Vì sao băng biển Bắc Cực và Nam Cực biến động khác nhau?
Ngày 12/9/2026, băng biển Bắc Cực đạt mức thấp nhất trong năm, còn khoảng 4,6 triệu km². Con số này đồng hạng thấp thứ mười trong hồ sơ vệ tinh, cùng với các năm 2008, 2010 và 2025. Điều đáng chú ý không chỉ là một mùa tan băng, mà là cách con số ấy nằm trong một chuỗi dài: 20 mức cực tiểu thấp nhất đều xuất hiện từ năm 2007 đến 2026. [1]
Bắc Cực và Nam Cực đều có băng biển tăng vào mùa lạnh rồi rút vào mùa ấm, nhưng không vì thế mà biến động giống nhau. Hình dạng địa lý, gió, mây và thời tiết khiến băng quanh Nam Cực thay đổi mạnh giữa các năm, trong khi Bắc Cực cho thấy một mức nền thấp kéo dài hơn. Vệ tinh giúp nhìn thấy cả hai quá trình trong cùng một hồ sơ liên tục. [1]
Chu kỳ quen thuộc của Bắc Cực
Ở Bắc Cực, băng biển bắt đầu phát triển trong mùa thu và mùa đông, khi bóng tối kéo dài và nhiệt độ giảm. Đến mùa xuân và mùa hè, nhiệt độ tăng khiến phần băng phủ trên đại dương thu hẹp. Mức thấp nhất thường xuất hiện vào tháng 9, trước khi chu kỳ đóng băng mới bắt đầu. Vì vậy, một con số cực tiểu không mô tả toàn bộ năm mà là điểm thấp nhất của một nhịp biến đổi theo mùa. [1]
Có thể hình dung chu kỳ này như nhịp co giãn của một vùng băng rộng: mùa lạnh mở rộng diện tích, mùa ấm thu hẹp diện tích. Tuy nhiên, vị trí của điểm thấp nhất và mức thu hẹp không lặp lại hoàn toàn qua từng năm. Nhiệt độ tạo ra bối cảnh chung, còn thời tiết trong vài tháng quyết định phần nào của băng tan nhanh hơn, phần nào tồn tại lâu hơn. [1]
Vì sao từng năm không giống nhau?
Mây là một yếu tố làm cho phép so sánh giữa các mùa trở nên phức tạp. Trong thập kỷ gần đây, mây nhiều hơn đã hạn chế lượng bức xạ Mặt Trời tiếp tục thúc đẩy quá trình tan băng ở Bắc Cực. Điều đó góp phần khiến diện tích băng tháng 9 tương đối ổn định trong một số năm gần đây, dù mức ổn định ấy vẫn thấp so với phần đầu của hồ sơ vệ tinh. [1]
Thời tiết cũng có thể tạo ra khác biệt lớn giữa hai mùa hè. Một năm có nhiều mây không nhất thiết có cùng diễn biến với một năm ít mây; gió và các điều kiện khí quyển có thể làm băng phân tán, dồn lại hoặc tan ở những khu vực khác nhau. Vì thế, việc một năm cao hơn hoặc thấp hơn năm liền trước chưa đủ để biến nó thành một xu hướng mới. [1]
Đây là điểm quan trọng khi đọc số liệu năm 2026. Mức 4,6 triệu km² cho thấy Bắc Cực vẫn ở vùng thấp của hồ sơ, nhưng riêng con số này không cho biết toàn bộ nguyên nhân của mùa tan băng. Muốn nhận diện xu hướng dài hạn, cần đặt nó cạnh hàng chục năm quan sát liên tục, thay vì chỉ so sánh với một mùa gần nhất. [1]
Vệ tinh đã nhìn thấy gì?
