Tư thế đặt tay sai có thể làm vọt kết quả đo huyết áp thêm gần 7 mmHg

Trong các lần kiểm tra sức khỏe định kỳ, hành động thả lỏng tay buông thõng bên hông hoặc tựa nhẹ trên đùi thường diễn ra rất tự nhiên. Tuy nhiên, một nghiên cứu do các nhà khoa học tại Johns Hopkins Medicine dẫn đầu công bố trên tạp chí JAMA Internal Medicine chỉ ra rằng chi tiết nhỏ này có thể làm chỉ số huyết áp tâm thu tăng thêm gần 7 mmHg. Việc chỉ số bị thổi phồng so với thực tế có nguy cơ dẫn đến chẩn đoán sai lệch về tình trạng tăng huyết áp. [1]

Tình trạng huyết áp cao kéo dài nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời có thể làm tăng nguy cơ mắc các biến cố tim mạch nguy hiểm như đột quỵ hay đau tim. Việc nắm vững quy trình kiểm tra và hiểu rõ tác động của tư thế tay đóng vai trò thiết yếu, giúp theo dõi sức khỏe chính xác hơn tại phòng khám cũng như lúc tự đo tại nhà. [1]

Mức độ sai lệch chỉ số qua các tư thế đặt tay

Nghiên cứu của Johns Hopkins Medicine được tiến hành trên 133 người trưởng thành trong độ tuổi từ 18 đến 80 từ tháng 8 năm 2022 đến tháng 6 năm 2023. Các nhà nghiên cứu thực hiện so sánh ba tư thế đặt tay phổ biến trong thực tế khám chữa bệnh: đặt tay lên bàn có điểm tựa chắc chắn, để tay nghỉ trên đùi và thả thõng tay tự do bên hông. [1]

Để bảo đảm tính chính xác, tất cả phép đo đều sử dụng thiết bị đo huyết áp kỹ thuật số với kích thước bao đo phù hợp cho từng cá nhân. Các tình nguyện viên được phân ngẫu nhiên vào các nhóm thử nghiệm với thứ tự thực hiện tư thế khác nhau nhằm loại bỏ sai số. Trước khi đo, người tham gia đi bộ hai phút để mô phỏng hoạt động đi lại thực tế vào phòng khám, sau đó ngồi nghỉ yên năm phút trong không gian riêng tĩnh lặng. [1]

Kết quả ghi nhận cho thấy khi đặt tay trên đùi, chỉ số huyết áp tâm thu (số trên) bị đo cao hơn trung bình 3,9 mmHg và huyết áp tâm trương (số dưới) tăng 4,0 mmHg. Đáng chú ý, tư thế thả thõng tay bên hông tạo ra mức chênh lệch lớn nhất khi làm huyết áp tâm thu vọt tăng 6,5 mmHg và huyết áp tâm trương tăng 4,4 mmHg so với tư thế chuẩn được nâng đỡ trên mặt bàn. [1]

Hệ quả của việc chẩn đoán sai lệch trong lâm sàng

Con số vọt tăng 6,5 mmHg tưởng chừng nhỏ nhưng lại mang ý nghĩa lâm sàng đặc biệt quan trọng trong chẩn đoán y khoa. Nhà nghiên cứu Sherry Liu từ Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg giải thích rằng mức chênh lệch này đủ sức đẩy một chỉ số huyết áp bình thường từ 123 mmHg lên 130 mmHg, hoặc biến mốc 133 mmHg thành 140 mmHg – mức được phân loại là tăng huyết áp giai đoạn 2. [1]

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, gần một nửa người trưởng thành tại Mỹ sống chung với tình trạng huyết áp cao, thường được xác định khi lực máu tác động lên thành mạch vượt mức trung bình 120/80 mmHg. Do căn bệnh này ít khi biểu hiện triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, việc đo đạc chính xác đóng vai trò quyết định. [1]

Khi kết quả đo bị sai lệch do tư thế ngồi không chuẩn, người khám có thể bị chẩn đoán nhầm là mắc bệnh cao huyết áp. Điều này không chỉ gây ra lo lắng tâm lý không cần thiết mà còn có thể dẫn đến việc chỉ định sử dụng thuốc điều trị khi cơ thể chưa thực sự cần đến. [1]

