Bản sao giá rẻ đưa tranh của danh họa vào nhà tầng lớp trung lưu thế kỷ 19

Thoạt nhìn, The Foot Operation giống một bức tranh sơn dầu nhỏ thông thường. Nhưng bên dưới lớp màu, các nhà bảo tồn phát hiện một bản in thạch bản bằng giấy được dán lên tấm kim loại chứa sắt. Cấu trúc nhiều lớp này hé lộ câu trả lời cho một nhu cầu rất hiện đại của thế kỷ 19: muốn mang hình ảnh của một tác phẩm nổi tiếng về nhà mà không đủ tiền thuê họa sĩ sao chép toàn bộ, người mua có thể chọn một phiên bản được in sẵn, tô màu và bán với chi phí thấp hơn. [1]

Đây chưa phải kiểu sao chép tức thời như áp phích bảo tàng hay tranh in theo yêu cầu ngày nay. Tuy vậy, việc kết hợp bản in, tấm nền bền và một phần lao động thủ công đã rút ngắn đáng kể quá trình làm tranh. Nó giúp bản sao nghệ thuật rời dần khỏi phạm vi của những khách hàng giàu có để trở thành món đồ mà du khách thuộc tầng lớp trung lưu cũng có thể cân nhắc mua. [1]

Bên dưới lớp sơn có gì?

The Foot Operation thuộc bộ sưu tập của Science History Institute và là bản sao phỏng theo tranh của họa sĩ Hà Lan David Teniers the Younger. Việc xác định chính xác nguyên mẫu không dễ, vì Teniers từng vẽ ít nhất bốn cảnh rất giống nhau, còn mỗi cảnh lại có hàng chục bản sao bằng tranh. Điểm đáng chú ý nhất của hiện vật vì thế không chỉ nằm ở hình ảnh ca chữa chân mang tính châm biếm, mà còn ở cách người ta chế tạo nó. [1]

Quan sát bảo tồn cho thấy tấm nền là một miếng kim loại chứa sắt khá mỏng. Trên đó có giấy mang hình in thạch bản, rồi mới đến lớp sơn dầu hoàn thiện. Ở vài vị trí, giấy và mực in đã lộ ra do sự kết hợp giữa sơn dầu, giấy và kim loại không ổn định theo thời gian. Những chỗ hư hại vô tình cho phép nhận ra rằng phần hình cơ bản đã tồn tại trước khi người thợ cầm cọ tô màu. [1]

Vì sao cách làm này rẻ hơn tranh chép tay?

Một bản sao vẽ hoàn toàn bằng tay đòi hỏi người họa sĩ dựng lại bố cục, hình người, đồ vật, ánh sáng và màu sắc. Với phương pháp trên kim loại, bản in thạch bản đảm nhiệm phần đường nét và bố cục trước. Người thợ dán bản in lên tấm nền chắc, sau đó tô màu theo các vùng hình đã có sẵn. Công đoạn tô vẫn cần sức lao động, nhưng không còn phải khởi đầu từ một bề mặt trắng. [1]

Có thể hình dung đây là sự phân chia công việc thành các bước lặp lại: tạo nhiều bản in từ cùng một hình, chuẩn bị các tấm nền, dán giấy rồi hoàn thiện màu. Science History Institute gọi phương thức này gần với một hoạt động sản xuất theo dây chuyền; viện hiện giữ bảy bức trên kim loại được làm bằng kỹ thuật tương tự. Điều đó không chứng minh mọi xưởng đều vận hành giống nhau, nhưng cho thấy đây không phải giải pháp chỉ xuất hiện ở một hiện vật đơn lẻ. [1]

Điều gì khiến kỹ thuật xuất hiện đúng lúc?

Cách chế tạo này chỉ trở nên khả thi vào đầu thế kỷ 19, khi in thạch bản đã phổ biến và kim loại chứa sắt mỏng có thể được sản xuất thuận tiện. Hai vật liệu giải quyết hai phần khác nhau của bài toán: bản in cho phép lặp lại hình ảnh, còn tấm kim loại tạo một giá đỡ tương đối chắc. Sự kết hợp ấy không làm bản sao trở thành tranh nguyên bản, nhưng khiến nó có dáng vẻ của một bức tranh nhỏ thay vì chỉ là tờ giấy in rời. [1]

Tấm nền của The Foot Operation tương tự loại kim loại về sau được dùng cho tintype, một phương pháp làm ảnh trên tấm kim loại giá rẻ vào giữa thế kỷ 19. Sự tương đồng này chủ yếu nói về vật liệu, không có nghĩa bức tranh được tạo ra bằng nhiếp ảnh. Hiện vật nhiều khả năng có niên đại vào nửa đầu thế kỷ 19, trong giai đoạn bản in và vật liệu công nghiệp đang mở thêm con đường sao chép hình ảnh. [1]

Du lịch đã tạo ra thị trường ra sao?