Các nhà khoa học bắt đầu duy trì hồ sơ băng biển liên tục từ cuối năm 1978, với những thiết bị đặt trên vệ tinh. Nimbus-7 của NASA bắt đầu quan sát vào tháng 10 năm đó; sau này hồ sơ được nối tiếp bằng các vệ tinh thuộc Defense Meteorological Satellite Program, rồi vệ tinh Aqua và thiết bị AMSR2 trên GCOM-W của JAXA. Chuỗi quan sát kéo dài gần năm thập kỷ giúp những thay đổi theo mùa được đặt trong cùng một khung so sánh. [1]
Các thiết bị vi sóng trên vệ tinh cho phép theo dõi băng biển từ không gian qua nhiều giai đoạn và trên một khu vực rất rộng. Giá trị của phương pháp này nằm ở tính liên tục: thay vì chỉ có các chuyến khảo sát rời rạc, người nghiên cứu có thể theo dõi điểm cực đại, cực tiểu và những dao động ngắn trong cùng một hồ sơ. Từ đó, một năm bất thường được nhìn như một phần của chuỗi, không phải một câu chuyện tách biệt. [1]
Hồ sơ vệ tinh cũng cho thấy một sự phân biệt cần giữ nguyên: “thấp nhất trong năm” là mô tả thời điểm theo mùa, còn “thấp trong dài hạn” là nhận xét về vị trí của nhiều năm trên cùng thang đo. Bắc Cực năm 2026 thuộc nhóm cực tiểu thấp, nhưng việc đánh giá xu hướng phải dựa vào cả chuỗi bắt đầu từ năm 1978. [1]
Vì sao Nam Cực dao động mạnh hơn?
Khác biệt lớn nhất nằm ở địa lý. Bắc Cực là đại dương được đất liền bao quanh, còn băng biển Nam Cực nằm quanh một lục địa và mở ra đại dương. Băng ở Nam Cực vì thế có không gian để phản ứng tự do hơn với gió và thời tiết. Cùng một kiểu biến động khí quyển, ở hai cực có thể tạo ra mức thay đổi diện tích rất khác nhau. [1]
Một diễn biến trong tháng 8 năm 2026 cho thấy sự khác biệt ấy. Băng biển Nam Cực giảm khoảng 300.000 km² chỉ trong sáu ngày rồi tiếp tục tăng theo mùa. Diện tích băng mỏng, linh động ở rìa ngoài được cho là đã bị thời tiết đẩy và dồn lại. Đây là một dao động ngắn, không phải bằng chứng tự thân cho một chuyển đổi dài hạn. [1]
Nam Cực thường đạt mức băng lớn nhất vào cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10, trong khi Bắc Cực thường đạt mức thấp nhất vào tháng 9. Hai mốc trái chiều này phản ánh mùa ở hai bán cầu, nhưng không nên hiểu rằng mọi biến động quanh Nam Cực đều lớn hơn trong mọi khoảng thời gian. Điều có ý nghĩa là Nam Cực nhạy hơn với các thay đổi từng năm, nên đường dài khó đọc hơn. [1]
Một năm nói lên điều gì?
Với Bắc Cực, câu trả lời nằm ở cả hai tầng. Tầng thứ nhất là thời tiết: mây, gió và nhiệt độ có thể làm mức cực tiểu từng năm lên xuống. Tầng thứ hai là nền dài hạn: 20 mức cực tiểu thấp nhất trong hồ sơ đều tập trung từ năm 2007 đến 2026. Một mùa có thể tạm chững, nhưng sự chững lại không xóa vị trí thấp của nó khi đặt cạnh những thập kỷ trước. [1]
Với Nam Cực, cần thận trọng hơn khi chuyển từ dao động sang kết luận. Những năm gần đây, mức cực đại hằng năm nhìn chung thấp hơn, nhưng biên độ thay đổi giữa các năm lớn khiến việc mô tả đó như một xu hướng dài hạn vẫn cần dè dặt. Một biến động mạnh trong vài ngày có thể đáng chú ý về thời tiết, nhưng không tự trả lời câu hỏi về hướng đi của nhiều thập kỷ. [1]
Nhìn từ vệ tinh, băng biển không phải một con số đứng yên mà là kết quả của mùa, vị trí địa lý và thời tiết chồng lên nhau. Bắc Cực cho thấy một chu kỳ mùa nằm trên nền thấp kéo dài; Nam Cực cho thấy một hệ thống linh động hơn, dễ dao động từ năm này sang năm khác. Hiểu sự khác nhau ấy giúp người đọc không nhầm một kỷ lục ngắn hạn với toàn bộ câu chuyện của khí hậu hai cực. [1]