Cơ chế áp lực và sự co cơ ảnh hưởng tới phép đo

Sự biến đổi của chỉ số đo huyết áp phụ thuộc trực tiếp vào vị trí của cánh tay so với độ cao của tim cùng sự thư giãn của hệ cơ bắp. Để dễ hình dung một ví dụ đời thường, hệ tuần hoàn hoạt động tương tự một hệ thống ống dẫn nước có máy bơm trung tâm. Khi điểm đo bị hạ thấp xuống dưới mức tim, áp lực thủy tĩnh từ cột máu sẽ cộng thêm vào áp lực vốn có bên trong lòng động mạch, khiến thiết bị ghi nhận lực nén cao hơn.

Bên cạnh yếu tố độ cao, trạng thái của cơ bắp cũng đóng góp vào sai lệch này. Khi cánh tay thả thõng hoặc để trên đùi mà không có mặt phẳng đỡ chắc chắn, các cơ ở cánh tay và vùng vai vẫn phải duy trì một lực co nhẹ thụ động để giữ vững tư thế cơ thể. [1]

Sự co cơ dù nhỏ này cũng làm tăng sức cản của các mạch máu ngoại vi xung quanh cánh tay. Do đó, máy đo huyết áp tự động sẽ ghi nhận lực co bóp lớn hơn so với trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn của cơ thể, dẫn đến kết quả trả về bị đẩy lên cao. [1]

Quy trình kiểm tra huyết áp đạt chuẩn theo hướng dẫn y học

Nhằm tối ưu hóa độ chính xác khi theo dõi chỉ số huyết áp, các hướng dẫn thực hành lâm sàng từ Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ đã đưa ra các tiêu chuẩn cụ thể. Người tham gia kiểm tra cần ngồi tựa lưng thoải mái vào tựa ghế, hai bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn và tuyệt đối không khoanh chân. [1]

Cánh tay chọn đo phải được nâng đỡ chắc chắn trên mặt bàn sao cho điểm giữa của bao đo huyết áp nằm ngang với tầm tim. Trước khi tiến hành đo, người thực hiện nên đi vệ sinh xả trống bàng quang, ngồi yên tĩnh thư giãn ít nhất năm phút và không nói chuyện hay sử dụng điện thoại thông minh trong suốt quá trình máy hoạt động. [1]

Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng kết quả từ thử nghiệm của Johns Hopkins Medicine được thu thập bằng thiết bị đo tự động. Vì vậy, mức độ ảnh hưởng của tư thế tay có thể có sự khác biệt nhất định nếu sử dụng các loại dụng cụ hoặc thiết bị đo huyết áp khác. [1]

Chủ động điều chỉnh tư thế để tự bảo vệ sức khỏe

Dù quy trình chuẩn đã được đưa ra trong hướng dẫn lâm sàng, thực tế tại nhiều cơ sở y tế cho thấy huyết áp vẫn thường được kiểm tra khi bệnh nhân ngồi trên bàn khám mà không có điểm tựa tay thích hợp. Đôi khi nhân viên y tế chỉ dùng tay đỡ nhẹ hoặc để bệnh nhân tự thả tay trên đùi trong lúc máy đang vận hành. [1]

Tiến sĩ Tammy Brady từ Trường Y khoa Đại học Johns Hopkins nhấn mạnh rằng bên cạnh việc đội ngũ y tế cần tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật đo, mỗi cá nhân cũng cần chủ động lên tiếng và tự điều chỉnh tư thế tay đúng chuẩn khi đi khám bệnh cũng như lúc tự theo dõi tại nhà. [1]

Trong nhiều trường hợp, huyết áp có thể được kiểm soát hiệu quả thông qua việc điều chỉnh lối sống như giảm cân, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và tăng cường vận động thể chất. Do đó, việc bảo đảm tư thế đo chuẩn xác giúp phản ánh đúng tình trạng sức khỏe thực tế, tránh các can thiệp y tế không cần thiết. [1]