Chuyện chiếc đầu ở Lindow Moss và lời thú tội sau một nhận dạng nhầm

Theo lời kể được ghi lại, ngày 13 tháng 5 năm 1983, công nhân tại xưởng xử lý than bùn Lindow Moss ở Anh nhìn thấy một khối đen giống quả bóng da trên băng chuyền. Khi được rửa sạch, vật thể lộ ra phần đầu người còn da, tóc và một con mắt. Cảnh sát liên hệ nó với Malika Maria de Fernandez, người từng mất tích, rồi nghi phạm Peter Reyn-Bardt thú tội. Nhưng chiếc đầu không thuộc về một nạn nhân thế kỷ 20. Nó là di hài của một người đã chết gần 2.000 năm trước. [1]

Câu chuyện trở nên kỳ lạ vì hai sự việc chồng lên nhau: một vật thể cổ bị tưởng là chứng cứ của vụ án hiện đại, còn một lời thú tội có vẻ rõ ràng lại không giải thích được nguồn gốc chiếc đầu. Từ đó, Lindow Moss mở ra cả một câu chuyện pháp y lẫn khảo cổ học. [1]

Vì sao chiếc đầu gắn với một vụ mất tích?

Trước khi chiếc đầu được tìm thấy, cảnh sát đã nghi Peter Reyn-Bardt sát hại người vợ Malika Maria de Fernandez. Hai người kết hôn năm 1959 nhưng chỉ sống cùng nhau vài tháng. Fernandez tiếp tục đi xa, còn Reyn-Bardt ở lại một căn nhà cùng bạn trai. Cảnh sát từng đào tìm trong khu vườn của ông, cách Lindow Moss khoảng 300 yard, nhưng không thấy thi thể. [1]

Kết quả pháp y ban đầu cho rằng chiếc đầu thuộc về một phụ nữ từ 30 đến 50 tuổi. Độ tuổi ấy dường như phù hợp với Fernandez. Khi bị hỏi, Reyn-Bardt thú nhận đã giết vợ trong một cuộc cãi vã khoảng năm 1960 hoặc 1961, sau đó chặt thi thể, cố đốt và đem phần còn lại rải trong đầm lầy. Lời thú tội khiến vụ việc tưởng như đã có lời giải. [1]

Điều gì khiến lời thú tội bị nghi ngờ?

Điều tra viên George Abbott vẫn nhận thấy một khoảng trống: dù cảnh sát tiếp tục tìm kiếm, phần còn lại của Fernandez không xuất hiện. Vì thế, ông gửi chiếc đầu tới Đại học Oxford để nghiên cứu thêm. Đây là bước thay đổi hướng đi của câu chuyện, bởi tuổi của di hài có thể kiểm tra được bằng phương pháp khác với nhận định ban đầu về giới tính và độ tuổi. [1]

Tại phiên tòa ở Chester vào tháng 12 năm 1983, một giáo sư khảo cổ Oxford trình bày kết quả định tuổi bằng carbon phóng xạ. Chiếc đầu có tuổi khoảng 17 thế kỷ, thuộc giai đoạn Anh dưới thời La Mã, nên không thể là Fernandez. Reyn-Bardt tìm cách rút lại lời thú tội và xin giảm cáo buộc, nhưng vẫn bị kết tội giết người. [1]

Vì sao đầm lầy có thể giữ lại da người?

Lindow Moss là vùng đất ẩm hình thành sau khi băng tan vào cuối thời kỳ băng hà gần nhất. Than bùn ở đây chủ yếu do rêu sphagnum tích tụ. Khi rêu phân hủy, nước trở nên có tính axit, ít khoáng chất và thiếu oxy. Nếu thi thể nằm trong môi trường đủ lạnh, ẩm và thiếu oxy, vi khuẩn phân hủy hoạt động kém, còn da có thể chuyển nâu và giữ hình dạng giống da thuộc. [1]

Cơ chế này không bảo quản mọi bộ phận như nhau. Da, tóc và một số mô mềm có thể tồn tại, trong khi xương, quần áo hoặc vật đặt cạnh cơ thể lại biến mất. Vì vậy, một di hài rất cổ đôi khi vẫn mang vẻ ngoài khiến người hiện đại nghĩ đến một nạn nhân mới chết. Đó là lý do các cơ thể đầm lầy thường nằm giữa hai cách đọc: chứng cứ pháp y và hiện vật khảo cổ. [1]

Phát hiện năm 1984 đã xác nhận điều gì?

Ngày 1 tháng 8 năm 1984, Andy Mould lại làm việc bên băng chuyền thì nhặt được một mảnh tưởng là gỗ đầm lầy. Sau khi lau sạch, công nhân nhận ra đó là một phần chân người. Cảnh sát phải cân nhắc liệu đây có phải phần còn lại của Fernandez hay là di hài cổ khác. Nhà khảo cổ hạt Cheshire Rick Turner được báo tin và tổ chức khai quật. [1]

Nhóm khai quật cắt một khối than bùn rộng khoảng 3 mét x 2 mét để giữ lại những phần có thể còn nằm bên dưới. Kết quả định tuổi carbon phóng xạ xác nhận di hài là cổ đại. Phát hiện ấy trở thành Lindow Man, tên gọi của một trong những cơ thể đầm lầy nổi tiếng nhất trong khảo cổ học Anh. [1]

Lindow Man chết vì nghi lễ hay bạo lực?

Lindow Man là một người đàn ông khoảng cuối độ tuổi hai mươi, cao khoảng 1,68 mét và nặng khoảng 60 đến 65 kilôgam. Tóc, ria và móng của ông được chăm sóc gọn gàng. Di hài được đặt úp mặt xuống đầm lầy trong khoảng từ năm 2 trước Công nguyên đến năm 119 sau Công nguyên, tức giai đoạn chuyển tiếp từ cuối thời Đồ Sắt sang thời La Mã ở Anh. [1]

Cơ thể có nhiều tổn thương: đầu bị đánh bằng vật hình chữ V, lưng chịu một cú đánh mạnh làm gãy cổ và ít nhất một xương sườn, cổ có dấu dây và họng bị cắt. Hình ảnh y khoa cho thấy chấn thương đầu có thể gây sưng trong não, gợi ý ông còn sống một thời gian sau khi bị đánh. Còn nguyên nhân và mục đích vẫn chưa rõ. Giả thuyết về hiến tế, hình phạt hay cướp tài sản đều đã được nêu, nhưng các dấu vết không đủ để chọn một lời giải duy nhất. [1]

Một chiếc đầu, hai câu chuyện

Chiếc đầu năm 1983 không giải quyết vụ mất tích của Fernandez, nhưng nó đã khiến một nghi phạm thú tội và dẫn tới một bản án. Một năm sau, phần chân được phát hiện trong cùng vùng than bùn lại đưa câu chuyện về quá khứ xa hơn nhiều. Cùng một địa điểm vì thế nối một vụ án hiện đại với cái chết của một người sống gần 2.000 năm trước. [1]

Điều đáng nhớ không nằm ở việc đầm lầy cất giấu một bí mật duy nhất, mà ở cách một vật thể có thể bị đọc theo hai lịch sử khác nhau. Nó bảo tồn đủ để gợi ra câu hỏi, nhưng không giữ lại đủ thông tin để biến mọi giả thuyết về cái chết của Lindow Man thành kết luận chắc chắn. [1]