Cuộc Đua Phòng Vé Thập Niên 1980 Và Bước Ngoặt Thương Mại Của Phim Kinh Dị

Thập niên 1980 đánh dấu giai đoạn bùng nổ thương mại chưa từng có của dòng phim kinh dị tại rạp chiếu Bắc Mỹ. Không chỉ là những câu chuyện dọa người đơn thuần, thể loại này đã biến thành các thương hiệu nhượng quyền dài tập, mang lại doanh thu lớn và tạo nên các biểu tượng văn hóa đại chúng kéo dài nhiều thập kỷ. Nhìn lại số liệu doanh thu chưa điều chỉnh trượt giá của từng năm từ 1980 đến 1989, cuộc tranh đua giữa các hãng phim lớn và các dự án độc lập hiện lên vô cùng sôi động. Sự so kè giữa phim kinh dị nguyên bản cùng các tác phẩm lai viễn tưởng hay hài hước đã định hình lại thói quen ra rạp của khán giả thời kỳ này. [1]

Mở màn thập niên 1980: Tác phẩm kinh điển và hiện tượng độc lập

Năm 1980 mở đầu bằng màn so kè gay cấn giữa hai phong cách làm phim trái ngược. Tác phẩm The Shining của đạo diễn Stanley Kubrick, chuyển thể từ tiểu thuyết của Stephen King, phát hành ngày 23 tháng 5 năm 1980 bởi Warner Bros., đã thu về 44,0 triệu USD tại thị trường nội địa. Thành tích này nhỉnh hơn đối thủ cạnh tranh gần nhất là Friday the 13th của hãng Paramount, ra mắt trước đó hai tuần và đạt 39,8 triệu USD. Dù đứng ở vị trí thứ hai trong năm, phần đầu tiên của Friday the 13th lại trở thành tập phim đạt doanh thu cao nhất của thương hiệu này trong suốt thập niên 1980, vượt qua cả 7 phần hậu truyện tiếp theo tính đến năm 1989. [1]

Sang năm 1981, sự chú ý của công chúng chuyển sang chủ đề người sói với chiến thắng của An American Werewolf in London do Universal phát hành. Bộ phim đạt doanh thu 30,6 triệu USD, nhiều hơn khoảng 5 triệu USD so với Halloween II ra mắt ngày 30 tháng 10. Phân cảnh biến hình ấn tượng giúp chuyên gia hóa trang Rick Baker giành giải Oscar tại lễ trao giải năm 1982. Chi tiết này cho thấy kỹ xảo hóa trang thực tế bắt đầu trở thành yếu tố then chốt thu hút khán giả ra rạp. [1]

Cột mốc thương mại 1982 và những tranh chấp quanh Poltergeist

Năm 1982 ghi nhận kỷ lục doanh thu cao nhất của một phim kinh dị thuần túy trong cả thập kỷ với Poltergeist. Do hãng MGM phát hành, bộ phim mang về 76,6 triệu USD tại phòng vé nội địa. Tuy nhiên, đằng sau thành công này là cuộc tranh chấp về quyền sáng tác. Dù Tobe Hooper làm đạo diễn, Steven Spielberg lại đồng viết kịch bản kiêm nhà sản xuất. Khi các đoạn quảng cáo của MGM in dòng chữ "Một sản phẩm của Steven Spielberg" lớn gấp đôi tên đạo diễn Hooper, hãng phim đã bị phạt bồi thường 15.000 USD cho Hooper. [1]

Bối cảnh năm đó cũng cho thấy sức ảnh hưởng lớn của Steven Spielberg. Chỉ một tuần sau khi Poltergeist công chiếu, bộ phim viễn tưởng E.T. the Extra-Terrestrial của ông ra mắt và càn quét phòng vé với 359,2 triệu USD. Ví dụ này phản ánh các tác phẩm lai giữa kinh dị và viễn tưởng dành cho gia đình thường thu hút tệp khán giả rộng lớn hơn so với dòng phim kinh dị nguyên bản gán nhãn giới hạn độ tuổi. [1]

Sự trở lại của thương hiệu cũ và bước ngoặt mang tên Freddy Krueger

Năm 1983, các hãng phim bắt đầu khai thác ký ức khán giả bằng cách hồi sinh những tên tuổi cũ. Universal đưa Norman Bates trở lại trong Psycho II sau 23 năm kể từ tác phẩm gốc của Alfred Hitchcock. Ra mắt ngày 3 tháng 6 năm 1983, Psycho II đạt 34,7 triệu USD, vượt qua Twilight Zone: The Movie (29,5 triệu USD) cùng hai phim chuyển thể từ tiểu thuyết Stephen King là Cujo và The Dead Zone (mỗi phim đạt khoảng 21 triệu USD). Ở nhóm phim lai kinh dị, Jaws 3-D dẫn đầu với 45,5 triệu USD. [1]

