Tại sao cần sa có thể đột ngột gây hoảng loạn? Giải mã cơ chế thần kinh đằng sau nỗi lo âu dồn dập

Nhiều người tìm đến các hợp chất chứa cannabinoid với kỳ vọng thu về cảm giác thư thái hoặc giải tỏa mệt mỏi, nhưng đôi khi trải nghiệm này lại chuyển hướng đột ngột thành một cơn hoảng loạn dồn dập. Người sử dụng có thể bất ngờ rơi vào trạng thái sợ hãi tột độ, tim đập nhanh và lo âu gay gắt mà không rõ nguyên do. Hiện tượng một trải nghiệm vốn dĩ êm dịu biến thành phản ứng tâm lý tiêu cực từ lâu đã thách thức giới nghiên cứu thần kinh. [1]

Một nghiên cứu từ Đại học Northwestern công bố vào tháng 10 năm 2026 trên tạp chí Nature Communications đã tìm ra câu trả lời cho hiện tượng này. Các nhà khoa học đã xác định được một nhóm tế bào thần kinh cụ thể trong trung tâm xử lý nỗi sợ của não bộ bị kích thích quá mức khi có sự xuất hiện của hợp chất cannabinoid kết hợp cùng hoàn cảnh căng thẳng. Phát hiện này giải thích cơ chế phân tử đằng sau những phản ứng hoảng loạn bất ngờ và mở ra cái nhìn toàn diện hơn về tác động của chất kích thích lên hệ thần kinh. [1]

Cảm giác thư thái sụp đổ dưới áp lực môi trường

Trong đời sống thường nhật, phản ứng của con người với cùng một loại chất có thể thay đổi tùy thuộc vào trạng thái tâm lý và bối cảnh xung quanh. Ví dụ, một người ngồi nghỉ ngơi ở không gian quen thuộc có thể cảm thấy thả lỏng, nhưng nếu cũng người đó gặp phải một tình huống bất ngờ hoặc phải đối mặt với tiếng ồn lớn, cảm giác dễ chịu ban đầu có thể biến mất nhanh chóng. Các hợp chất cannabinoid, bao gồm THC – thành phần hoạt tính sinh học chính trong cần sa, tác động trực tiếp lên các thụ thể thần kinh để thay đổi nhận thức và cảm xúc.

Theo Tiến sĩ Sachin Patel, Trưởng khoa Tâm thần và Khoa học Hành vi tại Trường Y Feinberg thuộc Đại học Northwestern, sự chuyển biến từ một trải nghiệm êm dịu sang trạng thái hoảng loạn xảy ra rất nhanh nếu người dùng tiêu thụ liều lượng quá cao hoặc khi môi trường xung quanh trở nên căng thẳng, đáng sợ. Tình trạng này không chỉ gây khó chịu chốc cháng mà còn đóng góp vào sự gia tăng các ca cấp cứu liên quan đến tác dụng phụ của cần sa trong những năm gần đây tại Mỹ, nơi tỷ lệ sử dụng chất này đang có xu hướng tăng lên. [1]

Nhóm neuron somatostatin tại trung tâm xử lý nỗi sợ

Để tìm kiếm nguồn gốc của nỗi lo âu dồn dập, nhóm nghiên cứu tại Đại học Northwestern đã tập trung quan sát hạch hạnh nhân trung tâm (central amygdala). Đây là vùng cấu trúc sâu bên trong não bộ, đóng vai trò như một cỗ máy xử lý chính đối với các cảm xúc liên quan đến nỗi sợ, mối đe dọa và phản ứng áp lực. Khi hạch hạnh nhân nhận diện tín hiệu nguy hiểm, nó gửi đi các mệnh lệnh thần kinh điều khiển cơ thể chuyển sang trạng thái tự vệ. [1]

Trong vùng hạch hạnh nhân trung tâm, các nhà khoa học chú ý đến một quần thể tế bào thần kinh nhỏ nhưng có vai trò đặc biệt: các neuron somatostatin. Nhóm neuron này chịu trách nhiệm điều tiết và phát ra các tín hiệu thần kinh liên quan trực tiếp đến hành vi lo âu. Dưới điều kiện bình thường, hoạt động của neuron somatostatin luôn chịu sự kiểm soát của một cơ chế hãm tự nhiên trong não, giúp giữ cho mức độ sợ hãi ở ngưỡng cân bằng và không bùng phát vô cớ. [1]

