Âm thanh Bloop dưới đại dương: Từ đồn đoán quái vật đến lời giải khoa học

Một âm thanh lạ vang lên từ đại dương, được thiết bị ghi nhận ở khoảng cách rất xa. Không có hình ảnh đi kèm. Không có sinh vật nào xuất hiện trước ống kính. Chỉ có dữ liệu âm thanh và một vùng nước mênh mông khiến trí tưởng tượng dễ dàng lấp đầy những khoảng trống.

Đó là lý do Bloop trở thành một trong những câu chuyện nổi tiếng về bí ẩn dưới biển. Nhưng nếu vẫn kể rằng nguồn gốc của nó chưa từng được giải thích, chúng ta đang giữ lại phiên bản cũ của câu chuyện và bỏ qua phần thú vị nhất: cách một tín hiệu lạ được đưa trở về với một quá trình tự nhiên có thể nghiên cứu.

Một âm thanh không kèm căn cước

Theo NOAA, Bloop được ghi nhận năm 1997 bằng các thiết bị nghe dưới nước. Âm thanh có tần số thấp và từng khiến người ta đặt nhiều câu hỏi về nguồn phát. Đại dương quá rộng để có thể chỉ nghe một lần rồi lập tức chỉ đúng vị trí, vật thể và cơ chế đã gây ra nó.

Các nhà khoa học không làm việc với cảm giác “nghe giống con gì” đơn thuần. Họ xem tín hiệu thay đổi theo thời gian, tần số phân bố ra sao và so sánh với những nguồn âm đã biết. Kết luận hiện được NOAA công bố gắn Bloop với hoạt động nứt vỡ của băng, thường được mô tả bằng thuật ngữ icequake. Nguồn: NOAA Ocean Service

Đó là sự khác biệt giữa một đoạn âm thanh dùng để kể chuyện và một bản ghi dùng để điều tra. Cùng một dữ liệu, nhưng câu hỏi đặt ra quyết định ta sẽ tìm bằng chứng hay chỉ tìm cảm giác rùng mình.

Tai người không nghe được toàn bộ câu chuyện

Có một chi tiết rất dễ bị bỏ qua khi nghe Bloop trên mạng: bản âm thanh phổ biến trên trang nghiên cứu của NOAA được tăng tốc 16 lần. Việc thay đổi tốc độ làm thay đổi cả thời lượng lẫn cao độ mà người nghe cảm nhận.

Điều đó không khiến bản ghi trở thành giả. Nó là một cách đưa tín hiệu vào dạng dễ nghe hơn. Nhưng nếu không biết âm thanh đã được xử lý, người nghe có thể tưởng tượng sai kích thước, nhịp điệu hoặc “tiếng kêu” của nguồn phát. Nguồn: NOAA PMEL

Ta từng gặp chuyện tương tự ở những đoạn quay chậm: một giọt nước bật lên có thể trông như một kiến trúc kỳ lạ, dù trong thời gian thực nó biến mất gần như tức thì. Công cụ làm hiện tượng dễ quan sát hơn, đồng thời đòi hỏi người xem hiểu cách biểu diễn ấy đã được tạo ra.

Băng cũng có thể tạo ra một âm thanh lớn

Một tảng băng trong ảnh thường mang cảm giác yên tĩnh. Nó không có cánh quạt, động cơ hay dây thanh quản. Nhưng sự nứt, vỡ và dịch chuyển của những khối băng lớn vẫn có thể giải phóng năng lượng và tạo ra âm thanh truyền trong nước.

Chương trình âm học của NOAA ghi nhận các tín hiệu liên quan đến băng có đặc điểm tương tự Bloop. So sánh mẫu tín hiệu là phần quan trọng của lời giải. Thay vì cần tìm một sinh vật chưa biết có khả năng phát ra âm thanh phù hợp, người nghiên cứu có thể đối chiếu với một quá trình tự nhiên thực sự được ghi nhận.

Cần cẩn thận với bước suy luận này. Khoảng cách xa mà thiết bị nghe được không trực tiếp cho phép suy ra kích thước một con vật. Sự truyền âm phụ thuộc môi trường, tần số, đường đi và nhiều điều kiện khác. Một bản ghi lớn hoặc xa không phải thước đo cơ thể.

Vì sao câu chuyện quái vật sống lâu hơn lời giải?

Một âm thanh vô danh có cấu trúc kể chuyện rất mạnh: thứ gì đó đã xảy ra, nhưng nhân vật chính không lộ diện. Khi người kể thêm bóng tối, độ sâu và một hình minh họa sinh vật khổng lồ, bộ não tự nối những chi tiết ấy thành một câu chuyện hoàn chỉnh.

Lời giải bằng băng khó lan truyền theo cùng cách vì nó không đưa ra một nhân vật. Tuy nhiên, từ góc nhìn khám phá, đó lại là phần đáng chú ý. Nó cho thấy đại dương có thể được nghiên cứu bằng dấu vết gián tiếp. Không phải mọi điều ta hiểu về biển đều đến từ một camera nhìn tận mắt.

Nếu gặp một video Bloop, có thể tự kiểm tra ba điều: bản ghi có được tăng tốc không, người đăng dẫn tài liệu nào và tài liệu ấy mô tả nguồn âm như thế nào. Chỉ ba câu hỏi đó đã giúp phân biệt một nội dung giải trí với một bài giải thích có trách nhiệm.

Giữ sự tò mò mà không giữ lại thông tin lỗi thời

Bloop vẫn xứng đáng được kể, ngay cả khi câu chuyện không kết thúc bằng quái vật. Một hệ thống nghe dưới nước đã ghi lại sự kiện ở rất xa; những mẫu âm về sau giúp thu hẹp lời giải; một chi tiết tưởng nhỏ về tốc độ phát lại có thể làm thay đổi hoàn toàn cảm nhận của công chúng.

Điều còn rộng mở là vô số câu hỏi khác về đại dương, không phải vì thế mà mọi tín hiệu đã có lời giải đều phải quay về trạng thái bí ẩn. Sự tò mò có giá trị nhất khi nó chấp nhận cập nhật. Với Bloop, hành trình từ “đó là gì?” đến một lời giải có bằng chứng thú vị hơn việc mãi giữ câu hỏi không có hồi kết.