Từ cuối thế kỷ 17 đến thập niên 1840, nhiều thanh niên giàu có ở châu Âu, rồi cả người Mỹ, tham gia Grand Tour: hành trình qua các địa điểm nghệ thuật và văn hóa quan trọng của châu Âu. Đến giữa thế kỷ 19, tàu hỏa và tàu thủy khiến việc đi lại dễ tiếp cận hơn, mở rộng du lịch văn hóa sang tầng lớp trung lưu. Nhiều người hơn được tận mắt thấy tranh, tượng và công trình mà trước đó chủ yếu nằm ngoài trải nghiệm thường ngày của họ. [1]

Khi chuyến đi kết thúc, một bản sao nhỏ có thể vừa là hình ảnh nghệ thuật vừa là vật lưu niệm. Nó giúp chủ nhân gợi nhớ một nơi đã đến hoặc một tác phẩm từng xem, tương tự cách một tấm bưu thiếp bảo tàng hoạt động về sau. Nhu cầu ấy không nhất thiết đòi hỏi bản sao phải hoàn hảo. Với người mua, giá trị còn nằm ở mối liên hệ giữa đồ vật, chuyến đi và ký ức cá nhân. [1]

Bản sao đã thay đổi việc sở hữu nghệ thuật thế nào?

Tranh nguyên bản thời Phục Hưng và Baroque thường được tạo ra chậm rãi, tốn nhiều công sức và hướng đến giới tinh hoa. Một bản sao trên kim loại đứng ở bậc thấp hơn về chi phí so với việc trực tiếp thuê họa sĩ chép tranh. Tuy không xóa bỏ khoảng cách giàu nghèo, sản phẩm này đã mở rộng nhóm người có thể treo trong nhà một hình ảnh bắt nguồn từ nghệ thuật danh tiếng. Quyền sở hữu ở đây chuyển từ việc nắm giữ nguyên tác sang việc sống cùng một phiên bản dễ mua hơn. [1]

Văn học đương thời cũng ghi nhận sức hút của bản sao. Trong tiểu thuyết The American, Henry James xây dựng nhân vật doanh nhân Christopher Newman muốn đặt chép một bức tranh bậc thầy cũ tại Louvre và hài lòng khi sở hữu nó. Trường hợp hư cấu này phản ánh một thái độ đáng chú ý: bản sao có thể đem lại cảm giác mang một phần bảo tàng về không gian riêng, dù người mua không thuộc giới sưu tập nghệ thuật lâu đời. [1]

The Foot Operation từng thuộc về ai?

Danh tính người đầu tiên mua The Foot Operation và lý do họ chọn cảnh này vẫn chưa được biết. Hình ảnh phẫu thuật thô ráp trong tranh đã lỗi thời ngay từ giữa thế kỷ 17, nhưng tranh châm biếm về thợ cắt tóc kiêm người làm phẫu thuật vẫn còn được ưa chuộng trong nhiều thập niên. Bởi vậy, người mua thế kỷ 19 có thể quan tâm đến tính hài hước, vẻ cổ xưa hoặc ký ức gắn với chuyến đi; không có căn cứ để chọn riêng một khả năng. [1]

Điều còn lại rõ hơn lai lịch chủ sở hữu là vai trò của chính đồ vật. Các lớp kim loại, giấy in và sơn cho thấy việc phổ biến nghệ thuật không chờ đến thời đại ảnh màu hay dịch vụ in tức thời. Ngay trong thế kỷ 19, nhà sản xuất đã biết ghép kỹ thuật nhân bản với hoàn thiện thủ công để tạo ra món hàng vừa giống tranh, vừa phù hợp với một thị trường rộng hơn. Bức tranh nhỏ vì thế lưu giữ cả một bước chuyển trong cách con người mua nghệ thuật và gìn giữ ký ức. [1]