Stephen King muốn viết lại tác phẩm nào của chính mình?

Stephen King từng nhìn lại The Tommyknockers và cho rằng cuốn tiểu thuyết dài khoảng 700 trang ấy có thể rút xuống còn một nửa mà vẫn giữ được phần cốt lõi. Điều đáng chú ý không chỉ là ông chê một tác phẩm nổi tiếng của mình, mà còn là cách ông lý giải: bản thảo đã bị phủ lên bởi thứ năng lượng hỗn loạn liên quan đến cocaine và chứng nghiện rượu trong một giai đoạn khó khăn. Qua nhận xét đó, câu hỏi “nhà văn thích tác phẩm nào nhất?” trở thành câu hỏi rộng hơn: ông nhận ra thành công và sai lầm của mình bằng cách nào? [1]

Câu trả lời không nằm ở doanh số hay mức độ nổi tiếng. King từng dành thiện cảm cho Survivor Type, Misery, Lisey’s Story và The Body, nhưng lại muốn quay lại với The Tommyknockers, còn Dreamcatcher thì gắn với một giai đoạn ông cho rằng thuốc giảm đau đã ảnh hưởng rõ đến quá trình viết. Những lựa chọn trái chiều ấy cho thấy một tác giả có thể yêu một cuốn sách vì độ cô đọng, sức ép tâm lý hoặc cảm xúc riêng, đồng thời nhận ra khi một bản thảo bị chính hoàn cảnh sáng tác làm lệch hướng. [1]

Vì sao The Tommyknockers bị King đánh giá thấp?

Trong một cuộc trò chuyện được nhắc lại từ năm 2014, King gọi The Tommyknockers là một cuốn sách rất tệ theo đánh giá hiện tại của ông. Tuy vậy, ông không xem toàn bộ ý tưởng là vô giá trị. Cách ông nói về bản thảo cho thấy ông vẫn nhìn thấy một câu chuyện tốt nằm bên dưới phần văn phong và nhịp điệu bị đẩy quá mức. Với ông, vấn đề không phải chỉ là độ dài, mà là cảm giác cuốn sách đã bị phình to bởi một nguồn năng lượng thiếu kiểm soát. [1]

Con số 700 trang vì thế không chỉ là thông tin về kích thước cuốn sách. Nó trở thành hình ảnh cho một quá trình sáng tác chưa được tiết chế: một ý tưởng có thể bị bao quanh bởi quá nhiều cảnh, chi tiết hoặc chuyển hướng đến mức phần quan trọng bị che khuất. Khi King hình dung bản thảo có thể rút còn khoảng 350 trang, ông đang phân biệt giữa “chất liệu có tiềm năng” và “hình thức cuối cùng cần được biên tập”. [1]

Nghiện ngập đã ảnh hưởng đến cách ông nhìn lại tác phẩm ra sao?

King cho biết The Tommyknockers là cuốn sách cuối cùng ông viết trước khi chấm dứt một giai đoạn nghiện rượu và cocaine kéo dài từ cuối thập niên 1970 đến giữa thập niên 1980. Ông liên hệ chất lượng mà mình không hài lòng với những ảnh hưởng của cocaine trong lúc viết. Đây là lời tự đánh giá của chính tác giả, không phải một quy luật cho mọi người sử dụng chất kích thích hay một lời giải thích duy nhất cho toàn bộ cuốn sách. [1]

Điều đáng chú ý là King không phủ nhận hoàn toàn trách nhiệm sáng tác. Ông không nói bản thảo trở nên yếu chỉ vì hoàn cảnh, rồi dừng lại ở đó. Thay vào đó, ông tách hai lớp của tác phẩm: phần ý tưởng mà ông vẫn tin có thể phát triển, và cách triển khai mà ông cho là bị hoàn cảnh làm hỏng. Cách nhìn này giống một biên tập viên quay lại bản thảo cũ: giữ câu hỏi trung tâm, bỏ bớt những đoạn khiến câu chuyện mất trọng tâm.

Những tác phẩm nào được King trân trọng?

