Chín ngày tự vận hành của Parker Solar Probe gần Mặt Trời

Khi Parker Solar Probe áp sát Mặt Trời lần thứ 29, NASA không nhận được luồng dữ liệu liên tục từ con tàu. Trong chín ngày quanh thời điểm đến gần nhất, Parker hoạt động tự chủ vì quỹ đạo hạn chế liên lạc với Trái Đất. Sau đó, một tín hiệu ngắn cho biết các hệ thống vẫn vận hành bình thường; dữ liệu chi tiết được lên lịch truyền về sau. [1]

Cách làm này giải đáp một điểm dễ gây nhầm: tàu thăm dò không cần giữ kết nối không gián đoạn để hoàn thành cuộc khảo sát. Parker thực hiện kế hoạch quan sát trong lúc tạm mất liên lạc, xác nhận tình trạng khi kết nối thuận lợi hơn, rồi chuyển dữ liệu kỹ thuật và khoa học theo từng giai đoạn. [1]

Vì sao Parker im lặng suốt chín ngày?

Cuộc tiếp cận diễn ra từ ngày 30 tháng 8 đến ngày 9 tháng 9 năm 2026, với thời điểm gần Mặt Trời nhất vào ngày 4 tháng 9. Quỹ đạo quanh Mặt Trời khiến khả năng liên lạc với Trái Đất bị hạn chế. Khoảng im lặng chín ngày vì thế đã được dự kiến và tập trung quanh thời điểm áp sát nhất. [1]

Trong khoảng thời gian đó, Parker vận hành tự chủ thay vì phụ thuộc vào mệnh lệnh liên tục từ mặt đất. “Tự chủ” ở đây nên được hiểu ở mức nhiệm vụ: con tàu tiếp tục thực hiện hoạt động đã định khi liên lạc không thuận lợi. Thông tin của NASA không mô tả chi tiết các thuật toán hay quy trình xử lý sự cố bên trong tàu. [1]

Có thể hình dung bằng một ví dụ đời thường: một thiết bị đo được đặt làm việc theo lịch ở nơi sóng yếu, sau đó mới gửi báo cáo khi kết nối trở lại. Ví dụ này chỉ giúp phân biệt giữa hoạt động và liên lạc; nó không đại diện cho cấu tạo hoặc quy trình kỹ thuật cụ thể của Parker.

Lần áp sát này cực đoan đến mức nào?

Trong lần tiếp cận thứ 29, Parker xuống cách bề mặt Mặt Trời khoảng 6,1 triệu km và đạt tốc độ tối đa gần 692.000 km mỗi giờ. Đây là lần con tàu lặp lại các kỷ lục trước đó của chính nó về khoảng cách và tốc độ, thay vì thiết lập một mốc hoàn toàn mới. [1]

NASA cho biết trong một ngày của cuộc gặp, Parker đi qua và lấy mẫu trên quãng tương ứng gần 40% chu vi Mặt Trời. Con số này mô tả phạm vi mà tàu bao quát khi lao qua khu vực quan sát, không có nghĩa Parker bay thành một vòng tròn sát bề mặt Mặt Trời trong một ngày. [1]

Tốc độ cao và khoảng cách gần tạo nên một cửa sổ khảo sát ngắn nhưng rộng theo đường bay. Bốn nhóm thiết bị khoa học cùng thu thập dữ liệu từ bên trong vành nhật hoa, tức lớp khí quyển ngoài cùng của Mặt Trời. Camera trên tàu còn hướng về các cấu trúc và hoạt động gần cực bắc trong lần tiếp cận này. [1]

Tín hiệu ngày 7 tháng 9 cho biết điều gì?

Ngày 7 tháng 9, Parker phát một beacon tone, có thể hiểu là tín hiệu báo trạng thái. Tín hiệu cho biết các hệ thống trên tàu đang vận hành bình thường sau giai đoạn liên lạc bị hạn chế. Nó là lời xác nhận ngắn về tình trạng con tàu, không phải toàn bộ dữ liệu mà các thiết bị vừa thu thập. [1]

Sự phân biệt này quan trọng vì một tín hiệu “đã kết nối” không đồng nghĩa mọi kết quả khoa học đã có mặt trên Trái Đất. Theo lịch NASA công bố ngày 10 tháng 9, Parker dự kiến bắt đầu gửi dữ liệu kỹ thuật chi tiết vào ngày 11 tháng 9, còn đợt truyền dữ liệu khoa học được xếp từ ngày 13 đến ngày 27 tháng 9. [1]

Dữ liệu kỹ thuật, thường gọi là telemetry, phản ánh trạng thái và hoạt động của tàu. Dữ liệu khoa học là các phép đo phục vụ nghiên cứu Mặt Trời. Trình tự được công bố cho thấy ba bước riêng biệt: tín hiệu trạng thái xuất hiện trước, thông tin kỹ thuật chi tiết đến sau, rồi dữ liệu khoa học được truyền trong một khoảng dài hơn. [1]

Parker tìm kiếm điều gì trong vành nhật hoa?

Các thiết bị của Parker quan sát gió Mặt Trời và những hiện tượng như vụ phóng khối lượng vành nhật hoa, cùng diễn biến sau các vụ bùng phát. Gió Mặt Trời là dòng hạt phát ra từ Mặt Trời, còn vụ phóng khối lượng vành nhật hoa là sự giải phóng một lượng vật chất lớn từ vùng khí quyển ngoài của ngôi sao. [1]

Điểm đặc biệt của Parker là các thiết bị thu thập dữ liệu ngay bên trong vành nhật hoa. Vì vậy, nhiệm vụ không chỉ quan sát Mặt Trời từ xa mà còn lấy mẫu môi trường dọc đường bay. Tuy nhiên, mỗi cuộc tiếp cận chỉ cung cấp các phép đo tại những vị trí và thời điểm mà quỹ đạo đưa con tàu đi qua. [1]

Những quan sát này phục vụ việc tìm hiểu các quá trình tạo ra thời tiết không gian năng lượng cao. Theo NASA, các hiện tượng ấy có thể gây rủi ro cho phi hành gia, vệ tinh, hàng không và lưới điện trên Trái Đất. Hiểu vật lý nền tảng của chúng là cơ sở để cải thiện dự báo thời tiết không gian. [1]

Vì sao cần lặp lại nhiều lần tiếp cận?

Parker được phóng vào tháng 8 năm 2018, khi Mặt Trời ở gần giai đoạn hoạt động thấp trong chu kỳ khoảng 11 năm. Đến năm 2024, NASA, Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ cùng Solar Cycle Prediction Panel thông báo Mặt Trời đã bước vào giai đoạn cực đại. [1]

Bởi vậy, 29 lần gặp Mặt Trời không chỉ là những lần lặp lại cùng một chuyến bay. Chuỗi quan sát đã đi qua những thời kỳ Mặt Trời tương đối yên tĩnh rồi hoạt động mạnh hơn, tạo cơ hội khảo sát vành nhật hoa trong các trạng thái khác nhau. Giá trị nằm ở diễn biến theo thời gian, không chỉ ở một kỷ lục khoảng cách. [1]

Sứ mệnh đã được gia hạn đến năm 2029, và Parker dự kiến tiếp tục ở quỹ đạo hiện tại để quan sát giai đoạn hoạt động Mặt Trời suy giảm. Mỗi lần áp sát bổ sung một phần cho chuỗi đo kéo dài, trong khi cách vận hành vẫn theo nhịp rõ ràng: khảo sát tự chủ, báo trạng thái và truyền dữ liệu khi điều kiện liên lạc cho phép. [1]