Năm 1960, điệp viên Mossad bắt cóc Adolf Eichmann trên phố Buenos Aires và sau đó cải trang ông bằng đồng phục tiếp viên để đưa lên máy bay

Năm 1960, trên đường phố Buenos Aires, chiến dịch bắt cóc Adolf Eichmann diễn ra dưới sự chỉ huy trực tiếp của Giám đốc cơ quan tình báo Mossad của Israel là Isser Harel. Ngay khi Eichmann bị khống chế và lôi vào ô tô, đầu đối tượng nằm đè lên đùi của điệp viên Mossad Rafi Eitan. Trong khoang xe chật hẹp đang lao đi giữa đêm tối, Eitan luồn tay kiểm tra từng dấu vết trên cơ thể kẻ vừa sa lưới; người điệp viên kể lại rằng ông cảm thấy ngây ngất khi lần sờ thấy các vết sẹo đặc trưng trên người y. [7][6]

Khoảnh khắc xác nhận định mệnh ấy là cái kết cho chuỗi ngày dài căng thẳng của Zvi Aharoni, điệp viên Israel đã dành nhiều tháng bí mật theo dõi gia đình Eichmann tại Buenos Aires trước khi tham gia bắt cóc đối tượng. Trước đó, mục tiêu lẩn trốn dưới vỏ bọc một người đàn ông mang tên Ricardo Klement. [9][6]

Kẻ chịu trách nhiệm điều phối mạng lưới diệt chủng rốt cuộc đã nằm gọn trong tay các đặc vụ Israel. [6][7]

Bức mật báo từ thiếu nữ và bức màn làm ngơ

Sự bình yên suốt một thập kỷ của Adolf Eichmann tại Nam Mỹ từng được bao bọc bởi một bức màn làm ngơ khó tin. Tài liệu mật của CIA cho thấy cả cơ quan này lẫn Tình báo Liên bang Tây Đức (BND) đều đã biết rõ Eichmann đang lẩn trốn tại Argentina ít nhất hai năm trước khi ông bị các điệp viên Israel bắt giữ. Tình báo Tây Đức khi đó nắm được thông tin trốn chạy của mục tiêu, nhưng họ lại ghi sai bí danh của ông thành Clemens thay vì Klement. [3]

Chính sự sai lệch tai hại ấy khiến nỗ lực truy lùng của Mossad hoàn toàn bế tắc. Không thể xác minh được hành tung của một kẻ mang cái tên Clemens không có thật, tình báo Israel từng phải ra lệnh đình chỉ toàn bộ chiến dịch. Nút thắt chỉ được cởi bỏ khi một quan chức Đức, vì quá phẫn nộ trước việc chính phủ của mình khoanh tay không hành động, đã quyết định gửi một bức thư mật báo cho phía Israel để nối lại cuộc săn lùng. [3]

Tuy nhiên, kẽ hở chí mạng khiến Eichmann lộ diện lại bắt nguồn từ chính sự chủ quan kỳ lạ của ông. Khi đào tẩu sang Argentina và khoác lên mình thân phận mới mang tên Richard Klement, ông lại giữ nguyên họ tên thật của vợ cùng bốn người con. [9]

Manh mối thực sự bùng nổ khi một thiếu nữ tại Argentina bắt đầu hẹn hò với con trai của Eichmann. Cha của cô gái, một người từng sống sót qua nạn diệt chủng Holocaust, đã nảy sinh nghi ngờ về lai lịch cha của chàng trai trẻ và lập tức cấp báo cho tình báo Israel. [6]

Lời thú nhận trong căn nhà an toàn và bóng ma Wannsee

Khi cánh cửa căn nhà an toàn khép lại sau lưng, các đặc vụ lập tức kiểm tra người tù nhân để tước bỏ mọi vật dụng mang theo. Những món đồ thu giữ trên người Adolf Eichmann được đặt ra bàn, gồm một chiếc lược, một chiếc tẩu ngậm thuốc lá, chùm chìa khóa nhà cùng cây kim tiêm được sử dụng để chuốc thuốc mê ông. [6]

