Hành trình khoa học giải mã hiện tượng dịch chuyển vật thể bằng suy nghĩ

Suốt nhiều thập kỷ, ý tưởng dịch chuyển vật thể bằng suy nghĩ đã trở thành đề tài cuốn hút trong các tác phẩm viễn tưởng và đời sống đại chúng. Tuy nhiên, khi đưa vào phòng thí nghiệm nghiêm ngặt, chưa từng có ai chứng minh được năng lực này dưới các điều kiện chuẩn mực mà giới khoa học có thể chấp nhận. Từ đầu thế kỷ 20, nhiều viện nghiên cứu tại Mỹ đã bắt tay vào tìm kiếm dấu vết của hiện tượng dịch chuyển vật thể bằng tâm trí, hay còn gọi là psychokinesis. Lịch sử của cuộc tìm kiếm này là một chuỗi các thử nghiệm dài hơi, những thất bại trong việc tái lập kết quả và sự trỗi dậy của công nghệ giao diện não bộ hiện đại. [1]

Từ những chiếc xí ngầu đến phòng thí nghiệm tại Princeton

Những nhà nghiên cứu ban đầu trong đầu thế kỷ 20 đã yêu cầu tình nguyện viên dùng tâm trí tác động vào hướng rơi của các viên xí ngầu. Về sau, các viên xí ngầu được thay thế bằng máy tạo số ngẫu nhiên, thiết bị phát ra chuỗi số 0 và 1 không thể đoán trước để người tham gia tìm cách điều hướng bằng suy nghĩ. Sự kiện đáng chú ý nhất trong hướng nghiên cứu này diễn ra vào năm 1979 khi Robert Jahn, lúc đó là Trưởng khoa Kỹ thuật Đại học Princeton, thành lập Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Bất thường Kỹ thuật Princeton (PEAR) ngay dưới tầng hầm của trường. [1]

Quản lý phòng thí nghiệm Brenda Dunne đã mô tả hoạt động của thiết bị này tương tự việc tung một đồng xu 1.000 lần mỗi giây và theo dõi kết quả thu được. Trong thí nghiệm chuẩn mực kéo dài 12 năm với 2,5 triệu lượt thử từ 91 người điều khiển, PEAR báo cáo kết quả lệch khỏi sự ngẫu nhiên với tỷ lệ xác suất lên tới 15.000 trên 1. Thí nghiệm này nhanh chóng thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng khoa học lúc bấy giờ. [1]

Cuộc thử nghiệm liên phòng thí nghiệm và bước lùi năm 2007

Để kiểm chứng tính xác thực của kết quả, PEAR đã kết hợp với hai phòng thí nghiệm khác tại Giessen và Freiburg thuộc Đức nhằm lặp lại chính xác thí nghiệm trên, sử dụng chung phần mềm, phần cứng và quy trình đo đạc. Tuy nhiên, nỗ lực tái lập này đã thất bại ở chỉ số đo lường chính. Cả ba phòng thí nghiệm chỉ quan sát thấy các xu hướng tích cực nhỏ nhưng không đạt mức ý nghĩa thống kê. [1]

Kết quả không thể lặp lại khiến các phát hiện của PEAR bị cộng đồng khoa học rộng lớn bác bỏ. Sau 28 năm vận hành liên tục các máy tạo sự kiện ngẫu nhiên, phòng thí nghiệm PEAR chính thức đóng cửa vào năm 2007. Việc một cơ sở nghiên cứu kéo dài gần ba thập kỷ tan thành mây khói cho thấy mức độ khắt khe của phương pháp khoa học khi đối mặt với các hiện tượng chưa thể giải thích. [1]

