Tín hiệu vô tuyến từ K2-155 d: Dấu vết ngoài hành tinh hay nhiễu sóng kỹ thuật?

Vào cuối tháng 8 năm 2026, một công bố trên The Astronomical Journal đã thu hút sự chú ý lớn của cộng đồng nghiên cứu không gian khi phân tích một tín hiệu vô tuyến đặc biệt phát ra từ hướng hệ sao K2-155, nằm cách Trái Đất khoảng 238 năm ánh sáng. Tín hiệu này được kính thiên văn vô tuyến khẩu độ cầu năm trăm mét FAST ghi nhận tại tần số 1.148,4167 megahertz trong quá trình rà soát 33 hệ hành tinh. Sự hiện diện của siêu Trái Đất K2-155 d – một hành tinh đá quay quanh sao lùn đỏ với bán kính gấp 1,6 lần Trái Đất – lập tức đặt ra câu hỏi liệu đây có phải là dấu vết phát sóng của một nền văn minh kỹ thuật ngoài hành tinh hay chỉ là nhiễu sóng nhân tạo từ chính mặt đất. [1]

Quy trình lọc dữ liệu khổng lồ từ dự án SETI

Cuộc tìm kiếm trí tuệ ngoài Trái Đất, thường được gọi tắt là dự án SETI, dựa trên việc thu thập và phân tích hàng triệu dải sóng phát ra từ vũ trụ. Mặc dù kính thiên văn FAST đã thu thập dữ liệu từ năm 2021, tín hiệu tại hệ K2-155 chỉ mới được phát hiện gần đây nhờ các nhà khoa học áp dụng một hệ thống phân tích mới dựa trên học máy. [1]

Công cụ phân tích này tích hợp kỹ thuật toán học phân tích sóng con (wavelet analysis) để tách các tín hiệu yếu ra khỏi nền nhiễu sóng phức tạp của bầu trời. Trong tổng số 139.127 ứng viên ban đầu, thuật toán đã lọc ra hai ứng viên sáng giá nhất. Tín hiệu đầu tiên từ hướng sao Kepler-438 sau đó được xác định là nhiễu vô tuyến phát ra từ Trái Đất, giúp các nhà khoa học dồn toàn bộ sự chú ý vào tín hiệu còn lại đến từ hệ K2-155. [1]

Những đặc tính kỹ thuật tương đồng với máy phát nhân tạo

Để đánh giá liệu một tín hiệu vô tuyến có nguồn gốc từ một cỗ máy hay không, các nhà thiên văn học dựa vào một số tiêu chí vật lý khắt khe. Điểm nổi bật nhất ở tín hiệu K2-155 là độ hẹp dải tần rất cao. Trong tự nhiên, các hiện tượng bức xạ thiên văn hiếm khi tạo ra các dải tần cực hẹp, trong khi các thiết bị vô tuyến do con người chế tạo lại thường phát sóng ở dải hẹp nhằm tối ưu hóa năng lượng truyền tín hiệu. [1]

Một đặc điểm quan trọng khác được ghi nhận là hiện tượng trôi tần số theo thời gian. Sự chuyển động tương đối của một hành tinh – bao gồm chuyển động tự quay quanh trục và chuyển động trên quỹ đạo quanh sao chủ – sẽ làm dịch chuyển tần số sóng vô tuyến thu được theo hiệu ứng Doppler. Tín hiệu thu được từ K2-155 thể hiện rõ độ trôi này, trùng khớp với kịch bản một máy phát vô tuyến đặt trên một hành tinh đang di chuyển. [1]

Bài kiểm tra vị trí định vị trên bầu trời

Bên cạnh các đặc tính về tần số, vị trí xuất hiện của tín hiệu trên tọa độ bầu trời là bài kiểm tra mang tính quyết định để loại trừ sóng nhiễu mặt đất. Một nguồn phát thực thụ đến từ không gian sâu phải nằm cố định tại một tọa độ góc xác định khi kính thiên văn di chuyển hoặc quét qua các vùng trời khác nhau. [1]

Nếu tín hiệu xuất hiện ở nhiều điểm khác nhau trong quá trình quan sát, đó gần như chắc chắn là nhiễu sóng phát sinh từ các cỗ máy mặt đất hoặc vệ tinh quỹ đạo Trái Đất. Tín hiệu từ hướng K2-155 đã vượt qua bài kiểm tra này khi chỉ xuất hiện tại đúng một vị trí duy nhất trên bầu trời, tạo thêm căn cứ ban đầu để các nhà nghiên cứu tiếp tục đào sâu phân tích. [1]

Những điểm bất thường chỉ ra nguồn gốc nhiễu sóng Trái Đất

Mặc dù đáp ứng nhiều tiêu chí quan trọng của một tín hiệu kỹ thuật ngoài hành tinh, các phân tích chuyên sâu hơn đã chỉ ra những điểm yếu lớn trong giả thuyết này. Dữ liệu từ FAST cho thấy tín hiệu chỉ thể hiện cường độ mạnh ở đúng một kênh phân cực của hệ thống thu, một đặc điểm không nhất quán với sóng điện từ truyền qua khoảng cách hàng trăm năm ánh sáng trong không gian interstellar. [1]

Quan trọng hơn, nhóm nghiên cứu cũng phát hiện ra các tín hiệu có đặc tính kỹ thuật gần như tương đương xuất hiện ở hướng ba ngôi sao khác với dải tần sát nhau. Sự trùng hợp này khiến giả thuyết nhiễu sóng vô tuyến từ Trái Đất trở nên hợp lý hơn cả, mặc dù các nhà khoa học vẫn chưa thể xác định chính xác thiết bị cụ thể nào trên mặt đất hoặc trên quỹ đạo đã tạo ra nguồn nhiễu này. [1]

Ý nghĩa đối với công nghệ tìm kiếm sự sống tương lai

Trường hợp tín hiệu K2-155 minh họa cho tính chất phức tạp và khắt khe của dự án SETI hiện đại. Việc một tín hiệu vượt qua hầu hết các bài kiểm tra sơ bộ nhưng vẫn bị hoài nghi ở các bước phân tích chuyên sâu giúp hoàn thiện quy trình sàng lọc, tránh những kết luận vội vàng về việc phát hiện sự sống ngoài Trái Đất. [1]

Các thuật toán học máy mới thể hiện hiệu quả cao trong việc xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ từ các kính thiên văn thế hệ mới như FAST. Mặc dù nguồn gốc thực sự của tín hiệu K2-155 hiện vẫn chưa được giải mã hoàn toàn, kinh nghiệm từ đợt phân tích này cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng giúp phân biệt rõ ràng hơn giữa dấu vết kỹ thuật của các nền văn minh xa xôi và nhiễu sóng vô tuyến ngày càng dày đặc do chính con người tạo ra. [1]