Dấu ấn từ 'The Lord of the Rings' trong tiểu thuyết 'The Stand' của Stephen King

Khi nhắc đến cuốn tiểu thuyết The Stand của nhà văn Stephen King, phần lớn người đọc sẽ nghĩ ngay đến một bối cảnh hậu tận thế u ám, nơi thảm họa đại dịch cúm toàn cầu càn quét và đẩy loài người đến bờ vực diệt vong. Được phát hành lần đầu vào năm 1978 và sau đó xuất bản bản mở rộng trọn vẹn vào năm 1990, đây là tác phẩm có độ dài lớn nhất và nặng ký nhất trong toàn bộ sự nghiệp đồ sộ gồm hơn 60 tiểu thuyết và truyện ngắn của ông. Thế nhưng, đằng sau câu chuyện thảm họa mang hơi thở hiện đại ấy lại ẩn chứa một nguồn cảm hứng bất ngờ: bộ tiểu thuyết kỳ ảo cổ điển The Lord of the Rings của nhà văn Anh J. R. R. Tolkien. [1]

Việc một thiên anh hùng ca thần thoại đặt ở thế giới Trung Địa lại trở thành nền tảng tư tưởng cho một tiểu thuyết thảm họa tại nước Mỹ tưởng chừng như là một sự kết hợp lạ kỳ. Nhưng chính khát khao tái hiện một hành trình sinh tồn quy mô lớn, cùng cuộc chiến giữa hai cực thiện - ác của Tolkien đã thôi thúc Stephen King nhào nặn nên một thế giới giả tưởng mang đậm dấu ấn riêng. [1]

Khát vọng đưa quy mô của Tolkien về không gian nước Mỹ

Bộ ba tiểu thuyết The Lord of the Rings của J. R. R. Tolkien, với hai phần đầu xuất bản năm 1954 và phần cuối xuất bản năm 1955, là hành trình gian nan của anh chàng hobbit Frodo trong việc tiêu hủy chiếc nhẫn quyền lực nhằm ngăn chặn Chúa tể bóng tối Sauron thống trị thế giới. Tác phẩm không chỉ tạo nên bước ngoặt cho dòng văn học giả tưởng mà còn khắc họa sâu sắc hành trình phiêu lưu vượt qua muôn vàn nguy hiểm của các nhân vật qua nhiều vùng đất thần thoại khác nhau. [1]

Hơn hai thập kỷ sau khi bộ ba cuốn sách của Tolkien ra đời, Stephen King bắt đầu ấp ủ ý định sáng tác một thiên tiểu thuyết với quy mô đồ sộ và hoành tráng không kém. Ông muốn đặt các nhân vật của mình vào những thử thách sinh tồn nghiệt ngã trên diện rộng. Tuy nhiên, thay vì xây dựng một thế giới tưởng tượng hoàn toàn mới với các loài sinh vật thần thoại, King lựa chọn một bước đi táo bạo: đưa toàn bộ cấu trúc anh hùng ca đó về đặt giữa bối cảnh nước Mỹ ở thế giới thực. Ý tưởng này đã biến The Stand thành một bản trường ca hiện đại vừa gần gũi lại vừa chan chứa tính sử thi. [1]

Hệ thống nhân vật và những vùng đất đối ứng cố ý

Trong quá trình xây dựng cuốn sách, Stephen King đã chủ ý cài cắm những đường nét đối ứng rõ rệt giữa các nhân vật của mình và hệ thống nhân vật trong The Lord of the Rings. Trong kiệt tác của Tolkien, Frodo là biểu tượng của một con người nhỏ bé, bình dị nhưng mang trong mình trách nhiệm lớn lao là gánh vác số phận của cả thế giới. Đối ứng trực tiếp với hình mẫu Frodo trong The Stand chính là Stu Redman – một người đàn ông bình thường giữa lòng xã hội Mỹ, vô tình bị đẩy vào trung tâm của cuộc đại thảm họa và phải gánh vác vai trò dẫn dắt những người còn sống sót. [1]

Ở chiều ngược lại, nếu như Sauron trong tác phẩm của Tolkien đại diện cho nguồn sức mạnh hắc ám tuyệt đối cố tìm cách thâu tóm loài người, thì phản diện Randall Flagg trong The Stand chính là hiện thân cho cái ác tàn bạo và mưu ma chước quỷ. Sự tương đồng này không chỉ dừng lại ở con người mà còn lan sang cả địa lý: vùng đất Mordor u tối – sào huyệt của Sauron – đã được King tái hiện một cách cố ý qua hình ảnh thành phố Las Vegas ở bang Nevada, nơi hội tụ của những kẻ theo đuổi quyền lực hắc ám và sự hỗn loạn. [1]