Giải thưởng một triệu đô la và hiện tượng lệch công bố

Bên ngoài các phòng thí nghiệm đại học, nhà ảo thuật James Randi đã tạo ra một phép thử công khai nổi tiếng. Bắt đầu từ năm 1964 với giải thưởng 1.000 USD tiền mặt, ông thách thức bất kỳ ai chứng minh được năng lực siêu nhiên. Đến năm 1996, với sự hỗ trợ từ doanh nhân internet Rick Adams, giải thưởng được nâng lên mức 1 triệu USD. Dù có hơn 1.000 người nộp đơn đăng ký thử sức, không ai giành được số tiền này cho đến khi chương trình thách thức khép lại vào năm 2015. [1]

Lý do các nghiên cứu nhỏ trước đó thỉnh thoảng cho ra hiệu ứng tác động tâm trí đã được làm rõ vào năm 2006. Thống kê tổng hợp 380 nghiên cứu công bố trên ấn phẩm Psychological Bulletin của Holger Bösch, Fiona Steinkamp và Emil Boller cho thấy một quy luật bất thường: nghiên cứu quy mô càng nhỏ thì hiệu ứng quan sát được càng lớn. Mô hình mô phỏng chỉ ra rằng hiện tượng này xuất phát từ lỗi lệch công bố (publication bias), khi các nghiên cứu nhỏ ngẫu nhiên cho ra kết quả ấn tượng được đăng tải, còn các thử nghiệm không tìm thấy hiệu ứng lại bị giữ kín trong hộc tủ. [1]

Giới hạn vật lý từ bốn lực cơ bản của tự nhiên

Các nhà vật lý học đưa ra phản đối căn bản hơn nhiều dựa trên bản chất của vật chất. Năm 2008, nhà vật lý Sean Carroll đã phân tích khả năng dịch chuyển một chiếc thìa bằng tâm trí. Ông chỉ ra rằng chiếc thìa được cấu tạo hoàn toàn từ các hạt quark lên và quark xuống (up and down quarks), gluon, electron và photon. Ở khoảng cách vĩ mô, chỉ có hai lực cơ bản có thể tương tác với chiếc thìa là trọng lực và lực điện từ. [1]

Trọng lực sinh ra từ sự sắp xếp các hạt trong não người quá yếu để di chuyển một vật thể thể rắn. Trong khi đó, nếu sóng não tạo ra một trường điện từ đủ mạnh để bẻ cong chiếc thìa, nó sẽ cực kỳ dễ dàng bị phát hiện bằng các thiết bị đo thông thường. Sean Carroll cho rằng nếu tồn tại một lực mới chưa được khám phá, các thí nghiệm hiện tại đã giới hạn lực này chỉ có thể hoạt động ở phạm vi dưới 1 milimét hoặc có cường độ yếu hơn rất nhiều so với trọng lực. [1]

Từ suy nghĩ đến chuyển động thông qua công nghệ

Dù khả năng dịch chuyển vật thể bằng tâm trí thuần túy bị bác bỏ, khoa học đã mở ra một con đường khác để hiện thực hóa khả năng này thông qua dây dẫn và linh kiện điện tử. Năm 2012, các nhà nghiên cứu thuộc dự án BrainGate2 đã công bố trên tạp chí Nature một bước tiến lớn: hai bệnh nhân bị liệt do đột quỵ đã có thể điều khiển cánh tay robot thông qua bộ cấy ghép gồm gần 100 điện cực mỏng như sợi tóc đặt trong vỏ não vận động. [1]

Một trong hai bệnh nhân, tên là Cathy, đã dùng cánh tay robot nâng chai cà phê lên môi và uống lần đầu tiên sau 15 năm liệt giường, thực hiện thành công trong bốn trên sáu lần thử. Tín hiệu từ não người truyền qua các điện cực, bộ giải mã và mô-tơ cơ khí. Dù đây không phải là hiện tượng psychokinesis siêu tự nhiên, nó đại diện cho dạng điều khiển vật thể bằng suy nghĩ duy nhất đứng vững qua kiểm duyệt đồng cấp của cộng đồng khoa học. [1]