Người Thừa Kế Văn Chương Và Hành Trình Gìn Giữ Tư Tưởng Walt Whitman

Năm 1905, một cuốn sách nhỏ mang tên The Book of Heavenly Death chính thức ra mắt độc giả. Cuốn sách không phải là một công trình triết học dày đặc những lý luận phức tạp, mà là tập hợp các đoạn trích thơ được tuyển lựa kỹ lưỡng từ tập Lá cỏ (Leaves of Grass) của thi sĩ Walt Whitman, do người bạn tri kỷ Horace Traubel thực hiện. Qua công trình này, góc nhìn độc đáo của Whitman về cái chết và sự bất tử đã được khắc họa rõ nét: đó không phải là một ẩn số cần chứng minh bằng logic, mà là một trải nghiệm trực giác hiện hữu ngay trong đời sống. [1]

Tình bạn tri kỷ và sứ mệnh người thừa kế văn chương

Mối duyên giữa Horace Traubel và Walt Whitman bắt đầu từ khi Traubel còn là một thiếu niên. Sau khi Whitman chuyển đến sống tại Camden, tiểu bang New Jersey, Traubel đã gia nhập nhóm những người trẻ tuổi luôn quây quần bên nhà thơ. Sự ngưỡng mộ thuở thiếu thời ấy không hề phai nhạt theo thời gian mà trở thành kim chỉ nam cho toàn bộ sự nghiệp sau này của Traubel, ngay cả khi ông đã xây dựng được chỗ đứng riêng trong giới báo chí và phong trào xã hội chủ nghĩa. [1]

Trong nhiều thập kỷ, Traubel giữ vai trò là thư ký ghi chép và sau đó là người thừa kế văn chương chính thức của Whitman. Ông không chỉ ấn hành các phiên bản mới cho tập thơ Lá cỏ mà còn thành lập tạp chí The Conservator và biên soạn bộ hồi ký đồ sộ gồm chín tập mang tên With Whitman in Camden. Đối với Traubel, Whitman không chỉ đơn thuần là một nhà thơ tài năng, mà còn là một trí tuệ lớn khai sáng những góc nhìn sâu sắc về sự sống và cái chết. [1]

Cái chết qua góc nhìn trực giác của chủ nghĩa Siêu việt

Trong lời mở đầu cho cuốn The Book of Heavenly Death, Traubel đã ghi lại một so sánh ấn tượng từ các cuộc trò chuyện giữa hai người. Ông dẫn lời nhà triết học Spinoza từng cho rằng việc dùng lý trí để bàn về Chúa chính là phủ nhận Ngài; tương tự như vậy, Whitman quan niệm rằng nếu dùng lập luận logic để diễn giải sự bất tử thì cũng chính là làm mất đi bản chất của nó. [1]

Nhà nghiên cứu Harold Aspiz chỉ ra rằng Whitman, cùng với các triết gia Siêu việt Mỹ cùng thời như Ralph Waldo Emerson hay William James, coi niềm tin vào sự bất tử là một bản năng tự nhiên của con người. Traubel giải thích rằng sự bất tử đối với Whitman không phải là một cuộc tranh luận với các mệnh đề nguyên nhân - kết quả. Đó là một tầm nhìn trực giác, nơi câu trả lời không nằm ở sự suy lý mà nằm ở khả năng quan sát: nhìn thấy sự sống, nhìn thấy tình yêu, nhìn thấy tâm hồn và sự tiếp nối của bản thể qua thời gian. [1]

Những vần thơ về 'cái chết thiêng liêng' và sự chọn lọc

Cụm từ "cái chết thiêng liêng" (heavenly death) xuất hiện nhiều lần trong các tác phẩm của Whitman và được Traubel chọn làm tinh thần chủ đạo cho tuyển tập. Trong một đoạn thơ tiêu biểu được chọn lọc, Whitman thể hiện niềm tin tuyệt đối rằng mọi sự cố hay biến cố trong vũ trụ—dù là những tai nạn thảm khốc trên biển cả—đều được thu xếp trọn vẹn trong bản chất của vạn vật. Nhà thơ tin rằng nếu sự sống đáp ứng cho thời gian và không gian, thì cái chết thiêng liêng sẽ ôm trọn tất cả. [1]

Tuy nhiên, góc nhìn của Traubel khi biên soạn tập thơ cũng mang tính chủ quan rõ rệt. Nhằm khắc họa Whitman như một biểu tượng nguyên vẹn và cao cả, Traubel đã chủ động bỏ qua những bài thơ đề cập đến mối liên hệ giữa cái chết với chiến tranh hoặc tình dục. Ông cũng loại bỏ hầu hết các đoạn thơ gắn liền cái chết với sự bạo lực, kinh hoàng hay đau đớn thể xác. Sự lựa chọn này phản ánh mong muốn bảo tồn một hình ảnh lý tưởng hóa về nhà thơ trong lòng công chúng. [1]

Khoảnh khắc biệt lập và di sản kéo dài qua thời gian

Sự gắn kết tinh thần sâu sắc giữa hai người được thể hiện rõ nhất qua những ghi chép của Traubel vào thời điểm Whitman qua đời năm 1892. Khi bác sĩ Alexander McAlister xác nhận nhịp tim của Whitman đã ngừng đập, Traubel cùng vị bác sĩ đã trân trọng vuốt mắt và chỉnh lại tư thế cho nhà thơ. Trong khoảnh khắc đó, Traubel cảm nhận một sự dịch chuyển mạnh mẽ trong tâm khảm, một niềm tin thắp sáng nâng ông lên cùng người bạn già vào cõi vĩnh hằng. [1]

Cho đến những năm tháng cuối đời, Traubel vẫn giữ trọn vẹn niềm tin ấy. Năm 1919, trước khi qua đời tại Bon Echo, Ontario—nơi ông cùng nhà hoạt động Flora MacDonald Denison xây dựng đài kỷ niệm tưởng nhớ Whitman—Traubel đã chia sẻ về ẩn số trải nghiệm tinh thần nơi ông cảm thấy người tri kỷ đang vẫy gọi mình. Tuyển tập năm 1905 vì thế không chỉ là một tài liệu văn học, mà còn là minh chứng cho một tình bạn đặc biệt và hành trình gìn giữ di sản tư tưởng Siêu việt Mỹ thế kỷ 19. [1]