Nước ngọt ăn kiêng hay nước lọc: Lựa chọn nào hỗ trợ kiểm soát cân nặng lâu dài?

Khi bắt đầu chiến dịch kiểm soát vóc dáng, cắt giảm đường là nhiệm vụ được đặt lên hàng đầu. Nhiều người tiêu dùng đứng trước hai lựa chọn: chuyển sang uống nước lọc hoàn toàn hoặc dùng nước ngọt ăn kiêng chứa chất tạo ngọt không calo. Việc thay thế này từ lâu đã dấy lên sự hoài nghi về nguy cơ kích thích cảm giác thèm ăn hay ảnh hưởng xấu đến quá trình chuyển hóa hằng ngày. Thử nghiệm lâm sàng kéo dài hai năm do Đại học Liverpool và Đại học Leeds thực hiện đã đưa ra những dữ liệu trực tiếp giải đáp thắc mắc này. [1]

Kết quả công bố cho thấy những người uống nước ngọt ăn kiêng có hiệu quả giảm cân và duy trì vóc dáng tương đương với những người chỉ uống nước lọc. Phát hiện này mang lại góc nhìn khoa học thực nghiệm quan trọng, giúp bổ sung dữ liệu cho các cuộc thảo luận dinh dưỡng vốn trước đây chủ yếu dựa vào nghiên cứu quan sát. [1]

Quy mô thực nghiệm và cách thức tiến hành thử nghiệm SWITCH

Dự án nghiên cứu SWITCH được công bố trên tạp chí British Journal of Nutrition vào tháng 10 năm 2026, do Giáo sư Joanne Harrold từ Đại học Liverpool và Giáo sư Jason Halford từ Đại học Leeds đồng chủ trì. Thử nghiệm này được thiết kế nhằm theo dõi tác động lâu dài của đồ uống chứa chất tạo ngọt không calo trong môi trường thực tế. [1]

Thử nghiệm quy tụ 493 người trưởng thành bị thừa cân hoặc béo phì tham gia một chương trình quản lý cân nặng theo lộ trình. Những người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm riêng biệt: một nhóm sử dụng nước lọc và nhóm còn lại sử dụng đồ uống ăn kiêng có chứa các chất tạo ngọt thông dụng như aspartame, acesulfame-K hoặc sucralose. Đội ngũ nghiên cứu kiểm soát sát sao để lượng chất tạo ngọt tiêu thụ hằng ngày của nhóm thứ hai luôn nằm trong ngưỡng an toàn do Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) xác định. [1]

Trong quá trình theo dõi, nghiên cứu hướng đến việc thu thập dữ liệu sinh học ổn định qua nhiều khoảng thời gian khác nhau, giúp đánh giá chính xác sự can thiệp của chế độ uống đối với cơ thể người trong suốt 104 tuần liên tục. [1]

Kết quả giảm cân và các chỉ số sức khỏe chuyển hóa qua 104 tuần

Sau 104 tuần theo dõi, nhóm nghiên cứu ghi nhận mức giảm cân của hai nhóm không có sự khác biệt có ý nghĩa lâm sàng. Nhóm sử dụng nước ngọt ăn kiêng giảm trung bình khoảng 4,8 kg, trong khi nhóm uống nước lọc giảm trung bình khoảng 3,7 kg. Cả hai nhóm đều duy trì được thành quả giảm cân trong suốt năm thứ hai, kể cả khi các hỗ trợ trực tiếp từ chương trình quản lý cân nặng ban đầu đã kết thúc. [1]

Ví dụ, khi một người thay thế thói quen tiêu thụ đường tự do bằng các lựa chọn không năng lượng, lượng calo cắt giảm hằng ngày sẽ giúp cơ thể duy trì trạng thái thâm hụt năng lượng ổn định. Sự sụt giảm cân nặng ở cả hai nhóm trong nghiên cứu phản ánh nguyên lý chung này.

Song song với cân nặng, các chỉ số hình thể khác như vòng eo và vòng hông của người tham gia ở cả hai nhóm đều được cải thiện. Các xét nghiệm huyết áp và nồng độ cholesterol ở những người uống nước ngọt ăn kiêng không ghi nhận dấu hiệu bất lợi nào so với những người chỉ uống nước lọc trong suốt hai năm thực nghiệm. [1]

Tác động của chất tạo ngọt không calo đối với cảm giác thèm ăn

Một giả thuyết phổ biến trước đây lo ngại rằng vị ngọt nhân tạo có thể đánh lừa hệ thần kinh, tạo ra phản ứng thèm ăn giả hoặc kích thích nhu cầu tiêu thụ đồ ngọt nhiều hơn trong các bữa ăn tiếp theo. Nếu giả thuyết này đúng, việc tiêu thụ nước ngọt ăn kiêng sẽ dẫn đến tăng calo nạp vào từ các nguồn thực phẩm khác. [1]

Tuy nhiên, dữ liệu thu được từ thử nghiệm SWITCH không cho thấy bằng chứng ủng hộ lo ngại nói trên. Người tham gia ở cả hai nhóm đều ghi nhận mức tiêu thụ đường tổng thể giảm xuống rõ rệt. Nhóm uống đồ uống ăn kiêng thậm chí còn ghi nhận mức giảm lượng đường tự do nhỉnh hơn một chút so với nhóm uống nước lọc. [1]

Điều này chứng minh rằng trong điều kiện quản lý chế độ ăn có định hướng, chất tạo ngọt không calo không làm gián đoạn cơ chế tự điều chỉnh cảm giác thèm ăn của cơ thể như các dự đoán lý thuyết ban đầu. [1]

Ý nghĩa đối với các khuyến cáo dinh dưỡng hiện hành

Trước đây, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng đưa ra khuyến cáo thận trọng về việc dùng chất tạo ngọt không đường để kiểm soát cân nặng, xuất phát từ sự thiếu hụt dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng dài hạn. Sự xuất hiện của nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng như SWITCH cung cấp thêm bằng chứng thực nghiệm dài hạn để bổ sung cho các thảo luận chính sách y tế. [1]

Mặc dù nước lọc vẫn luôn là nguồn cấp nước tự nhiên và tối ưu cho cơ thể, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng đồ uống ăn kiêng có thể hoạt động như một công cụ hỗ trợ chuyển tiếp phù hợp. Với những người đang duy trì thói quen uống nước ngọt có đường hằng ngày, việc chuyển sang các loại đồ uống không calo giúp họ loại bỏ bớt năng lượng dư thừa mà không gặp phải rào cản quá lớn về mặt vị giác. [1]

Tổng thể nghiên cứu mở ra góc nhìn thực tế hơn cho người tiêu dùng trong quá trình xây dựng lối sống lành mạnh, kết hợp linh hoạt giữa thói quen uống nước hằng ngày và mục tiêu kiểm soát thể trạng lâu dài. [1]