Jane Austen phản chiếu đời sống phụ nữ Georgian qua gia đình Dashwood ra sao?

Khi ông Henry Dashwood qua đời, vợ góa và ba con gái của ông không chỉ mất một mái nhà lớn ở Sussex. Họ còn mất quyền chủ động với tương lai, bởi tài sản đã chuyển sang tay John, người con trai và người thừa kế. Câu chuyện của gia đình Dashwood trong Sense and Sensibility vì thế không đơn thuần là một cốt truyện tình cảm: nó đặt ra câu hỏi phụ nữ có thể tự quyết cuộc đời đến đâu khi an toàn của họ phụ thuộc vào gia đình, tài sản và một lời cầu hôn. [1]

Jane Austen không viết một bản ghi chép xã hội theo nghĩa chặt chẽ, nhưng bà đặt các lựa chọn của Elinor và Marianne vào một nền tảng lịch sử có thật. Luật lệ và tập quán thừa kế thiên về nam giới, những khoản dàn xếp tài chính giữa các gia đình, cùng sức nặng của hôn nhân khiến việc chuyển từ một điền trang sang căn nhà thuê trở thành biến cố xã hội, không chỉ là sự sa sút vật chất. [1]

Vì sao nhà Dashwood có thể mất vị thế?

Henry Dashwood muốn John chu cấp cho mẹ kế và ba em gái cùng cha khác mẹ. Nhưng ý định ấy không tự động biến thành nghĩa vụ được thực hiện. Fanny, vợ John, thuyết phục chồng thu hẹp dần khoản hỗ trợ, để rồi Elinor, Marianne, Margaret và bà Dashwood phải rời ngôi nhà lớn. Họ chuyển đến một căn nhà nhỏ ở Devon, được người họ hàng cho thuê với giá thấp hơn. [1]

Chi tiết này phản ánh một thực tế quan trọng của xã hội Georgian: những điền sản lớn thường truyền cho con trai trưởng, nhưng điều đó không có nghĩa mọi phụ nữ đều bị cấm thừa kế. Khả năng sở hữu hoặc nhận tiền của phụ nữ phụ thuộc vào loại tài sản, di chúc và các dàn xếp gia đình. Vì vậy, bi kịch của nhà Dashwood nằm ở sự kết hợp giữa quyền thừa kế của John và việc lời hứa chu cấp không được bảo đảm như họ trông đợi. [1]

Tiền bạc được sắp xếp cho phụ nữ thế nào?

Trong tiểu thuyết, tiền không chỉ là con số đứng sau đời sống gia đình. Nó được đặt vào các thỏa thuận, quyền kiểm soát và lời đe dọa. Mẹ của Edward Ferrars là một góa phụ nắm quyền với tài sản riêng, đến mức có thể đe dọa tước quyền thừa hưởng của các con. Nhân vật này cho thấy một phụ nữ góa chồng, nếu có tiền và quyền pháp lý thích hợp, vẫn có thể gây ảnh hưởng đáng kể trong gia đình. [1]

Mrs Jennings đem đến một khả năng khác. Bà giàu có độc lập, có nhà phố ở London, xe riêng và đủ điều kiện mời Elinor cùng Marianne đi lại trong xã hội. Tuy nhiên, tiền của bà đến từ thương mại nên bị xem là kém thanh lịch hơn thu nhập từ đất đai. Austen qua đó cho thấy địa vị của phụ nữ không chỉ phụ thuộc vào việc có tiền hay không, mà còn phụ thuộc vào nguồn gốc của số tiền ấy và cách xã hội đánh giá nó. [1]

Elinor và Marianne lựa chọn khác nhau ra sao?

Elinor thường được nhìn như hiện thân của “sense”: thực tế, kín đáo và có khả năng kiểm soát cảm xúc. Sau biến cố gia đình, cô phải tính đến nơi ở, quan hệ họ hàng và những hậu quả xã hội của mỗi quyết định. Sự thận trọng ấy không khiến cô vô cảm; nó phản ánh yêu cầu mà một phụ nữ có ít tài sản phải đối mặt khi không thể tùy ý hành động theo mong muốn riêng. [1]

Marianne đại diện cho “sensibility”, tức sự nhạy cảm mạnh mẽ với tình yêu, nghệ thuật và cảm xúc. Sự đối lập giữa hai chị em giúp Austen đặt hai cách sống cạnh nhau, thay vì đưa ra một công thức đơn giản rằng phụ nữ chỉ nên thực tế hoặc chỉ nên nghe theo trái tim. Chính sự khác biệt ấy làm lộ ra giới hạn chung của họ: dù lựa chọn kín đáo hay giàu cảm xúc, tương lai vẫn gắn chặt với tài sản gia đình và quyết định của đàn ông trong hôn nhân. [1]

Vì sao một lời cầu hôn lại có sức nặng pháp lý?

Trong xã hội Georgian, hôn nhân là việc nghiêm túc về cả tình cảm lẫn lợi ích. Một lời đính ước bị hủy có thể dẫn đến kiện tụng vì vi phạm lời hứa, bởi cam kết ấy được xem như một dạng hợp đồng ràng buộc. Do đó, việc Edward Ferrars hay những người đàn ông khác thực sự ngỏ lời không phải chi tiết lãng mạn thuần túy; nó liên quan trực tiếp đến danh dự, tài chính và vị trí xã hội của phụ nữ. [1]

Với Elinor và Marianne, kết hôn có thể mở ra sự ổn định nhưng cũng buộc họ đặt tương lai vào một mối quan hệ mà họ không hoàn toàn kiểm soát. Đây là lý do Austen không biến hôn nhân thành phần thưởng đơn giản ở cuối truyện. Người phụ nữ cần tình yêu, nhưng cũng cần biết người đàn ông có đủ khả năng và ý chí để biến lời nói thành một cam kết thực tế hay không. [1]

Tiểu thuyết và đời Austen gặp nhau ở đâu?

Sense and Sensibility không phải tự truyện trực tiếp, nhưng hoàn cảnh của gia đình Austen có điểm tương đồng với sự bấp bênh của nhà Dashwood. Sau khi cha bà qua đời đột ngột, mẹ, Jane và chị gái Cassandra gặp khó khăn tài chính, phải nhận sự giúp đỡ của người thân và thường xuyên đi thăm họ hàng. Về sau, người anh giàu có Edward cho họ sử dụng một căn nhà ở Chawton, Hampshire. [1]

Điểm gặp gỡ ấy giúp giải thích vì sao Austen hiểu sức nặng của việc phải dựa vào thiện chí gia đình. Tuy nhiên, không nên đồng nhất tác giả với Elinor. Austen từng nhận rồi nhanh chóng từ chối lời cầu hôn của Harris Bigg-Wither; nếu chấp nhận, bà có thể có thêm an toàn tài chính. Quyết định ấy có thể được đọc như sự thận trọng, nhưng cũng có thể cho thấy bà không muốn đánh đổi tình cảm và việc viết lách để lấy một lựa chọn bảo đảm hơn. [1]

Các chuyển thể điện ảnh thường giữ trục chính: nhà Dashwood sa sút, chuyển đến Devon và phải tìm cách thích nghi với cuộc sống phụ thuộc hơn. Tuy vậy, một số phiên bản thay đổi mốc thời gian, điều chỉnh tình tiết và nhấn mạnh sự tương phản giữa Elinor với Marianne. Những cảnh quan rộng, nhiều gió hay sắc thái gần tiểu thuyết Gothic có thể làm nổi bật Marianne trên màn ảnh, nhưng đó là lựa chọn diễn giải của bộ phim, không phải bằng chứng mới về đời sống Georgian. [1]