Hiểm họa diệt vong và bài học về sự tha hóa của quyền lực

Điểm chung cốt lõi kết nối The Stand và The Lord of the Rings không chỉ nằm ở mô hình nhân vật mà còn ở cách hai tác phẩm tiếp cận chủ đề về mối đe dọa sinh tồn mang tính toàn cầu. Trong bộ tiểu thuyết của Tolkien, chiếc nhẫn chúa đại diện cho một thứ quyền năng hắc ám đe dọa khuất phục và tiêu diệt sự sống của toàn bộ cư dân Trung Địa. Trong khi đó, thảm họa đại dịch cúm trong tác phẩm của King đóng vai trò như một lực lượng tàn phá tự nhiên và khủng khiếp, quét sạch phần lớn dân số Trái Đất trong một thời gian ngắn. [1]

Cả hai cuốn sách đều đặt ra câu hỏi lớn về những gì sẽ xảy ra khi sức mạnh chi phối nằm trong tay kẻ xấu, cũng như cách con người đối mặt với sự sụp đổ của trật tự xã hội. Dù dưới hình thái ma thuật kỳ ảo hay thảm họa y tế hiện đại, cái ác luôn tìm cách lợi dụng sự hoảng loạn để trỗi dậy, đòi hỏi những con người bình thường phải liên kết lại với nhau để bảo vệ những giá trị nhân văn còn sót lại. [1]

Dấu ảnh hưởng đến cấu trúc thời gian của các bản phim chuyển thể

Cảm hứng từ Tolkien không chỉ đóng khung trong những dòng chữ của Stephen King mà còn tiếp tục ảnh hưởng sâu sắc đến các nhà làm phim khi đưa The Stand lên màn ảnh. Trong bản tiểu thuyết nguyên tác, King lựa chọn lối kể chuyện theo trình tự thời gian thẳng tương đối liên tục. Tuy nhiên, khi bản phim truyền hình giới hạn ra mắt vào năm 2020, các nhà sản xuất đã quyết định thay đổi sang cấu trúc kể chuyện phi tuyến tính. Theo chia sẻ của nhà sản xuất Benjamin Cavell vào thời điểm phim ra mắt, việc đảo trật tự thời gian này được truyền cảm hứng trực tiếp từ cách Tolkien xây dựng câu chuyện trong The Lord of the Rings, nơi cốt truyện liên tục nhảy vọt về trước và quay ngược về sau để theo chân các nhóm nhân vật khác nhau. [1]

Bên cạnh đó, dung lượng cực kỳ đồ sộ của The Stand luôn là thách thức lớn đối với bất kỳ dự án chuyển thể nào. Vì cuốn sách quá dài, các phiên bản trước đây bắt buộc phải chọn định dạng phim truyền hình nhiều tập để có đủ thời lượng tải hết chiều sâu của cốt truyện. Đến năm 2025, một bước ngoặt mới đã được công bố khi dự án phim điện ảnh chiếu rạp do đạo diễn Doug Liman cầm kịch bản chuẩn bị bấm máy. Đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử câu chuyện thảm họa này được cô đọng để đưa lên màn ảnh rộng dưới dạng một phim điện ảnh đơn lẻ. [1]

Hai thiên anh hùng ca song hành trên màn ảnh rộng

Cùng thời điểm The Stand chuẩn bị bước lên màn ảnh rộng với định dạng mới, vũ trụ kỳ ảo của Tolkien cũng không ngừng mở rộng trên thị trường điện ảnh. Sau thành công rực rỡ của bộ ba phim The Lord of the Rings đầu những năm 2000 và loạt phim The Hobbit sau đó, tác phẩm của Tolkien tiếp tục được các nhà làm phim khai thác qua dự án điện ảnh mới mang tên The Hunt for Gollum. [1]

Sự song hành của hai tác phẩm qua nhiều thập kỷ cho thấy sức ảnh hưởng dai dẳng của những mô-típ thần thoại kinh điển. Bằng cách mượn bộ khung từ The Lord of the Rings và thổi vào đó không khí thảm họa hiện đại của xã hội Mỹ, Stephen King không chỉ sáng tạo nên tác phẩm dài nhất và kỳ công nhất trong sự nghiệp của mình, mà còn chứng minh rằng những câu chuyện về tình đồng đội, sự hy sinh và cuộc chiến chống lại cái ác luôn có sức lay động vượt thời gian. [1]