Vì sao người Anh Trung cổ cần người rút kiếm bảo vệ khi nâng ly?

Trên bàn tiệc ngày nay, cử chỉ cụm ly chúc sức khỏe mang ý nghĩa gắn kết và hòa nhã. Thế nhưng vào thời Trung cổ tại Anh, việc cầm một chiếc cốc rượu dung tích lớn bằng cả hai tay lại là khoảnh khắc vô cùng nguy hiểm. Người uống rượu khi đó hoàn toàn mất khả năng tự vệ trước những vụ tấn công bất ngờ. Để bảo vệ tính mạng cho bạn nhậu, một nghi thức kỳ lạ đã ra đời: người ngồi bên cạnh phải lập tức đứng dậy và rút kiếm tuốt khỏi bao để che chắn trong suốt thời gian đồng đội nâng ly. [1]

Lời chúc từ thế kỷ thứ 5 và chiếc bát Wassail chuyền tay

Tục lệ nâng ly chúc mừng tại Anh được ghi nhận sớm nhất vào giữa thế kỷ thứ 5, trong một buổi đại yến của người Saxon. Rowena, con gái của thủ lĩnh người Saxon tên là Hengist, đã nâng ly chúc sức khỏe vị khách danh dự là Vua Vortigern người Anh với câu nói bằng tiếng Saxon: 'Liever Kyning Wass-hael!' (nghĩa là 'Kính chúc Quốc vương sức khỏe!'). Cử chỉ tôn kính này đã để lại ấn tượng sâu sắc khiến Vua Vortigern sau đó quyết định cưới Rowena làm vợ. [1]

Từ lời chúc ban đầu đó, người Saxon đã phát triển phong tục chuyền tay nhau một chiếc bát uống rượu chung, gọi là bát wassail. Theo thời gian, nghi thức này gắn liền với các dịp lễ Tết, đặc biệt là đêm Giao thừa. Bên trong bát thường chứa loại bia spiced ale hầm với thảo quả, táo và những miếng bánh mì nướng nổi trên bề mặt. Vào dịp lễ, thiếu nữ trong làng sẽ mang chiếc bát wassail đi từng nhà, hát những bài ca truyền thống và nhận lại vài đồng xu mừng từ người dân. [1]

Kỷ nguyên Danelaw và nguồn gốc thanh kiếm bên bàn tiệc

Dù chiếc bát chuyền tay mang tính cộng đồng cao, văn hóa uống rượu thời kỳ này nhanh chóng nhuốm màu bạo lực dưới thời thống trị của người Đan Mạch (vùng Danelaw) từ thế kỷ thứ 9. Người Anh bị cấm uống rượu trước mặt những chiến binh Đan Mạch xâm lược nếu chưa được phép. Việc vi phạm quy định nghiêm ngặt này có thể phải trả giá bằng án tử hình ngay tại chỗ. [1]

Khi được phép uống, người Anh phải tuyên thệ trung thành (gọi là 'pledge') với tất cả người Đan Mạch có mặt. Từ bối cảnh sinh tồn khốc liệt đó, tục lệ bảo vệ bạn nhậu ra đời. Những chiếc bình hay bát rượu thời bấy giờ vô cùng nặng, buộc người uống phải dùng cả hai tay để nâng lên môi. Đúng lúc đó, chiến binh ngồi kế bên sẽ phải đứng dậy, rút kiếm tuốt khỏi bao để canh chừng và che chắn, đảm bảo đồng đội không bị tấn công lén khi đang bận giữ cốc. [1]

Từ chiếc chén tu viện đến nghi thức 'Loving Cup' tại đại học

Không chỉ ở chốn tavern hay bàn tiệc của chiến binh, các tu sĩ Trung cổ cũng nổi tiếng với niềm yêu thích dành cho bia và rượu vang hảo hạng. Họ đã biến chiếc bát wassail thành một phiên bản mang màu sắc tôn giáo gọi là 'loving cup' (hay trong tiếng Latinh là 'poculum charitalis' - chiếc chén từ thiện). Phong tục này nhanh chóng lan ra ngoài tu viện, trở thành chiếc chén tạ ơn ('grace cup') trong các gia đình, nơi khách khứa chỉ được uống thỏa thích sau khi đã đọc lời cầu nguyện trước bữa ăn. [1]

Nghi thức chuyền tay chiếc chén 'loving cup' vẫn được duy trì đến tận ngày nay trong các buổi đại tiệc công cộng hay nghi lễ truyền thống tại một số trường đại học ở Anh. Yếu tố an toàn từ thời chiến binh vẫn được tái hiện nguyên vẹn: khi chiếc chén được chuyền đến ai, người đó và người ngồi bên cạnh sẽ cùng đứng lên. Một người cầm chén thưởng thức rượu, trong khi người kia đứng cảnh giới để 'bảo vệ' cho bạn mình. [1]

Nguồn gốc của từ 'Toasting' và quy tắc ứng xử bàn tiệc

Cụm từ 'toasting' (nâng ly chúc mừng) trong tiếng Anh thực chất bắt nguồn từ nghĩa đen của từ bánh mì nướng (toast). Trong các buổi yến tiệc trang trọng, những chiếc bát rượu cộng đồng chứa đầy rượu vang, bia ale hay rượu mật nếm mead luôn được thả một miếng bánh mì nướng lên trên. Người đầu tiên thưởng thức chiếc bát chung thường là nhân vật quan trọng nhất bữa tiệc, sau đó bát rượu mới được chuyền sang người bên phải. [1]

Mỗi người đến lượt uống phải dùng cả hai tay đỡ lấy bát, chạm nhẹ môi vào miếng bánh mì nướng trước khi nhấp một ngụm rượu. Chiếc bát cứ thế chuyền qua từng người cho đến khi quay trở lại vị trí của vị khách quan trọng nhất ban đầu. Lúc này, người đó mới được phép uống cạn phần rượu còn lại và ăn miếng bánh mì nướng thấm đượm hương vị. [1]

Sự đa dạng của dụng cụ uống: Từ sừng bò đến chiếc cốc nấc peg tankard

Bên cạnh nghi thức bảo vệ, người Anh thời Trung cổ còn sáng tạo ra vô số kiểu dáng cốc uống rượu độc đáo. Người Anglo-Saxon từng dùng sừng động vật làm cốc. Do đáy sừng cong không thể đặt xuống bàn mà không làm đổ (nguồn gốc của từ 'tumbler'), họ đã giải quyết bằng cách đúc chì vào phần đáy để giữ thăng bằng. Ngoài ra, những chiếc bình làm bằng da thuộc phơi khô như black-jack hay bombard (được đặt tên theo loại đại bác lớn) cũng rất phổ biến nhờ độ bền cao và được phủ nhựa đường bên trong để chống thấm. [1]

Vào cuối thế kỷ 15, những chiếc tankard bằng hợp kim thiếc (pewter) có nắp đậy từ Hà Lan du nhập vào Anh. Đáng chú ý là loại cốc 'peg tankard' tích hợp các nấc chia bằng gỗ hoặc kim loại bên trong. Cốc có thể chứa tới 4 pint Anh (khoảng 2,27 lít) rượu và được chia làm 8 nấc đều nhau. Mỗi người trong nhóm có nghĩa vụ uống đúng một nấc rồi chuyền cho người tiếp theo. Thành ngữ 'take someone down a peg' (hạ bệ ai đó) cũng ra đời từ cuộc đua xem ai có thể uống vượt qua nhiều nấc cốc hơn đối thủ. [1]