RCA tạo ra màn hình LCD đầu tiên nhưng vì sao bỏ lỡ kỷ nguyên màn hình phẳng?

Năm 1968, RCA tổ chức một buổi họp báo để trình diễn thứ trông rất khác chiếc tivi ống tia âm cực cồng kềnh thời đó: một màn hình tương đối mỏng, trong đó điện trường điều khiển tinh thể lỏng để tạo hình ảnh. Thành tựu này mở ra khả năng chế tạo đồng hồ, máy tính bỏ túi và thậm chí tivi treo tường. Tuy nhiên, công ty đi đầu trong công nghệ LCD lại rời bỏ hướng nghiên cứu ấy trước khi màn hình phẳng trở thành sản phẩm phổ biến. Câu trả lời nằm ở khoảng cách giữa một hiệu ứng hoạt động trong phòng thí nghiệm và một ngành công nghiệp có thể sản xuất hàng loạt với chi phí chấp nhận được. [1]

RCA đã thực sự làm được gì vào năm 1968?

Tinh thể lỏng là vật liệu có một số đặc tính cơ học của chất lỏng nhưng các phân tử vẫn duy trì mức độ sắp xếp giống tinh thể. Các nhà khoa học đã nghiên cứu loại vật liệu này từ nhiều thập niên trước buổi họp báo của RCA. Bước tiến của nhóm RCA là chứng minh điện trường có thể làm thay đổi cách ánh sáng đi qua tinh thể lỏng, nhờ đó tạo nên hình ảnh trên một bề mặt tương đối mỏng. Đây là nền tảng hoạt động của màn hình tinh thể lỏng, thường được gọi bằng tên viết tắt LCD. [1]

Điểm quan trọng không chỉ là làm màn hình mỏng hơn. Với ống tia âm cực, hình ảnh phụ thuộc vào một ống chân không bằng thủy tinh có chiều sâu đáng kể. Còn trong cách tiếp cận của RCA, việc điều khiển ánh sáng diễn ra trong một lớp vật liệu mỏng. Sự khác biệt về cấu trúc ấy khiến người ta có thể hình dung màn hình như một bề mặt thay vì một chiếc hộp sâu. Tại buổi giới thiệu, James Hillier, phó chủ tịch phụ trách RCA Laboratories, thừa nhận sản phẩm thương mại chưa thể xuất hiện ngay nhưng vẫn gợi ra nhiều ứng dụng tương lai. [1]

Vì sao tivi treo tường từng nghe như chuyện viển vông?

Vào cuối thập niên 1960, hình dung về tivi gắn trên tường giống một khung tranh đối lập hoàn toàn với trải nghiệm quen thuộc. Tivi khi ấy gắn với màn hình kính nặng và thân máy lớn để chứa ống tia âm cực. Hillier còn nhắc tới khả năng có một màn hình di động để mang ra bãi biển. Những dự báo đó nghe xa vời không phải vì nguyên lý LCD thiếu triển vọng, mà vì chưa có con đường rõ ràng để biến một mẫu thử nhỏ thành màn hình lớn, ổn định và phù hợp với sản xuất đại trà. [1]

Một nguyên mẫu chứng minh rằng hiệu ứng vật lý tồn tại; sản phẩm thương mại phải giải quyết đồng thời độ bền, khả năng chế tạo, tỷ lệ sản phẩm đạt yêu cầu và giá bán. Có thể hình dung sự khác biệt này như việc làm thành công một chiếc bánh trong bếp thử nghiệm so với vận hành dây chuyền cho ra hàng nghìn chiếc giống nhau mỗi ngày. Ví dụ ấy không mô tả quy trình chế tạo LCD, nhưng cho thấy vì sao một màn trình diễn thuyết phục vẫn chưa bảo đảm rằng công nghệ đã sẵn sàng bước vào phòng khách.

Giấc mơ lớn đã che khuất những sản phẩm nhỏ ra sao?