Thí nghiệm mùi kẻ thù và kỹ thuật ghi hình não bộ

Nhóm nghiên cứu đã thiết lập một thí nghiệm trên chuột để quan sát trực tiếp diễn biến thần kinh khi căng thẳng xuất hiện. Trước khi đưa chuột vào môi trường thử nghiệm có chứa mùi nước tiểu cáo – một tín hiệu đe dọa tự nhiên đại diện cho kẻ săn mồi, họ cho chuột sử dụng hợp chất cannabinoid tổng hợp hoặc chất giả dược. Các mức liều lượng cannabinoid khác nhau cũng được đưa vào để đánh giá sự thay đổi hành vi. [1]

Trong quá trình kiểm tra, đội ngũ nghiên cứu theo dõi sát sao thời gian chuột di chuyển gần khu vực có mùi kẻ thù, cũng như các hành vi né tránh như đứng khựng lại vì sợ hãi hay bỏ chạy. Đồng thời, họ cấy một kính hiển vi siêu nhỏ vào não chuột để ghi lại hoạt động tế bào theo thời gian thực. Kết quả cho thấy những con chuột nhận cannabinoid có tần suất đứng khựng lại cao hơn rõ rệt và dành ít thời gian khám phá khu vực có mùi đe dọa hơn hẳn nhóm dùng giả dược. [1]

Khi phân tích dữ liệu kính hiển vi và mô não, nhóm nghiên cứu nhận thấy sự gia tăng hành vi né tránh này tương ứng hoàn toàn với sự gia tăng hoạt động đột biến của các neuron somatostatin trong hạch hạnh nhân trung tâm. Để xác nhận vai trò trực tiếp của nhóm tế bào này, các nhà khoa học đã can thiệp bằng kỹ thuật di truyền để làm lặng hoạt động của neuron somatostatin. Ngay lập tức, những con chuột được tiêm cannabinoid trở nên ít né tránh mùi kẻ thù hơn, chứng minh rằng sự kích thích quá mức ở các tế bào này chính là nguồn gốc tạo ra phản ứng hoảng loạn. [1]

Cơ chế 'mất thắng' và sự cộng hưởng của liều lượng

Điểm mấu chốt trong phát hiện của Đại học Northwestern nằm ở cách cannabinoid can thiệp vào tín hiệu giao tiếp giữa các tế bào thần kinh. Bình thường, hệ thần kinh duy trì một chiếc "thắng" tự nhiên nhằm kiềm chế neuron somatostatin, giữ cho phản ứng sợ hãi không vượt quá tầm kiểm soát. Tuy nhiên, thí nghiệm trên mô não ghi nhận các hợp chất cannabinoid đã làm suy yếu cơ chế hãm tự nhiên này. [1]

Khi rào chắn hãm bị nới lỏng, các neuron somatostatin rơi vào trạng thái dễ bị kích thích hơn. Nếu người dùng ở trong môi trường hoàn toàn yên tĩnh, sự thiếu hụt chiếc hãm này có thể chưa phát tác ngay lập tức. Nhưng khi liều lượng cannabinoid tăng cao kết hợp cùng áp lực từ môi trường bên ngoài, hai yếu tố này sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng. Sự kết hợp này giải phóng hoàn toàn chiếc "thắng" ở hạch hạnh nhân trung tâm, khiến các neuron somatostatin hoạt động bùng nổ và dẫn đến cơn lo âu dồn dập. [1]

Triển vọng điều trị các hội chứng lo âu trong tương lai

Việc làm rõ con đường thần kinh của cơn hoảng loạn do chất kích thích không chỉ giúp giải thích phản ứng bất lợi ở người dùng cần sa mà còn mở ra hướng đi mới cho y khoa. Trước đây, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ dài hạn giữa việc sử dụng cần sa và nguy cơ gia tăng các rối loạn lo âu. Trong bối cảnh các rối loạn tâm thần và lo âu đang gia tăng trên toàn cầu, việc hiểu rõ cách thức não bộ tạo ra cảm giác sợ hãi là bước đi cần thiết. [1]

Tiến sĩ Sachin Patel nhận định rằng nhóm neuron somatostatin tại hạch hạnh nhân trung tâm có thể trở thành mục tiêu tổng quát cho các liệu pháp giảm triệu chứng lo âu. Việc ức chế hoạt động của nhóm tế bào này không chỉ giúp ngăn chặn tác dụng phụ từ cần sa mà còn có thể áp dụng cho các hội chứng sợ hãi và căng thẳng khác. Khám phá này biến một hiện tượng tâm lý phức tạp thành một cơ chế sinh học có thể can thiệp và kiểm soát trong tương lai. [1]