Góa phụ bước vào nghề dược ở Anh thế kỷ 17 bằng cách nào?

Khi chồng qua đời, Widow Wyncke không chỉ giữ lại hiệu thuốc của gia đình. Bà còn được Company of Apothecaries công nhận đủ năng lực làm việc độc lập và đào tạo một người học nghề. Trường hợp của bà, cùng Susan Lyon và Anne Crosse, cho thấy con đường hiếm hoi giúp phụ nữ bước vào nghề dược tại Anh thế kỷ 17: họ tích lũy kỹ năng trong cơ sở gia đình, rồi với tư cách góa phụ xin tiếp quản hoạt động kinh doanh dưới sự giám sát của phường hội. [1]

Đây không phải một cánh cửa tự động mở ra sau khi người chồng mất. Quyền sở hữu, năng lực pha chế, quan hệ với phường hội và sự cạnh tranh giữa các nhóm hành nghề đều có thể quyết định một người phụ nữ được tự điều hành hiệu thuốc, phải thuê người hỗ trợ hay bị ngăn cản. Ba trường hợp này vì thế không chỉ kể về những ngoại lệ cá nhân, mà còn làm lộ rõ cách một nghề do nam giới kiểm soát xác định ai được xem là người hành nghề hợp lệ. [1]

Biết làm thuốc có đồng nghĩa với được hành nghề?

Phụ nữ Anh thời cận đại thường học cách chuẩn bị thuốc dùng trong gia đình. Họ có thể trồng cây làm thuốc, chế biến phương thuốc tại bếp hoặc sử dụng phòng chưng cất riêng trong những gia đình giàu có. Một số phụ nữ nghèo còn bán thảo mộc và thuốc để nuôi sống gia đình. Tuy nhiên, kinh nghiệm ấy không tự động đem lại quyền điều hành một hiệu thuốc hay công khai cạnh tranh với những người hành nghề nam giới. [1]

Sự khác biệt nằm ở phạm vi trách nhiệm. Làm một phương thuốc quen thuộc cho người nhà chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền lại; còn hiệu thuốc phải tiếp nhận nhiều nguyên liệu, đánh giá chất lượng, cân đúng lượng và pha chế theo yêu cầu. Người điều hành cũng cần tổ chức công việc của người học nghề và chịu trách nhiệm khi sản phẩm bị kiểm tra. Vì vậy, kỹ năng gia đình có thể là nền móng, nhưng quyền hành nghề còn là một địa vị kinh tế và pháp lý. [1]

Vì sao thân phận góa phụ tạo ra một lối vào?

Trong bối cảnh người vợ không có quyền sở hữu độc lập như nam giới, góa phụ đủ điều kiện lại có thể tiếp tục cơ sở kinh doanh của gia đình. Quy định này giúp một hiệu thuốc không nhất thiết phải đóng cửa ngay khi người chồng qua đời. Với những phụ nữ đã làm việc lâu năm bên chồng hoặc cha, thời gian tại hiệu thuốc gia đình còn có thể được Company of Apothecaries xem như quá trình học nghề. [1]

Cơ chế ấy vừa thực dụng vừa hạn chế. Phường hội cần duy trì hoạt động của những cơ sở đã tồn tại, nhưng không vì thế thừa nhận phụ nữ nói chung có quyền gia nhập nghề. Người góa phụ phải chứng minh rằng mình thật sự nắm công việc, hoặc bố trí một nam dược sĩ đủ tư cách hỗ trợ. Nói cách khác, hôn nhân đưa họ vào không gian nghề nghiệp, còn góa bụa tạm thời trao cho họ khả năng đứng tên và điều hành. [1]

Một nữ dược sĩ phải biết những gì?

Hiệu thuốc thế kỷ 17 không đơn thuần là nơi bán sản phẩm đã đóng gói. Dược sĩ tự xử lý nguyên liệu như thảo mộc và khoáng chất, chiết lấy thành phần cần dùng rồi phối hợp chúng thành thuốc. Việc đào tạo bao gồm nhận biết cây thuốc, lên men, chưng cất, lọc, nghiền và pha chế. Một số công đoạn lặp lại có thể giao cho người học việc, nhưng cân nguyên liệu hoặc nấu siro trên lửa củi đòi hỏi sự cẩn trọng và kinh nghiệm. [1]