RCA theo đuổi mục tiêu màn hình phẳng trong một chương trình nghiên cứu dài hạn. Tầm nhìn ban đầu chịu ảnh hưởng từ David Sarnoff, chủ tịch có vai trò lớn trong lịch sử công ty, khi ông thúc giục đội ngũ tìm một phương thức tạo hình ảnh sáng hơn cho màn chiếu với kích thước linh hoạt. Từ năm 1951, các nhà hóa học, vật lý học và kỹ sư của RCA đã lần theo những đặc tính của tinh thể lỏng cũng như các ứng dụng có thể có. Công ty dành cho nhóm nghiên cứu nhiều thời gian, nhưng đồng thời vẫn đòi hỏi triển vọng thị trường. [1]

Theo bài viết của Allison Marsh trên tạp chí Distillations, RCA quá tập trung vào phần thưởng lớn là tivi LCD nên bỏ qua những cơ hội khiêm tốn hơn như màn hình cho đồng hồ số, đồng hồ đeo tay và máy tính bỏ túi. Những thiết bị này không cần ngay một màn hình lớn đủ sức thay thế tivi. Vì vậy, chúng có thể là những nấc thương mại trung gian: công nghệ được đưa vào sản phẩm nhỏ, quy trình sản xuất dần trưởng thành, còn doanh nghiệp có cơ hội học từ thị trường. RCA có ý tưởng về các ứng dụng ấy nhưng không biến lợi thế nghiên cứu thành vị thế kinh doanh tương ứng. [1]

Khoảng cách nào khiến RCA dừng lại?

Nhóm LCD liên tục đứng giữa khả năng đạt đột phá và nguy cơ bị cắt giảm. Khi ưu tiên của RCA thay đổi, ngân sách và nhân lực dành cho chương trình cũng chịu sức ép. Tuy nhiên, câu chuyện không thể chỉ quy về việc ban lãnh đạo thiếu kiên nhẫn. Nhóm nghiên cứu nhiều lần chưa xử lý được khác biệt giữa kết quả thành công trong phòng thí nghiệm và yêu cầu của sản xuất công nghiệp. Với một doanh nghiệp, kéo dài đầu tư trong khi sản phẩm chủ lực vẫn chưa hình thành là quyết định ngày càng khó bảo vệ. [1]

RCA cuối cùng chấm dứt nghiên cứu LCD vào năm 1976, rất lâu trước khi tivi màn hình phẳng dành cho người tiêu dùng trở thành hiện thực. Thời điểm ấy cho thấy nghịch lý của công nghệ mới: dừng quá sớm có thể đánh mất một thị trường khổng lồ, nhưng tiếp tục đầu tư cũng không có nghĩa doanh nghiệp chắc chắn tìm được quy trình sản xuất hoặc khách hàng đúng lúc. RCA nhìn thấy hướng đi của màn hình tương lai, song không xây được cây cầu thương mại đủ vững để đi từ khám phá ban đầu tới sản phẩm phổ biến. [1]

Vì sao phát minh trước chưa đồng nghĩa với chiến thắng?

Phát minh và đổi mới thương mại là hai thành quả khác nhau. Phát minh xác lập một nguyên lý hoặc cách làm mới; đổi mới đòi hỏi nguyên lý ấy được chuyển thành sản phẩm có thể chế tạo ổn định, bán được và tiếp tục cải tiến. Người mở đường thường phải gánh phần bất định lớn nhất: chưa rõ ứng dụng nào sẽ xuất hiện trước, thị trường nào đủ sức nuôi công nghệ, hay phiên bản kỹ thuật nào cuối cùng trở thành tiêu chuẩn. Nếu chỉ theo đuổi hình thức hoàn thiện nhất, doanh nghiệp có thể bỏ qua những sản phẩm nhỏ hơn nhưng thực tế hơn. [1]

Lịch sử LCD tại RCA vì thế không đơn giản là một phát minh bị vứt bỏ do một quyết định sai duy nhất. Nó là chuỗi lựa chọn giữa nghiên cứu dài hạn, áp lực ngân sách, tham vọng làm tivi và những ứng dụng nhỏ chưa được tận dụng. Công ty đã chứng minh một cách điều khiển ánh sáng có sức sống lâu dài, nhưng thành công của công nghệ sau đó không tự động quay về với nơi khởi đầu. Mỗi màn hình mỏng ngày nay gợi lại một bài học đáng chú ý: nhìn thấy tương lai và xây được con đường kinh doanh dẫn tới tương lai là hai năng lực riêng biệt. [1]