trải nghiệm cá nhân, cho thấy người dùng cảm nhận sự thay đổi như thế nào, chứ chưa chứng minh rằng mọi người đều sẽ phát triển khả năng giống nhau. [1]

Vì sao gọi là “giác quan thứ sáu”?

Cụm từ này hấp dẫn vì nó biến một tín hiệu rung thành câu chuyện về việc mở rộng con người. Nhưng về mặt kỹ thuật, North Sense không tạo ra một bộ phận cảm nhận từ trường mới. Nó đo hướng bằng linh kiện điện tử, sau đó chuyển kết quả thành kích thích trên da. Phần mới mẻ nằm ở cách não sử dụng thông tin, không nằm ở việc cơ thể tự nhiên có thêm một cơ quan. [1]

Sự phân biệt này quan trọng khi nói về các loài có khả năng định hướng theo từ trường Trái đất. Con người đeo la bàn điện tử có thể biết hướng bắc nhờ tín hiệu nhân tạo; điều đó không đồng nghĩa họ cảm nhận từ trường theo cơ chế sinh học của chim. Hai trải nghiệm có thể dẫn đến một hành vi giống nhau, nhưng nguồn gốc của thông tin khác nhau. [1]

Biohacking muốn vượt qua thiết bị đeo?

North Sense xuất hiện trong phong trào biohacking, nơi một số người thử đưa công nghệ vào hoặc gắn trực tiếp lên cơ thể để mở rộng khả năng của con người. Một thử nghiệm khác được bài viết nhắc đến là thiết bị đặt dưới da có thể đọc nhiệt độ và huyết áp, rồi gửi thông tin tới điện thoại bằng Bluetooth. Thiết bị đó sau được tháo ra, một phần vì người thử muốn kiểm tra những rủi ro căn bản như nhiễm trùng hoặc rò rỉ vật liệu độc hại từ pin. [1]

Những thử nghiệm này cho thấy lý do người ta muốn vượt qua điện thoại, đồng hồ thông minh hoặc kính thực tế tăng cường: thông tin luôn ở trên người và có thể được nhận mà không cần lấy thiết bị ra xem. Nhưng sự tiện lợi không tự động tăng lên chỉ vì công nghệ nằm dưới da hoặc gắn vào cơ thể. Một chiếc điện thoại đã có la bàn, bản đồ và định vị; thiết bị mới chỉ đáng kể khi nó tạo ra cách tiếp nhận thông tin mà đồ dùng thông thường không đem lại. [1]

Ranh giới giữa nâng cấp và rủi ro

Các nam châm nhỏ được cấy vào đầu ngón tay là một ví dụ khác trong cộng đồng biohacking. Theo bài viết, chúng có thể chuyển động khi ở gần một số thiết bị tạo ra trường điện từ, khiến người mang cảm thấy rung trong mô sẹo. Người ủng hộ cho rằng não có thể dần học cách hiểu tín hiệu này; trên thực tế, chúng thường được dùng như một trải nghiệm gây tò mò hơn là công cụ thiết yếu. [1]

Rủi ro nằm ở chính điểm khiến công nghệ trở nên thân thể hơn. Một thiết bị dưới da phải đối mặt với nhiễm trùng, vật liệu không phù hợp, nguồn điện và việc tháo bỏ khi có vấn đề. Những nguy cơ này không biến mất chỉ vì mục tiêu là mở rộng giác quan. Với North Sense, việc gắn bằng thanh kim loại trên ngực cũng đặt ra câu hỏi khác: nếu một chức năng tương tự có thể được thực hiện bằng thiết bị đeo hoặc điện thoại, mức độ can thiệp vào cơ thể có thực sự cần thiết không? [1]

Vì vậy, “giác quan thứ sáu” nên được hiểu như một khả năng học cách sử dụng tín hiệu mới, không phải lời khẳng định rằng con người đã có từ lực trong cơ thể. Điều đáng chú ý ở phát minh này không chỉ là hướng bắc được biến thành rung động, mà còn là cách nó khiến ta nhìn lại ranh giới giữa cảm giác, thói quen và công nghệ. [1]