Vì sao lịch ăn "nhiều rồi nhịn" giúp sư tử sở thú đánh thức bản năng hoang dã?

Trong môi trường nuôi nhốt, sư tử thường được cung cấp những phần ăn chuẩn hóa theo giờ giấc cố định mỗi ngày. Tuy nhiên, một nghiên cứu tại Công viên Safari Monarto do Đại học Adelaide thực hiện đã chỉ ra rằng việc chuyển sang chế độ cho ăn thịt nguyên con kết hợp chu kỳ "ăn no - nhịn ăn" giúp sư tử bộc lộ lại nhịp sống hoang dã. Thay vì chỉ tiêu thụ năng lượng, những con sư tử dành thời gian ăn lâu gấp ba lần, thực hiện các thao tác xé và gặm tự nhiên, sau đó bước vào chu kỳ nghỉ ngơi sâu và tăng dần vận động trong giai đoạn nhịn ăn. Phát hiện này khẳng định thức ăn không chỉ cung cấp dinh dưỡng mà còn định hình toàn bộ hành vi và nhịp sinh học của loài săn mồi. [1]

Từ bữa ăn định ngạch đến nhịp sống điền dã

Ở ngoài tự nhiên, sư tử châu Phi không bao giờ biết trước chính xác khi nào sẽ có bữa ăn tiếp theo. Cuộc sống của chúng là sự luân phiên giữa những chuyến săn thành công dư dả và những ngày dài kiên nhẫn chờ đợi. Ngược lại, tại nhiều vườn thú, khẩu phần ăn thường được chia nhỏ và đưa vào theo khung giờ cố định hằng ngày. [1]

Để tìm hiểu ảnh hưởng của nhịp ăn tự nhiên đối với động vật nuôi nhốt, các nhà nghiên cứu từ Đại học Adelaide đã phối hợp với Công viên Safari Monarto tại Nam Úc thực hiện thử nghiệm trên ba con sư tử đực trưởng thành. Nhóm nghiên cứu đã điều chỉnh lịch trình bằng cách bổ sung những tảng thịt nguyên con định kỳ khoảng chín ngày một lần. Để theo dõi sát sao phản ứng của sư tử mà không làm phiền chúng, tám camera hồng ngoại đã được lắp đặt để ghi hình liên tục 24 giờ mỗi ngày trong suốt ba tháng, tạo ra bộ dữ liệu chi tiết về hành vi của sư tử nuôi nhốt dưới chế độ ăn thịt nguyên con. [1]

Tăng thời gian xé mồi và rèn luyện kỹ năng tự nhiên

Trong giai đoạn thử nghiệm, ba con sư tử được cung cấp khối lượng thịt nguyên con lên tới khoảng 200 kg và có thể tiếp cận nguồn thức ăn này trong tối đa ba ngày. Kết quả cho thấy vào những ngày có thịt nguyên con, thời gian ăn của sư tử kéo dài gấp gần ba lần so với khi ăn khẩu phần thông thường. [1]

Sự thay đổi không chỉ dừng lại ở thời lượng mà nằm ở bản chất của hoạt động ăn uống. Thay vì nhanh chóng nuốt trọn các miếng thịt cắt sẵn, sư tử phải thực hiện hàng loạt thao tác phức tạp như dùng răng xé rách, kéo căng, nhai gặm và xoay xở với tảng thịt lớn. Tác giả chính Lesia Hryhorenko từ Đại học Adelaide nhận định rằng việc cung cấp thịt nguyên con mang lại cơ hội cho sư tử thực hiện các hành vi tự nhiên vốn là một phần quan trọng trong sinh thái ăn uống ngoài tự nhiên của chúng. [1]

Có thể hình dung sự khác biệt này giống như việc một người chỉ việc nuốt nhanh một phần ăn chế biến sẵn so với việc tự tay xử lý một bữa tiệc nguyên bản. Quá trình xử lý khối thịt đòi hỏi sự phối hợp cơ bắp và tư duy vận động, giúp kích thích thể lực cũng như thói quen hoạt động tự nhiên của động vật.