Trước sự tra hỏi dồn dập của nhóm bắt giữ, người đàn ông sa lưới vẫn ngoan cố tìm đường thoái thác bằng cách khai ra hai tên giả khác nhau. Tuy nhiên, đòn cân não tâm lý không kéo dài lâu; đến lần hỏi thứ ba, ông đành buông xuôi và thừa nhận: «Tôi là Adolf Eichmann. Đây đúng là tên tôi», rồi sau đó xin một ly rượu vang. [6]

Vào năm 1950, Eichmann trốn sang Argentina bằng giấy tờ giả nhờ sự giúp đỡ của tổ chức do Giám mục Công giáo Alois Hudal điều hành. [1]

Người đàn ông vừa đòi ly rượu vang ấy chính là kẻ đã thu thập thông tin, tham dự Hội nghị Wannsee do Reinhard Heydrich chủ trì vào ngày 20 tháng 1 năm 1942 và trực tiếp chuẩn bị biên bản cuộc họp. Cũng chính ông, từ tháng 3 đến tháng 7 năm 1944, đã trực tiếp giám sát việc trục xuất 437.000 người trong tổng số 725.000 người Do Thái ở Hungary, với phần lớn nạn nhân bị đưa thẳng đến trại Auschwitz. [1]

Mũi kim tiêm và bộ đồng phục tiếp viên mượn tạm

Chiếc máy bay của hãng El Al chở phái đoàn đại biểu chính thức của Israel đến Buenos Aires đã trở thành cơ hội quyết định cho kế hoạch đưa tù nhân rời khỏi Nam Mỹ. Thay vì tìm cách vượt biên qua các tuyến đường bộ đầy rủi ro, người đứng đầu chiến dịch quyết định sử dụng chính chuyến bay ngoại giao này làm bình phong để vận chuyển mục tiêu về nước. [6]

Để giải quyết các thủ tục hàng không phức tạp tại sân bay địa phương, hãng El Al đã liên hệ với bà Luba Volk, một cựu nhân viên của hãng đang định cư tại Buenos Aires. [6]

Khâu then chốt và nguy hiểm nhất diễn ra ngay trước giờ cất cánh, khi nhóm đặc vụ phải đưa tù nhân vượt qua sự soi xét của lực lượng kiểm soát mặt đất. Adolf Eichmann bị chuốc thuốc mê nặng khiến ông rơi vào trạng thái mất khả năng phản kháng. Điệp viên Zvi Aharoni trực tiếp cải trang ông trong bộ đồng phục tiếp viên hàng không El Al, tạo dựng vỏ bọc một nhân viên phi hành đoàn đột ngột phát bệnh trên đường làm nhiệm vụ. [6][9]

Dưới tấm áo tiếp viên mượn tạm và dáng vẻ li bì của một người ốm, Eichmann được nhóm tùy tùng dìu qua cửa kiểm soát an ninh mà không vấp phải sự nghi ngờ nào. Khi đã vào trong khoang máy bay, ông được sắp xếp ngồi ở ghế hạng nhất, chịu sự áp giải và giám sát chặt chẽ của Zvi Aharoni trong suốt chuyến bay dài đưa ông về Israel. [6][9]

Hành trình đào thoát khép lại an toàn trên không phận quốc tế, nhưng hiểm nguy lập tức dội ngược lại mặt đất. Sau khi vụ bắt cóc bị bại lộ, bà Luba Volk buộc phải vội vã rời bỏ Argentina để về Israel lánh nạn vì toàn bộ giấy tờ bay đều do bà đứng tên đại diện. Bộ đồng phục mượn tạm đã đưa kẻ đào tẩu mười năm rời khỏi Buenos Aires thành công, mở đường cho cuộc chạm trán trực diện tiếp theo tại phòng xử án Jerusalem. [6]

Mặt nạ thừa hành và cuộn băng dưới gốc sồi

Tại phiên xét xử diễn ra ở Jerusalem, Eichmann kiên trì khoác lên mình hình ảnh một công chức mẫn cán chỉ thừa hành nhiệm vụ từ cấp trên. Ông không hề phủ nhận thảm sát Holocaust, nhưng liên tục biện hộ rằng bản thân chỉ tuân lệnh trong hệ thống nguyên thủ Führerprinzip toàn trị. Đứng trước các thẩm phán, nỗi lo sợ bị lật tẩy bằng chứng luôn đè nặng lên Eichmann, buộc luật sư Robert Servatius phải tìm cách trấn an thân chủ bằng câu nói «Cây sồi vẫn ổn». Lời nhắn ngắn gọn đó là mật danh ám chỉ những cuộn băng ghi âm đang được chôn giấu bí mật dưới một gốc cây sồi ở Buenos Aires. [1][7]

