Dấu chân hóa thạch 66,5 triệu năm tuổi tại Hell Creek hé lộ tốc độ di chuyển của T. rex

Khủng long bạo chúa T. rex trong các bộ phim viễn tưởng thường xuất hiện với những cú rượt đuổi tốc độ cao, nhưng cách thức di chuyển thực tế của chúng khi còn sống lại là một câu hỏi phức tạp đối với giới cổ sinh vật học. Nhờ phát hiện về một chuỗi dấu chân hóa thạch có niên đại khoảng 66,5 triệu năm tại hệ tầng Hell Creek thuộc bang North Dakota, các nhà nghiên cứu đã lần đầu tiên thu thập được dữ liệu liên tục về nhịp điệu vận động của một cá thể T. rex trưởng thành ngoài thực địa. Dấu vết này mang lại những căn cứ trực tiếp để tính toán tốc độ di chuyển thực tế thay vì chỉ dựa vào các mô hình mô phỏng sinh học trên máy tính. [1]

Hiện tượng xói mòn ngược tạo nên những khối dấu chân nổi

Vào năm 2025, Kent Hups, một nhà nghiên cứu thuộc Bảo tàng Tự nhiên và Khoa học Denver đồng thời là thầy giáo tại Trường Trung học Northglenn ở Colorado, đã phát hiện ra chuỗi dấu vết này khi khảo sát một sườn dốc đứng tại hệ tầng Hell Creek. Điểm gây chú ý ban đầu của vết tích là cấu trúc không lún sâu xuống lòng đất như các hóa thạch thông thường, mà lại nhô hẳn lên trên bề mặt đá trầm tích. [1]

Quá trình hình thành hiện tượng tự nhiên này diễn ra qua hàng chục triệu năm. Ban đầu, con vật bước đi trên bề mặt bùn mềm và để lại các vết lún. Sau đó, các lớp trầm tích mới tràn vào lấp đầy những khoảng trống này bằng loại vật liệu có mật độ rắn chắc hơn lớp nền xung quanh. Khi thời gian trôi qua, quá trình bào mòn và xói mòn tự nhiên đã làm trôi đi lớp đá gốc dễ phân rã hơn với tốc độ nhanh hơn, vô tình giữ lại toàn bộ hình dáng bước đi dưới dạng các khối đùn nổi lộ thiên. [1]

Đặc điểm nhận dạng của cá thể bạo chúa tiền sử

Khi tiếp cận dấu vết đầu tiên trong chuỗi phát hiện, Kent Hups đã ghi nhận cấu trúc ba ngón đặc trưng với kích thước rất lớn, trong đó chiều rộng vết chân lên tới 80 cm. Nhóm nghiên cứu đã phân tích kỹ phần vết ấn của các ngón chân thanh mảnh kết hợp với bối cảnh các mẫu hóa thạch xương thịt từng được khai quật trong cùng khu vực Hell Creek để xác định chủ nhân của dấu vết. [1]

Dù về mặt lý thuyết vẫn tồn tại khả năng các loài khủng long chưa từng được phát hiện xương cốt sinh sống vào thời kỳ đó, nhà cổ sinh vật học Peter Falkingham thuộc Đại học Liverpool John Moores cho rằng theo hiểu biết hiện tại của khoa học, T. rex là sinh vật duy nhất đủ kích thước thể xác để tạo ra những vết lún khổng lồ như vậy. [1]

Ý nghĩa của chuỗi bước đi liên tục so với dấu vết đơn lẻ

Trước khi ghi nhận chuỗi vết tích dài 7 mét này, các nhà cổ sinh vật học chủ yếu thu thập được những dấu chân đơn lẻ của T. rex trưởng thành, hoặc các dãy bước đi kéo dài thuộc về cá thể khủng long còn non hay các loài sinh vật khác. Sự khác biệt giữa một vết chân đơn rải rác và một chuỗi bước đi nối tiếp có ý nghĩa quan trọng trong việc phân tích động lực học cơ thể. [1]

Một dấu chân đơn độc chỉ cung cấp thông tin về kích thước bàn chân tại một mốc thời gian cố định. Trái lại, chuỗi dấu chân cho thấy rõ cách con vật thực sự đặt chân, phối hợp nhịp nhàng giữa hai bên cơ thể và phân bổ trọng lượng khi tiến về phía trước. Khủng long ở các độ tuổi phát triển khác nhau cũng có đặc điểm vận động khác biệt, giống như sự khác biệt rõ rệt giữa dáng đi của một đứa trẻ nhỏ và người lớn. Căn cứ vào đó, dãy dấu chân tại Hell Creek mang lại góc nhìn chân thực về hành vi của một cá thể đã phát triển hoàn thiện. [1]

Tính toán vận động và giới hạn của hóa thạch

Bằng cách đo khoảng cách giữa các sải bước liên tiếp và đối chiếu với kích thước cơ thể ước tính từ độ rộng bàn chân, nhóm nghiên cứu xác định cá thể T. rex này đang di chuyển với vận tốc khoảng 1,6 mét mỗi giây. Tốc độ này tương đương với nhịp bước đi dạo nhanh của một người trưởng thành trong sinh hoạt thường nhật. [1]

Mặc dù vậy, các nhà khoa học cũng lưu ý rằng việc tính toán vận tốc từ dấu chân hóa thạch luôn đi kèm những độ lệch nhất định. Do lớp trầm tích đá không lưu giữ được trọn vẹn từng chi tiết vi mô của bề mặt da hay độ lún chính xác, tốc độ di chuyển thực tế của cá thể bạo chúa này có thể nhanh hơn hoặc chậm hơn một chút so với con số tính toán. Nếu các vết chân giữ được độ nét cao hơn, giới chuyên môn đã có thể xác định cụ thể liệu bàn chân khủng long tiếp đất theo hướng chạm ngón trước rồi mới đến gót, hay đặt phẳng toàn bộ bề mặt xuống đất để phân tán áp lực. [1]

Kỳ vọng về những dấu vết tiếp theo

Hiện tại, nhóm nghiên cứu tiếp tục theo dõi khu vực khảo sát tại bang North Dakota với dự đoán bước chân thứ năm của chuỗi di chuyển có thể đang nằm ẩn bên dưới các lớp đất đá chưa xói mòn của sườn đồi. Việc kiên nhẫn chờ đợi các tác động tự nhiên làm lộ ra vết tích mới sẽ giúp thu thập thêm dữ liệu về biên độ sải bước và thói quen di chuyển của loài sinh vật này. [1]

Có thể hình dung mỗi chuỗi dấu chân hóa thạch giống như một thước phim ghi lại khoảnh khắc di chuyển ngắn ngủi của sinh vật tiền sử. Việc phát hiện thêm các bước đi tiếp theo không chỉ củng cố tính chính xác của các phép đo vận tốc hiện tại mà còn mở ra cơ hội tìm hiểu sâu hơn về cách các khớp xương và lớp đệm thịt dưới chân của T. rex chịu tải trọng hàng tấn trong môi trường tự nhiên. [1]