Trong cuộc trò chuyện năm 2021 với Stephen Colbert, King nhắc đến Survivor Type, một truyện ngắn xuất bản năm 1982, kể về một bác sĩ mắc kẹt trên đảo và đi đến lựa chọn cực đoan là ăn chính cơ thể mình từng phần. Ông cũng bày tỏ sự yêu thích với Misery, xuất bản năm 1987, câu chuyện về một nhà văn bị người hâm mộ ám ảnh giam giữ. Hai tác phẩm này cùng tạo ra sức ép mạnh, nhưng theo những cách khác nhau: một bên cô lập nhân vật với bản năng sinh tồn, bên kia biến sự hâm mộ thành mối đe dọa trực tiếp. [1]

King còn đánh giá cao Lisey’s Story, xuất bản năm 2006, và The Body, xuất bản năm 1982. The Body sau đó được chuyển thể thành bộ phim Stand by Me do Rob Reiner đạo diễn. Việc một số tác phẩm được công chúng biết đến rộng rãi cũng nằm trong nhóm ông yêu thích cho thấy King không mặc định rằng tác phẩm thành công thì kém giá trị nghệ thuật. Với ông, sự phổ biến và sự hài lòng cá nhân có thể cùng tồn tại. [1]

Dreamcatcher khác The Tommyknockers ở điểm nào?

Dreamcatcher gắn với một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Sau một tai nạn xe hơi nghiêm trọng năm 1999, King được kê nhiều OxyContin để giảm đau. Ông cho biết khi viết cuốn sách này, mình khó ngồi trước máy tính nên đã viết toàn bộ bản thảo bằng tay. Ông cũng tự nhận thuốc giảm đau khiến mình ở trạng thái không tỉnh táo và cho rằng dấu vết của việc đó hiện rõ trong tác phẩm. [1]

Sự khác biệt nằm ở khoảng cách giữa hai lời tự phê bình. Với The Tommyknockers, King tưởng tượng một lần quay lại để rút gọn và tìm lại cuốn sách tốt hơn bên dưới bản thảo cũ. Với Dreamcatcher, ông nói mình không thích tác phẩm nhiều và liên hệ trực tiếp điều đó với thời điểm sáng tác sau tai nạn cùng việc sử dụng OxyContin. Một lời đánh giá hướng đến khả năng chỉnh sửa; lời kia giống sự thừa nhận rằng hoàn cảnh đã in dấu quá sâu. [1]

Một nhà văn có thể yêu và muốn sửa tác phẩm của mình cùng lúc không?

Có thể, bởi “tác phẩm yêu thích” và “tác phẩm muốn viết lại” trả lời hai câu hỏi khác nhau. Tác phẩm yêu thích là nơi tác giả cảm thấy ý tưởng, nhịp điệu hoặc cảm xúc đã kết hợp đúng cách. Tác phẩm muốn sửa lại có thể vẫn chứa một hạt nhân đáng giá, nhưng phần trình bày khiến hạt nhân ấy khó được nhìn thấy. The Tommyknockers là ví dụ rõ nhất cho sự phân biệt này trong những nhận xét được ghi nhận của King. [1]

Nhìn vào danh sách của King, có thể thấy ông không chỉ chọn những cuốn gắn với hình ảnh kinh dị quen thuộc. Survivor Type là truyện ngắn khắc nghiệt về sinh tồn; Misery tập trung vào sự giam cầm và ám ảnh; Lisey’s Story cùng The Body cho thấy ông cũng trân trọng những tác phẩm có chiều sâu cảm xúc và quan hệ giữa người với người. Đây là một diễn giải từ các lựa chọn ông nêu ra, không phải tuyên bố rằng chúng đại diện cho toàn bộ quan niệm sáng tác của ông. [1]

Điều người đọc có thể nhìn khác đi sau những lời tự đánh giá này là: một cuốn sách hoàn thiện không phải lúc nào cũng trùng khít với ý định ban đầu của người viết. Có khi tác giả nhận ra phần đáng giữ lại sau nhiều năm, khi đã đủ xa để thấy sự dư thừa. Có khi một tác phẩm gắn với đau đớn, thuốc men hoặc sự mất kiểm soát đến mức việc nhìn lại trở nên khó khăn hơn việc viết nó lần đầu. Với Stephen King, thành thật về những điểm yếu không xóa thành công của các tác phẩm khác; nó cho thấy phía sau một sự nghiệp lớn vẫn là quá trình lựa chọn, cắt bỏ và tự phán xét liên tục.