Năm 1984 xuất hiện thương hiệu sát thủ biểu tượng mới. Hãng Paramount phát hành Friday the 13th: The Final Chapter ngày 13 tháng 4 năm 1984 với lời hứa chấm dứt hành trình của Jason Voorhees, thu về 33 triệu USD. Dù quảng cáo là phần cuối, thành công thương mại khiến Paramount làm thêm 4 phần nữa trước khi thập niên kết thúc. Trong khi đó, tác phẩm A Nightmare on Elm Street ra mắt ngày 9 tháng 11 năm 1984 thu về 25,5 triệu USD (với hơn một phần tư doanh thu đạt được trong năm 1985), đặt nền móng cho sát thủ Freddy Krueger. Cùng năm, hai phim lai hài viễn tưởng Ghostbusters (229,2 triệu USD) và Gremlins (148,2 triệu USD) công chiếu cùng ngày 8 tháng 6 và áp đảo hoàn toàn phòng vé. [1]

Màn giằng co doanh thu giữa các xưởng phim (1985–1987)

Năm 1985 ghi nhận chiến thắng đầu tiên của Freddy Krueger khi phần tiếp theo A Nightmare on Elm Street Part 2: Freddy’s Revenge ra mắt ngày 1 tháng 11 và đạt 30 triệu USD. Bộ phim vượt qua tác phẩm ma cà rồng Fright Night (24,9 triệu USD) và đẩy Friday the 13th: A New Beginning (21,9 triệu USD) xuống vị trí thứ ba. Ở dòng phim giải trí lai, Teen Wolf thu về 33,1 triệu USD. [1]

Năm 1986 diễn ra cuộc đua phòng vé gay cấn nhất giữa hai xưởng phim. Poltergeist II: The Other Side của MGM thu về 41 triệu USD, chỉ hơn khoảng 540.000 USD so với The Fly của đạo diễn David Cronenberg do 20th Century Fox phát hành (40,5 triệu USD). Dù đứng thứ hai, The Fly vẫn thắng giải Oscar cho Hóa trang. Cùng năm, bộ phim viễn tưởng Aliens đạt 85,2 triệu USD và nhận 7 đề cử Oscar, gồm đề cử Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất cho Sigourney Weaver. [1]

Đến năm 1987, thương hiệu Freddy Krueger tiếp tục dẫn đầu với A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors. Ra mắt ngày 27 tháng 2 năm 1987, bộ phim thu về 44,8 triệu USD cho hãng New Line, vượt 12,6 triệu USD so với The Lost Boys của Warner Bros. (32,2 triệu USD). Trong khi đó, các phim lai như The Witches of Eastwick (63,8 triệu USD) và Predator (59,7 triệu USD) cùng ra mắt tháng 6 đều gặt hái doanh thu lớn. [1]

Đỉnh cao của Freddy Krueger và cái kết thập niên với Stephen King

Năm 1988 đánh dấu đỉnh cao doanh thu của nhân vật Freddy Krueger trong thập niên 1980. Bộ phim A Nightmare on Elm Street 4: The Dream Master ra mắt ngày 19 tháng 8 năm 1988 và thu về 49,4 triệu USD. Thị trường năm đó cũng chào đón nhân vật búp bê ma Chucky trong Child’s Play (33,2 triệu USD), đạt doanh thu gấp gần hai lần so với Halloween 4: The Return of Michael Myers ra mắt trước đó ba tuần. Ở mảng hài kinh dị, Beetlejuice gặt hái 73,7 triệu USD. [1]

Thập niên 1980 khép lại vào năm 1989 với thắng lợi của Pet Sematary. Đây là lần đầu tiên nhà văn Stephen King tự viết kịch bản chuyển thể từ tiểu thuyết của mình cho điện ảnh. Phát hành ngày 21 tháng 4 năm 1989 bởi Paramount, bộ phim thu về 57,5 triệu USD, vượt xa các đối thủ kinh dị thuần túy như A Nightmare on Elm Street: The Dream Child (22,2 triệu USD) hay The Fly II (20,0 triệu USD). Ở dòng phim lai, Ghostbusters II đạt 112,5 triệu USD. [1]

Nhìn lại 10 năm, phòng vé thập niên 1980 đã thiết lập một công thức thương mại mới cho dòng phim kinh dị Bắc Mỹ. Việc sản xuất các phần hậu truyện theo chu kỳ ngắn, kết hợp chiến lược xây dựng nhân vật mang tính biểu tượng, đã biến thể loại này thành trụ cột mang lại lợi nhuận ổn định cho các xưởng phim Hollywood. [1]