Bí mật chôn sâu dưới gốc cây ấy bắt nguồn từ các cuộc tiếp xúc của Eichmann trong chuỗi ngày đào tẩu. Vào năm 1957, một cựu sĩ quan SS kiêm nhà báo phát xít người Hà Lan tên là Willem Sassen đã bí mật ghi âm các cuộc trò chuyện của Eichmann tại Buenos Aires. Trong một buổi trao đổi, khi Sassen cật vấn chữ «Giải pháp Cuối cùng» có phải là tiêu diệt hay không và Eichmann thẳng thắn đáp «Đúng», người xuất bản có mặt trong phòng đã hoảng sợ hét lên, yêu cầu không được ghi âm lại điều này. [5][7]

Thế nhưng, cuộn băng đã kịp thu lại toàn bộ sự thật về dã tâm diệt chủng mà Eichmann nỗ lực chối bỏ trước tòa án. Trong đoạn ghi âm, Eichmann nói rõ mệnh lệnh là ai đủ sức lao động thì đưa đi làm việc, còn ai không đủ sức khỏe thì đưa vào Giải pháp Cuối cùng, tức bị hủy diệt thể xác. Sự thù hằn còn bộc lộ một cách trần trụi ngay trong không gian căn phòng: giữa lúc đang ghi âm, Eichmann đập chết một con ruồi bay quanh phòng và buông lời nhận xét rằng con ruồi đó mang bản tính Do Thái. [5]

Trái ngược với dáng vẻ phục tùng và nấp bóng mệnh lệnh tại Jerusalem, Eichmann khoe khoang trong băng ghi âm rằng nếu tiêu diệt được toàn bộ 10,3 triệu người Do Thái ở châu Âu thì ông đã có thể thỏa mãn nói rằng nhiệm vụ đã hoàn thành. [5]

Toan tính rút lui của các chính phủ

Khi phiên xử tại Jerusalem diễn ra, nỗi bất an đè nặng lên chính phủ Tây Đức tại Bonn trước những điều Eichmann có thể khai ra về Hans Globke. Vào năm 1960, Globke đang giữ cương vị cố vấn an ninh quốc gia của Thủ tướng Konrad Adenauer, dù từng đích thân tham gia soạn thảo các đạo luật Nuremberg. Theo nhà sử học Timothy Naftali, Globke là đầu mối liên lạc then chốt kết nối chính quyền Bonn với CIA và NATO, biến vị cố vấn này thành một quả bom nổ chậm đe dọa sự ổn định của cả liên minh. [3]

Cùng thời điểm đó, chính quyền Áo cũng ráo riết toan tính cách rút lui để tránh các khoản bồi thường chiến tranh khổng lồ phát sinh từ lời khai của Eichmann. Để chặn trước nguy cơ này, Bộ trưởng Nội vụ Áo Josef Afritsch đã trực tiếp chỉ thị cho sĩ quan cảnh sát hình sự Leo Maier lập một bản báo cáo nhằm xác nhận Eichmann là công dân Đức. [8]

Nhận lệnh, sĩ quan Maier lập tức lặn lội đến quê hương của Eichmann tại Linz để tìm kiếm chứng cứ. Thế nhưng, toàn bộ hồ sơ lưu trữ tại đây đều thể hiện rõ ràng rằng Eichmann mang quốc tịch Áo. [8]

Không chịu dừng bước trước sự bế tắc của các văn bản hộ tịch, Maier đã đưa ra một giải pháp hồi tố nhằm tước bỏ quốc tịch Áo của Eichmann. Vị sĩ quan viện dẫn lý do ông từng gia nhập tổ chức bán quân sự «Österreichische Legion» tại bang Bavaria vào năm 1933 để làm căn cứ xóa bỏ tư cách công dân. [8]

Kẽ hở pháp lý ấy giúp nước Áo phủi sạch trách nhiệm đối với các khoản tiền bồi thường khổng lồ, trong khi chính quyền Bonn cũng tránh được một cơn chấn động ngoại giao khi thân thế của Globke được giữ kín. [3][8]

