Chế độ ăn MIND làm chậm sự thay đổi cấu trúc não bộ như thế nào?

Theo thời gian, não bộ con người tự nhiên trải qua quá trình suy giảm thể tích mô và mở rộng các khoang chứa dịch. Một nghiên cứu dài hạn phân tích dữ liệu hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) từ Nghiên cứu Tim mạch Framingham công bố trên Tạp chí Thần kinh học, Phẫu thuật Thần kinh & Tâm thần học cho thấy chế độ ăn uống có thể tác động đến tốc độ thay đổi cấu trúc này. Việc duy trì chế độ ăn MIND liên quan trực tiếp đến việc làm chậm quá trình mất chất xám và mở rộng hệ thống não thất ở người trưởng thành. [1]

Khái niệm về chế độ ăn MIND và nhóm thực phẩm định hướng

Chế độ ăn MIND, viết tắt của cụm từ kết hợp giữa chế độ ăn Địa Trung Hải và chế độ ăn DASH nhằm ngăn chặn sự suy giảm thần kinh, là mô hình dinh dưỡng được xây dựng hướng đến bảo vệ sức khỏe não bộ. Mô hình này khuyến khích sử dụng các thực phẩm bao gồm rau xanh, các loại rau khác, quả mộng, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt, cá, các loại đậu, dầu ô liu và thịt gia cầm, cùng với việc dùng đồ uống có cồn ở mức độ vừa phải. [1]

Song song với việc tăng cường các thực phẩm giàu dưỡng chất, chế độ ăn MIND khuyến cáo hạn chế nhóm thực phẩm chứa mỡ bão hòa hoặc đường cao như bơ, phô mai, thịt đỏ, bánh ngọt và thức ăn chiên rán nhanh. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào chức năng nhận thức tổng thể. Ngược lại, công trình này đi sâu vào phân tích sự biến đổi vật lý của mô não qua hình ảnh theo dõi dài hạn. [1]

Tác động đến thể tích chất xám và kích thước não thất

Nghiên cứu đã tiến hành theo dõi 1.647 người trưởng thành và người cao tuổi với độ tuổi trung bình ban đầu là 60 trong khoảng thời gian trung bình 12 năm. Kết quả chụp MRI định kỳ ghi nhận những cá nhân có điểm số tuân thủ chế độ ăn MIND cao hơn sở hữu tốc độ suy giảm chất xám chậm hơn. Chất xám đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý thông tin, ghi nhớ và đưa ra quyết định của hệ thần kinh. [1]

Cụ thể, khi điểm số tuân thủ chế độ ăn MIND tăng thêm 3 điểm, tốc độ suy giảm thể tích chất xám giảm 0,279 cm³ mỗi năm. Mức giảm này tương đương với việc giảm 20% tốc độ suy giảm do tuổi tác và làm chậm quá trình lão hóa chất xám khoảng 2,5 năm. Đồng thời, sự mở rộng của các não thất – những khoang chứa dịch não tủy thường phình to khi mô não teo lại – giảm 0,071 cm³ mỗi năm ở nhóm có điểm số cao, tương đương mức giảm 8% tổn thương mô và làm chậm sự phình to não thất khoảng 1 năm. [1]

Mối liên hệ từ các loại thực phẩm riêng lẻ

Kết quả phân tích cho thấy một số nhóm thực phẩm mang lại tác động rõ rệt hơn đối với từng vùng cấu trúc. Việc tiêu thụ quả mộng liên quan đến tốc độ mở rộng não thất chậm hơn. Thịt gia cầm vừa gắn liền với việc giảm tốc độ mở rộng não thất, vừa liên quan đến việc làm chậm quá trình mất chất xám. Các nhà nghiên cứu giải thích rằng các chất chống oxy hóa trong quả mộng cùng nguồn protein từ thịt gia cầm có thể hỗ trợ giảm áp lực oxy hóa và hạn chế tổn thương tế bào thần kinh. [1]

Ngược lại, việc tiêu thụ nhiều đồ ngọt liên quan đến tốc độ phình to não thất nhanh hơn và làm suy giảm thể tích vùng hải mã – khu vực đóng vai trò quan trọng đối với trí nhớ. Thức ăn nhanh chiên rán chứa chất béo không lành mạnh và các sản phẩm glycat hóa bền vững cũng liên quan đến sự suy giảm thể tích hải mã do có thể kích hoạt phản ứng viêm và ảnh hưởng tới mạch máu não. [1]

Một số ghi nhận trong nghiên cứu mang lại kết quả trái với giả định ban đầu. Việc ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt liên quan đến một số biến đổi cấu trúc bất lợi như suy giảm chất xám và phình to não thất nhanh hơn. Trong khi đó, tiêu thụ phô mai lại liên quan đến tốc độ suy giảm chất xám chậm hơn và ít xuất hiện các vùng tăng tín hiệu chất trắng – vốn là những vệt sáng trên hình ảnh MRI thể hiện tổn thương mô não. [1]

Bối cảnh áp dụng và phạm vi ghi nhận của nghiên cứu

Mối liên hệ giữa chế độ ăn MIND và sự ổn định cấu trúc não bộ thể hiện rõ nét hơn ở nhóm người cao tuổi, những người duy trì hoạt động thể chất đều đặn và những người không bị thừa cân hoặc béo phì. Sự kết hợp giữa dinh dưỡng phù hợp và thói quen vận động có thể tạo tác động hỗ trợ giảm nguy cơ suy giảm thần kinh theo thời gian. [1]

Do đây là nghiên cứu quan sát dựa trên dữ liệu thu thập qua bảng hỏi tần suất tiêu thụ thực phẩm, kết quả công trình chưa thể xác định mối quan hệ nguyên nhân - kết quả trực tiếp và có thể chịu ảnh hưởng từ khả năng ghi nhớ của người tham gia. Dù vậy, dữ liệu hình ảnh MRI dài hạn đã cung cấp căn cứ thực tế về sự liên quan giữa thói quen ăn uống và tốc độ biến đổi cấu trúc não bộ. [1]