Bức Thư Năm 1862 Biến Ulysses S. Grant Thành Biểu Tượng "Đầu Hàng Không Điều Kiện"

Vào buổi sáng mùa đông ngày 16 tháng 2 năm 1862, một lá thư ngắn gồm vài dòng đáp trả đã biến Ulysses S. Grant từ một sĩ quan suýt bị lãng quên trở thành vị tướng nổi tiếng bậc nhất phe Liên bang. Điểm bất ngờ nằm ở chỗ người chỉ huy căn cứ miền Nam khi đó – Chuẩn tướng Simon Bolivar Buckner – lại chính là một người bạn cũ từng ra tay giúp đỡ và cho Grant vay tiền trong những năm tháng ông bế tắc tài chính trước chiến tranh. Buckner tin rằng tình bạn cũ sẽ mang lại một thỏa thuận quy phục nhẹ nhàng. Nhưng câu đáp trả kiên quyết đòi hỏi "đầu hàng không điều kiện và ngay lập tức" không chỉ dập tắt hy vọng ấy, mà còn châm ngòi cho một làn sóng truyền thông bùng nổ khắp miền Bắc nhờ trò chơi chữ độc đáo gắn với tên viết tắt của Grant. [1]

Mối nợ cá nhân bên dưới công sự bị bao vây

Trước khi Nội chiến Mỹ bùng nổ, Ulysses S. Grant và Simon Bolivar Buckner từng duy trì mối quan hệ bạn bè thân thiết. Khi Grant gặp khó khăn lớn về tài chính, chính Buckner đã hỗ trợ và cho ông vay một khoản tiền. Do đó, vào sáng ngày 16 tháng 2 năm 1862, khi căn cứ Fort Donelson rơi vào thế bị bao vây hoàn toàn, Buckner – lúc này là người chỉ huy còn lại của đồn – đã gửi thư đề xuất tạm dừng giao tranh đến 12 giờ trưa để cử đại diện thương lượng các điều khoản đầu hàng. Ông kỳ vọng vị tướng bên phía Liên bang sẽ dành cho mình cùng lực lượng miền Nam một sự ưu ái nhất định. [1]

Tình thế của Buckner tại Fort Donelson trở nên trớ trêu khi hai cấp trên của ông là Chuẩn tướng John B. Floyd và Chuẩn tướng Gideon J. Pillow đã bí mật tẩu thoát trước đó để tránh bị bắt làm tù binh. Trách nhiệm xử lý bại trận bị dồn toàn bộ lên vai Buckner. Trong bối cảnh quân đội Liên bang đã khép chặt vòng vây xung quanh đồn, vị tướng miền Nam không còn lựa chọn nào khác ngoài việc trông chờ vào thiện chí cá nhân từ phía Grant. [1]

Lời đáp cứng rắn và trò chơi chữ của báo chí

Trái ngược hoàn toàn với kỳ vọng của Buckner, bức thư phản hồi từ đại bản doanh của Grant mang tính chất kiên quyết và không hề nhượng bộ. Grant viết rõ rằng không một điều khoản nào được chấp nhận ngoại trừ sự đầu hàng ngay lập tức và không điều kiện, đồng thời tuyên bố sẽ cho quân tấn công ngay lập tức vào các công sự nếu yêu cầu không được đáp ứng. Nhận được lá thư này, Buckner buộc phải chấp nhận và công khai chỉ trích các điều khoản của Grant là thiếu rộng lượng và thiếu tinh thần hiệp sĩ. [1]

Nội dung bức thư đáp trả ngắt lời thương lượng nhanh chóng được báo chí phe Liên bang ở miền Bắc khai thác và lan truyền mạnh mẽ. Báo giới đã sáng tạo một trò chơi chữ thú vị dựa trên tên viết tắt U. S. Grant của ông, biến cụm từ "Unconditional Surrender" (Đầu hàng không điều kiện) thành biệt danh "Unconditional Surrender Grant". Tên tuổi của vị tướng này bỗng nhiên bùng nổ trên toàn quốc, biến ông thành một biểu tượng của sự kiên định và chiến thắng. [1]