Bản án nửa đêm và cuộc gặp ở Heathrow

Ngày 29 tháng 5 năm 1962, ngay sau khi Tòa án Tối cao Israel bác bỏ đơn kháng cáo, Eichmann gửi thư xin Tổng thống Yitzhak Ben-Zvi ân xá nhằm tìm kiếm cơ hội sống sót cuối cùng. Đến ngày 31 tháng 5 năm 1962, Tổng thống Ben-Zvi viết thư gửi Bộ trưởng Tư pháp Dov Yosef, dứt khoát khẳng định không có bất kỳ lý do nào để ân xá hay giảm án cho tử tù. Kèm theo quyết định, vị nguyên thủ đính kèm một ghi chú bằng tiếng Do Thái trích dẫn lời trong sách Samuel: «Gươm của ngươi đã làm cho đàn bà mất con thể nào, thì mẹ ngươi cũng sẽ mất con giữa các người đàn bà thể ấy». Bản án tử hình duy nhất từng được thi hành trong lịch sử Israel nhanh chóng diễn ra trên giá treo cổ, với thời điểm được ghi nhận vào ngày 31 tháng 5 năm 1962 theo bài viết trên The Guardian, hoặc vào đúng nửa đêm ngày 1 tháng 6 năm 1962 theo tường thuật của tờ The New York Times. Thi thể của Eichmann lập tức được hỏa táng, rồi tro cốt bị đem rải xuống biển, ra ngoài phạm vi lãnh hải của Israel. [4][6]

Bản án khép lại ngoài đại dương, nhưng di sản đen tối của Eichmann vẫn tiếp tục đè nặng lên những người ở lại suốt nhiều năm sau đó. Tại căn nhà ở Nam Mỹ, bà Vera âm thầm giấu toàn bộ các mẩu báo viết về Eichmann xuống dưới gầm ghế sô pha và luôn xem chuyện của chồng là đề tài cấm kỵ tuyệt đối cho đến tận lúc qua đời. Nỗi nhục nhã từ tội ác của người cha cũng bám riết lấy Ricardo Eichmann, khiến anh quyết định bỏ dở khóa đào tạo phi công sau khi các học viên bị yêu cầu bước vào buồng diễn tập hơi độc mang tên «buồng súp Eichmann». [9]

Vượt qua nỗi ám ảnh mang tên người cha tội đồ, Ricardo Eichmann sau này đã chủ động bước vào một căn phòng tại khách sạn Heathrow Hilton để gặp gỡ trực tiếp Zvi Aharoni, viên mật vụ từng tham gia bắt cóc cha mình năm xưa. Trong không gian tĩnh lặng của cuộc đối mặt đầy xúc động, khoảng cách giữa kẻ săn lùng và hậu duệ của nhân vật điều phối diệt chủng dần được thu hẹp bằng sự thấu hiểu. [9]

Nguồn

1. Adolf Eichmann (Wikipedia) (en.wikipedia.org, bách khoa)
2. The CIA Names File on Adolf Eichmann (nsarchive2.gwu.edu, nguồn gốc)
3. Why Israel's capture of Eichmann caused panic at the CIA | World news | The Guardian (www.theguardian.com, bài viết)
4. Pardon Plea by Adolf Eichmann, Nazi War Criminal, Is Made Public - The New York Times (web.archive.org, bài viết)
5. Nazi Tapes Provide a Chilling Sequel to the Eichmann Trial - The New York Times (web.archive.org, bài viết)
6. Adolf Eichmann's capture, as told by the Mossad, in Israel exhibition | Holocaust | The Guardian (www.theguardian.com, bài viết)
7. The long-lost Adolf Eichmann recordings shown in new documentary | The Jerusalem Post (www.jpost.com, bài viết)
8. Wie Eichmann vom Österreicher zum Deutschen wurde – DiePresse.com (www.diepresse.com, bài viết)
9. 'Adolf Eichmann is a historical figure to me.' Ricardo Eichmann speaks to Suzanne Glass about growing up the fatherless son of the Nazi war criminal hanged in Israel | The Independent | The Independen (www.independent.co.uk, bài viết)

Ảnh bìa: FOTO:Fortepan — ID 85097 : Adományozó/Donor: Métneki János d · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons. Bố cục và chữ do Trải Nghiệm Sống thực hiện.