Khả năng đọc Latin cũng quan trọng vì người học cần theo được Pharmacopoeia Londinensis, sách quy chuẩn dược phẩm của London. Sau thời gian học nghề, họ phải thể hiện năng lực trước phường hội; người chưa đạt có thể bị yêu cầu tiếp tục rèn luyện. Khi một góa phụ được phép đào tạo học viên, sự cho phép đó vì vậy còn hàm ý rằng phường hội thừa nhận bà đủ hiểu nghề để giám sát công việc của người khác. [1]

Có thể hình dung sự khác biệt bằng một ví dụ: biết nấu một loại siro quen dùng không đồng nghĩa với khả năng nhận ra nguyên liệu kém chất lượng, điều chỉnh quy trình cho nhiều đơn thuốc và kiểm soát người phụ việc. Điểm phân cách không nằm ở một thao tác riêng lẻ, mà ở năng lực duy trì toàn bộ chuỗi công việc một cách ổn định.

Ba góa phụ đã được đối xử khác nhau ra sao?

Widow Wyncke được đánh giá đủ năng lực hành nghề độc lập và được phép đào tạo Henry Stirrell. Khi Stirrell xúc phạm và dùng bạo lực với bà, phường hội cho phép anh ta chỉ ở lại cho đến khi tìm được nơi làm việc khác. Hồ sơ này xác nhận một điều đáng chú ý: Wyncke không xuất hiện như người giữ cửa hàng tạm thời, mà là người chủ và người hướng dẫn được tổ chức nghề nghiệp công nhận. [1]

Susan Lyon cũng trực tiếp điều hành hiệu thuốc và có người học nghề. Sau khi tái hôn, phường hội không mặc nhiên trao quyền hành nghề cho người chồng mới. Đến năm 1629, tổ chức này công nhận Susan là dược sĩ có tay nghề và chỉ đồng ý tiếp nhận chồng bà với điều kiện bà giúp ông học các kỹ năng cần thiết. Trật tự thông thường bị đảo ngược: năng lực nghề nghiệp của người vợ trở thành cơ sở để người chồng được bước vào nghề. [1]

Anne Crosse được tiếp quản hiệu thuốc sau khi chồng mất, nhưng không được trao mức tự chủ tương tự. Bà phải điều hành và đào tạo học viên với sự trợ giúp của dược sĩ John Rogers. Không rõ nguyên nhân chỉ là đánh giá năng lực hay còn liên quan đến xung đột giữa phường dược sĩ với người chồng sau của bà, một nhân vật thuộc giới chưng cất cạnh tranh. Vì thế, trường hợp Crosse cho thấy quyết định nghề nghiệp có thể chịu tác động của cả chuyên môn lẫn quan hệ quyền lực. [1]

Sự giám sát nhắm vào giới tính hay quyền kiểm soát nghề?

Năm 1618, các dược sĩ London tách khỏi Guild of Grocers để có phường hội riêng. Điều lệ cho phép họ kiểm tra những địa điểm làm nghề trong London và khu vực lân cận, nhằm xác định thuốc có đạt yêu cầu hay không. Quyền kiểm tra này bảo vệ tiêu chuẩn nghề nghiệp, đồng thời giúp tổ chức kiểm soát người mới, người nước ngoài và các đối thủ muốn tham gia thị trường. [1]

Susan Lyon từng bị College of Physicians truy tố năm 1632 vì bán thuốc cho Gerard Boate, một thầy thuốc Hà Lan khi đó chưa được cấp phép. Tuy nhiên, vụ việc không đặt nghi vấn về tay nghề của Susan hay chất lượng thuốc do bà làm. Cách hồ sơ gọi người học việc là học viên của Susan còn cho thấy các thầy thuốc thừa nhận bà mới là người đứng đầu hiệu thuốc. Xung đột ở đây chủ yếu xoay quanh thẩm quyền và cạnh tranh giữa các nhóm nghề. [1]

Ba phụ nữ không đại diện cho trải nghiệm của mọi góa phụ, nhưng hồ sơ của họ làm rõ một nghịch lý. Chính hệ thống giới hạn quyền kinh tế của phụ nữ lại dành ra một ngoại lệ để bảo toàn cơ sở gia đình. Nhờ nhiều năm lao động ít được ghi nhận trong hiệu thuốc, một số góa phụ có thể tận dụng ngoại lệ đó. Họ không bước từ căn bếp thẳng vào nghề dược; họ đã ở trong nghề từ trước, chỉ đến khi phải đứng tên điều hành thì dấu vết của họ mới hiện rõ trong giấy tờ. [1]