Cắt giảm thực phẩm siêu chế biến cải thiện triệu chứng trầm cảm như thế nào?

Nhiều người có thói quen tìm đến đồ ăn nhanh hoặc thực phẩm đóng gói sẵn để tìm kiếm cảm giác dễ chịu mỗi khi gặp căng thẳng. Tuy nhiên, một thử nghiệm sơ bộ do các nhà nghiên cứu tại Đại học California - San Francisco (UCSF) thực hiện đã chỉ ra rằng việc cắt giảm mạnh thực phẩm siêu chế biến trong khẩu phần ăn có thể mang lại những chuyển biến tích cực cho người đang gặp phải các triệu chứng trầm cảm. [1]

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí y học JAMA Psychiatry và nhận hỗ trợ tài chính từ Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ (NIH). Đây được xem là thử nghiệm đầu tiên so sánh trực tiếp các biểu hiện trầm cảm trên cùng một nhóm tình nguyện viên trước và sau khi họ chuyển từ chế độ ăn nhiều đồ siêu chế biến sang các lựa chọn thực phẩm nguyên bản, lành mạnh hơn. [1]

Thực phẩm siêu chế biến và cơ chế gây thèm ăn

Thực phẩm siêu chế biến bao gồm các sản phẩm đóng gói sẵn, đồ ăn nhanh, nước ngọt có ga và nhiều loại đồ ăn được sản xuất theo quy mô công nghiệp. Trong quá trình chế biến, nhà sản xuất thường thêm vào các thành phần phụ gia như chất bảo quản, phẩm màu nhân tạo, chất điều vị và chất nhũ hóa nhằm gia tăng thời gian bảo quản cũng như sức hấp dẫn về hương vị. [1]

Theo Tiến sĩ Nyasha Chagwedera từ UCSF, việc hạn chế các loại thực phẩm này trong đời sống hằng ngày gặp không ít trở ngại do tính tiện lợi, giá thành rẻ và hương vị rất kích thích của chúng. Các nhà sản xuất đã nghiên cứu kỹ lưỡng để kết hợp đường, muối và chất béo theo tỷ lệ tối ưu, từ đó kích thích não bộ giải phóng dopamine. Dopamine là hoóc-môn tạo cảm giác tưởng thưởng và dễ chịu, khiến cơ thể nảy sinh cảm giác thèm ăn kéo dài và khó từ bỏ. [1]

Giả thuyết về mối liên kết giữa đường ruột và não bộ

Để giải thích mối quan hệ giữa chế độ ăn uống và sức khỏe tâm thần, nhóm nghiên cứu đã đặt giả thuyết dựa trên cơ chế kết nối giữa hệ tiêu hóa và hệ thần kinh trung ương. Tiến sĩ Chagwedera nhận định rằng việc tiêu thụ lượng lớn thực phẩm siêu chế biến có thể làm tổn thương lớp màng bảo vệ bên trong ruột, dẫn đến tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. [1]

Tổn thương màng ruột có thể kích hoạt phản ứng viêm mạn tính mức độ thấp lan tỏa trong cơ thể. Tình trạng viêm này được các nhà khoa học phỏng đoán là một yếu tố tác động trực tiếp đến não bộ, có thể đóng vai trò kích phát biểu hiện trầm cảm hoặc khiến con người trở nên nhạy cảm hơn trước những áp lực tâm lý từ môi trường xung quanh. [1]

Cách thức tiến hành thử nghiệm đổi chế độ ăn

Thử nghiệm sơ bộ được thực hiện trên 20 người trưởng thành có độ tuổi trung bình là 44, trong đó nữ giới chiếm 70%. Bên cạnh triệu chứng trầm cảm, 14 người trong nhóm nghiên cứu đồng thời có biểu hiện lo âu. Toàn bộ người tham gia đều có chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức cao và mắc ít nhất một rối loạn chuyển hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc nồng độ cholesterol LDL trong máu cao. [1]

Các tình nguyện viên được chia thành hai nhóm để theo dõi phản ứng. Một nhóm duy trì chế độ ăn thông thường trong 4 tuần, trong khi nhóm còn lại chuyển sang chế độ ăn hạn chế tối đa thực phẩm siêu chế biến. Người tham gia tự lựa chọn và mua thực phẩm theo hướng dẫn của đội ngũ nghiên cứu. Sau khoảng thời gian 4 tuần đầu tiên, hai nhóm thực hiện đổi chế độ ăn cho nhau để kiểm chứng và so sánh kết quả. [1]

Những kết quả ghi nhận từ thử nghiệm lâm sàng

Phân tích dữ liệu cho thấy khi người tham gia cắt giảm hơn 85% lượng thực phẩm siêu chế biến trong khẩu phần, họ đã ghi nhận sự cải thiện từ mức độ trung bình đến lớn trên 3 thang đo đánh giá trầm cảm khác nhau. Đồng thời, chỉ số đo lường mức độ lo âu của các tình nguyện viên cũng có những tiến triển tích cực ở mức khiêm tốn. [1]

Giáo sư Andrew Krystal, tác giả cấp cao của nghiên cứu, đánh giá rằng thử nghiệm quy mô nhỏ này đã hoàn thành mục tiêu chứng minh tính khả thi của phương pháp can thiệp dinh dưỡng. Những kết quả thu được tạo cơ sở để nhóm nghiên cứu tiếp tục xây dựng các chương trình thử nghiệm lâm sàng với quy mô mở rộng trong tương lai. [1]

Ý nghĩa thực tiễn và hướng phát triển tiếp theo

Ví dụ, trong đời sống hằng ngày, việc thay thế một phần thức ăn nhanh bằng các thực phẩm tươi sống có thể xem là một bước thay đổi lối sống chủ động. Tuy nhiên, do thử nghiệm hiện tại chỉ diễn ra trong thời gian ngắn với quy mô mẫu nhỏ gồm 20 người, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng những kết luận này mới dừng lại ở mức sơ bộ và không thể thay thế hoàn toàn các liệu pháp điều trị y tế chuyên khoa. [1]

Để xác minh đầy đủ tính hiệu quả của việc điều chỉnh chế độ ăn uống đối với sức khỏe tâm thần, đội ngũ tác giả từ UCSF dự kiến sẽ tiến hành nghiên cứu trên một cộng đồng lớn hơn. Giai đoạn tuyển chọn tình nguyện viên cho bước nghiên cứu tiếp theo được lên kế hoạch khởi động vào năm 2028. [1]