Đưa khoa học khí hậu ra khỏi phòng thí nghiệm

Năm 2005, một bài báo đăng trên tạp chí Conservation Biology đã tạo ra bước ngoặt trong tư duy của Deb Niemeier, giáo sư ngành kỹ thuật dân dụng và môi trường tại Đại học California, Davis. Sau nhiều năm chỉ trình bày nghiên cứu tại các hội nghị học thuật và tạp chí chuyên ngành, bà nhận ra một sự thật rằng phần lớn sự nghiệp của các nhà khoa học có thể bị lãng phí nếu chỉ trao đổi với nhau thay vì tiếp cận công chúng. Bài học này thôi thúc Niemeier đặt ra câu hỏi trung tâm: làm thế nào để biến những dữ liệu khí hậu phức tạp thành kiến thức hữu ích cho các nhóm cộng đồng, từ những phụ huynh bận rộn đến các doanh nhân trong đời sống hằng ngày? [1]

Khoảng cách giữa dữ liệu và nhận thức xã hội

Trong lịch sử hoạt động khoa học, thông tin về biến đổi khí hậu thường bị mắc kẹt trong các cấu trúc hàn lâm khép kín. Theo Niemeier, xã hội hiện nay cảm thấy khá xa cách với khoa học. Sự xa cách này khiến việc truyền đạt các hiểm họa môi trường trở nên kém hiệu quả, vì phần lớn công chúng không nhìn thấy mối liên hệ trực tiếp giữa dữ liệu nghiên cứu và cuộc sống hằng ngày của họ. Để khắc phục điều này, Niemeier bắt đầu tham gia các buổi nói chuyện trên toàn quốc, nhắm đến việc thu hẹp khoảng cách nhận thức và đưa các dữ liệu trừu tượng đến gần hơn với người dân. [1]

Việc tiếp cận công chúng không phải lúc nào cũng thuận lợi, đặc biệt là khi đối mặt với các nhóm có thái độ hoài nghi về khoa học khí hậu. Niemeier chia sẻ rằng bà đã phải dành thời gian nghiên cứu các quan điểm hoài nghi phổ biến để chuẩn bị cho những cuộc đối thoại khó khăn. Nhóm các nhà khoa học này hiểu rằng tri thức công chúng chỉ là bước khởi đầu, và cần thêm những nỗ lực kiên trì để xây dựng sự thấu hiểu từ cộng đồng. [1]

Những góc nhìn mới từ các chuyên gia khí tượng

Không chỉ riêng Niemeier, nhiều nhà khoa học khí quyển khác cũng đang tìm cách thay đổi cách tiếp cận người học và công chúng. Kenneth Davis, giáo sư khí tượng học tại Đại học Pennsylvania, nhận thấy công chúng thường không đánh giá đúng tầm quan trọng của bồn carbon lục địa ở Bắc Mỹ. Đây là khu vực mà thực vật và các sinh vật vi mô hấp thụ carbon từ khí quyển qua nhiều thế hệ. Khi con người thải ra lượng khí CO2 lớn hơn mức tự nhiên có thể hấp thụ, hiểm họa dần hiện hữu nhưng lại không nằm trong sự quan tâm thường xuyên của cộng đồng. [1]

Để cải thiện tình trạng này, Davis đang nỗ lực cải cách chương trình giảng dạy tại khoa của mình, yêu cầu sinh viên chuyên ngành khí tượng phải có nền tảng vững chắc về khoa học khí hậu. Mục tiêu là giúp họ có đủ kiến thức chính xác để truyền đạt khi trở thành những người dự báo thời tiết trong tương lai, qua đó giúp thông tin khoa học tiếp cận khán giả đại chúng một cách tự nhiên hơn qua các bản tin hằng ngày. [1]

Từ bài học thực nghiệm đến nhận thức thực tế

Để biến những con số trừu tượng trở nên dễ hiểu hơn đối với học sinh, Ronald Cohen, giáo sư tại Đại học California, Berkeley, đã chọn phương pháp đưa khoa học vào lớp học thông qua các thiết bị đo lường trực quan. Ông cung cấp các thiết bị đo CO2 cầm tay cho giáo viên và học sinh, yêu cầu các em đóng kín cửa phòng để đo nồng độ khí thải ngay trong lúc đang thở. Khi nồng độ tăng cao, học sinh có thể trực tiếp hình dung ra tác động của hoạt động con người đối với không gian xung quanh. [1]

Trong một thí nghiệm khác do Cohen thiết kế, học sinh đặt các cảm biến vào bên trong túi rác chứa đầy chất thải thực phẩm để theo dõi quá trình phân hủy. Qua đó, các em có thể quan sát trực tiếp lượng CO2 khổng lồ được tạo ra bởi các sinh vật phân hủy thức ăn. Những hoạt động thực tế này giúp học sinh có được cảm nhận chân thực về ý nghĩa của bãi chôn lấp và các quá trình phát thải khí nhà kính trong môi trường sống. [1]

Tiến tới hành động và giải pháp thiết thực

Truyền tải thông tin hiệu quả chỉ là bước đầu trong hành trình ứng phó với các vấn đề môi trường. Các nhà khoa học hướng đến những cải cách xã hội cụ thể hơn để tạo ra thay đổi lâu dài. Cohen dẫn chứng các đề xuất thành phố thông minh thông qua hệ thống cảm biến giúp tài xế tìm kiếm các chỗ đỗ xe trống nhanh chóng, từ đó góp phần giảm thiểu lượng khí thải sinh ra khi xe di chuyển vòng quanh tìm chỗ đậu trong đô thị. [1]

Bên cạnh đó, các giải pháp kỹ thuật lớn hơn cũng được tính đến, chẳng hạn như kỹ thuật cô lập carbon dioxide bằng cách thu gom trực tiếp từ các nhà máy điện, nén lại và bơm vào các tầng đá chứa nước mặn sâu dưới lòng đất. Nhìn chung, các nhà nghiên cứu cho rằng mục tiêu quan trọng hiện nay là chuyển hướng cuộc thảo luận từ việc tranh cãi về sự tồn tại của vấn đề sang việc cùng nhau tìm kiếm các giải pháp thực tiễn cho tương lai. [1]