Vòng tuần hoàn ăn no, nghỉ sâu và tăng cường vận động

Sau khi hoàn tất bữa ăn lớn, nhịp sinh học của sư tử bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới. Nhờ dữ liệu ghi nhận liên tục, nhóm nghiên cứu phát hiện ra một mô hình hành vi có tính chu kỳ rõ rệt: ngay sau khi ăn no, sư tử dành phần lớn thời gian để nằm nghỉ và tiêu hóa. [1]

Tuy nhiên, khi thời gian nhịn ăn kéo dài ra trong những ngày tiếp theo, mức độ di chuyển và vận động của chúng bắt đầu tăng dần trở lại. Vòng tuần hoàn lặp đi lặp lại gồm ăn uống cường độ cao, nghỉ ngơi kéo dài và gia tăng vận động này phản ánh chính xác nhịp sinh học "ăn no - nhịn ăn" từng được ghi nhận ở các quần thể sư tử hoang dã. Nhà nghiên cứu Lesia Hryhorenko giải thích rằng sư tử hoang dã không ăn vào một giờ cố định mỗi ngày mà trải qua các khoảng thời gian ăn no và nhịn ăn tùy thuộc vào thành công của những chuyến săn. [1]

Giải mã thói quen đi lại quẩn quanh và tính ổn định đàn

Một khía cạnh quan trọng mà nghiên cứu theo dõi là hành vi đi lại quẩn quanh — một biểu hiện lặp đi lặp lại thường gặp ở động vật ăn thịt nuôi nhốt, vốn hay được cho là xuất phát từ sự mong chờ hoặc căng thẳng. Trong suốt thời gian nghiên cứu, hành vi đi lại quẩn quanh có tăng nhẹ, nhưng điều bất ngờ là nó không gia tăng theo số ngày sư tử nhịn ăn. [1]

Thay vào đó, sự gia tăng di chuyển quẩn quanh chủ yếu xuất hiện xung quanh các sự kiện có thể dự đoán được trong ngày, chẳng hạn như khi nhân viên chăm sóc xuất hiện hoặc khi sư tử được di chuyển giữa các khu vực trong chuồng nuôi. Điều này gợi ý rằng hành vi đi lại quẩn quanh liên quan nhiều hơn đến các thói quen sinh hoạt quen thuộc hằng ngày và sự chờ đợi giờ ăn, chứ không phải do cơn đói thôi thúc. Bên cạnh đó, việc cung cấp thịt nguyên con khối lượng lớn không làm gia tăng sự hung dữ hay phá vỡ trật tự xã hội giữa ba con sư tử đực. [1]

Góc nhìn mới về quản lý phúc lợi động vật trong vườn thú

Phát hiện từ nghiên cứu này mở ra một góc nhìn quan trọng về cách đánh giá phúc lợi động vật hoang dã trong môi trường nuôi nhốt. Đồng tác giả, Phó Giáo sư Alexandra Whittaker, nhấn mạnh rằng nhiều nghiên cứu trước đây tại các vườn thú thường chỉ tập trung quan sát những gì diễn ra ngay sau khi cung cấp thức ăn. [1]

Tuy nhiên, kết quả từ Công viên Safari Monarto chứng minh rằng lịch trình cho ăn có thể ảnh hưởng đến hành vi của vật nuôi trong nhiều ngày sau đó. Do đó, việc đánh giá phúc lợi cần được thực hiện trên toàn bộ chu kỳ ăn - nhịn thay vì chỉ đo đạc một sự kiện đơn lẻ. Thức ăn không chỉ đơn thuần là nguồn cung cấp calo để duy trì sự sống, mà cách thức và nhịp điệu cung cấp thức ăn chính là công cụ mạnh mẽ giúp định hình lại hành vi và phục hồi nhịp sống tự nhiên cho các loài động vật săn mồi. [1]