Lý do lời đe dọa tại đồn Henry không tạo nên cơn sốt

Một chi tiết đáng chú ý là yêu cầu "đầu hàng không điều kiện" thực ra không phải xuất hiện lần đầu tại Fort Donelson. Chỉ mười ngày trước đó, vào ngày 6 tháng 2 năm 1862, khi Chuẩn tướng miền Nam Lloyd Tilghman xin thương lượng tại Fort Henry, Chuẩn tướng Hải quân Andrew H. Foote cũng từng đưa ra tuyên bố cứng rắn tương tự rằng sự đầu hàng của đối phương phải là không điều kiện. Tuy nhiên, phát ngôn của Foote lại hoàn toàn bị truyền thông phớt lờ và không tạo ra bất kỳ hiệu ứng dư luận nào. [1]

Nguyên nhân chính khiến câu nói của Foote không bùng nổ nằm ở yếu tố ngẫu nhiên của ngôn từ: tên viết tắt của Foote không ghép thành cụm "U. S." để báo chí tạo nên một biệt danh bắt tai như trường hợp của U. S. Grant. Bên cạnh đó, trận Fort Henry chiến thắng hoàn toàn nhờ đợt pháo kích từ hạm đội pháo hạm của Foote trước khi bộ binh của Grant kịp tới nơi. Trái lại, tại Fort Donelson, chiến dịch toàn bộ do Grant trực tiếp lên kế hoạch và chỉ huy lực lượng mặt đất, khiến thành công này ghi dấu ấn cá nhân rõ nét của ông. [1]

Kỹ năng đọc vị đối thủ từ ký ức chiến trường cũ

Thành công của Grant tại Fort Donelson không chỉ đến từ sự kiên quyết trên bàn thương lượng mà còn nhờ khả năng quan sát chi tiết và ký ức sắc bén. Nhiều sĩ quan chỉ huy của cả hai phe trong cuộc Nội chiến từng sát cánh hoặc đối đầu nhau thời Chiến tranh Mỹ - Mexico (1846–1848). Grant nhớ rất rõ tính cách của những người từng chung chiến tuyến như Gideon J. Pillow và John B. Floyd. [1]

Dựa trên hiểu biết cũ, Grant nhận định Pillow sẽ không dám chủ động xuất kích tấn công dù lực lượng trinh sát của Liên bang có nhỏ lẻ đến đâu, còn Floyd lại thiếu năng lực quân sự và sẽ dễ dàng bị Pillow chi phối. Vào ngày 11 và 12 tháng 2 năm 1862, Grant đã tự mình cùng lực lượng kỵ binh áp sát trong khoảng 1 đến 2 dặm (gần 1,6 đến 3,2 km) quanh công sự đồn Donelson để trinh sát địa hình mà không gặp phải bất kỳ sự kháng cự đáng kể nào từ chỉ huy miền Nam, ngoại trừ những cuộc quấy rối nhỏ từ kỵ binh của Nathan Bedford Forrest. [1]

Bước ngoặt quân sự làm thay đổi cục diện phía Tây

Sau các đợt giao tranh ác liệt từ ngày 13 đến ngày 15 tháng 2, quân miền Nam từng mở cuộc phản công dũng mãnh vào cánh phải của quân Liên bang do Tướng McClernand chỉ huy, gây thiệt hại khoảng 1.200 người chết, bị thương và mất tích (trong đó khoảng 250 người bị bắt làm tù binh). Tuy nhiên, khi nhận thấy quân miền Nam không tiếp tục đẩy mạnh lợi thế lúc quân Liên bang cạn đạn dược, Grant đoán rằng đối phương cũng đang rơi vào tình trạng hỗn loạn và hoang mang không kém. Ông lập tức ra lệnh cho sư đoàn của Tướng C. F. Smith phản công chiếm lấy một phần hệ thống công sự đối phương. [1]

Sự sụp đổ của Fort Donelson cùng việc 12.000 đến 15.000 quân miền Nam bị bắt làm tù binh đã mở trống dòng sông Cumberland cho lực lượng Liên bang di chuyển. Chiến thắng này dẫn trực tiếp đến việc quân miền Nam phải rút khỏi Columbus, Kentucky và làm sụp đổ thủ phủ Nashville, Tennessee – một trung tâm công nghiệp quan trọng của phe Miền Nam. Từ một sĩ quan từng gặp nhiều lận đận, bức thư đáp trả tại Fort Donelson đã đưa Ulysses S. Grant bước lên vị trí biểu tượng quân sự hàng đầu của chiến trường phía Tây. [1]