Fitzgerald biến những nơi từng sống và ghé thăm thành thế giới văn chương ra sao?

West Egg và East Egg trong The Great Gatsby không hoàn toàn là những địa danh tưởng tượng. Đằng sau chúng là Great Neck và Sands Point trên Long Island, nơi F. Scott Fitzgerald từng sống chưa đầy hai năm nhưng đã quan sát đủ rõ sự sát cạnh giữa những biệt thự của giới mới giàu, các gia đình lâu đời và vùng đất công nghiệp xám xịt trên đường tới Manhattan. Câu hỏi quan trọng vì thế không chỉ là nhân vật Gatsby giống ai, mà là Fitzgerald đã biến địa lý đời mình thành bản đồ của tiền bạc và khát vọng như thế nào. [1]

Fitzgerald sinh tại St. Paul, Minnesota, trong một gia đình thuộc tầng lớp trung lưu nhưng có mẹ xuất thân từ một gia đình giàu có. Lớn lên gần những khu dân cư sang trọng, ông vừa bị hấp dẫn vừa khó chịu trước đặc quyền ấy. Mâu thuẫn này trở thành nền tảng cho nhiều trang viết: giới thượng lưu hiện ra quyến rũ, nhưng cũng mong manh về đạo đức và thường để lại tổn thương cho người đứng ngoài. [1]

St. Paul và khoảng cách giai cấp

St. Paul cung cấp cho Fitzgerald điều kiện quan sát đặc biệt: ông không hoàn toàn thuộc giới giàu có, nhưng cũng không đứng quá xa nó. Ông trải qua khoảng mười sáu năm quan trọng trong quá trình trưởng thành tại thành phố này, nhiều lần trở về sống cùng cha mẹ và từng hoàn thiện This Side of Paradise tại đây. Vị trí lưng chừng ấy giúp ông nhận ra tiền bạc không chỉ mua nhà cửa hay các bữa tiệc; nó còn quyết định ai được xem là người phù hợp để bước vào một thế giới. [1]

Bởi vậy, những khu phố sang trọng trong văn Fitzgerald thường có hai lớp hình ảnh. Bề mặt là kiến trúc, ánh sáng, sự trật tự và vẻ thanh lịch. Bên dưới là cảm giác lạnh lẽo của một nơi được xây để bảo vệ đặc quyền. St. Paul không phải nguyên mẫu duy nhất của Gatsby, nhưng nó cho Fitzgerald vốn từ cảm xúc để viết về sự hấp dẫn và tính loại trừ của giàu có cùng lúc. [1]

Lake Forest và hình bóng Daisy

Nếu St. Paul cho Fitzgerald thấy khoảng cách xã hội, Lake Forest, Illinois, lại đưa ông đến gần một dạng giàu có lâu đời hơn. Năm 1915, ông gặp Ginevra King ở Minnesota; mối quan hệ chủ yếu được duy trì qua thư từ, nhưng chuyến thăm Lake Forest đã để lại ấn tượng mạnh. Những buổi tiệc mùa hè và những buổi chơi golf khiến nơi này hiện ra trong mắt ông như một không gian sạch sẽ, hoàn hảo và gần như khép kín. [1]

Ginevra King thường được xem là một trong những nguồn cảm hứng cho Daisy Buchanan, còn người bạn của cô, nữ vận động viên golf Edith Cummings, được cho là góp phần tạo nên Jordan Baker. Cần giữ đúng mức độ chắc chắn này: đó là nhận định về hình mẫu, không phải kết luận rằng nhân vật được sao chép nguyên vẹn từ người thật. Điều Fitzgerald chắc chắn trải nghiệm là lời từ chối mang tính giai cấp khi cha King cho rằng một chàng trai nghèo không nên nghĩ tới chuyện cưới một cô gái giàu. Trải nghiệm ấy giúp giải thích vì sao tình yêu trong tác phẩm của ông thường bị tiền bạc và địa vị chen vào. [1]

Long Island: hai bờ của sự giàu có

Năm 1922, sau thành công tài chính từ những tiểu thuyết đầu tiên, Fitzgerald cùng Zelda chuyển tới Great Neck trên Long Island. Ngôi nhà bảy phòng ngủ của họ có vẻ xa hoa, nhưng vẫn kém những dinh thự lộng lẫy trong vùng, trong đó có Beacon Towers, địa điểm được cho là gợi ý cho tư dinh của Gatsby. Sự chênh lệch ấy quan trọng hơn bản thân một căn nhà: Fitzgerald đang sống bên trong thế giới giàu có nhưng vẫn nhìn thấy các bậc thang phân hạng của nó. [1]

Trong The Great Gatsby, Great Neck được chuyển hóa thành West Egg, nơi của những người mới giàu; Sands Point trở thành East Egg, đại diện cho các gia đình có tiền lâu đời. Đây không phải bản đồ địa lý chính xác mà là cách văn chương nén một trật tự xã hội vào không gian. Hai bờ đối diện nhau đủ gần để nhìn thấy ánh đèn của nhau, nhưng không vì thế mà có vị thế ngang nhau. Địa điểm trở thành dấu hiệu cho nguồn gốc của cải và quyền được thuộc về một cộng đồng. [1]

Thung lũng tro và cái giá của xa hoa

Trên đường từ Long Island đến Manhattan, Fitzgerald thường đi qua vùng Flushing Meadows-Corona ngày nay. Khi ấy, khu đất gần Flushing Bay có bãi đổ rác và tro, cùng các cơ sở công nghiệp; nó khác hẳn những khu biệt thự mà ông vừa rời đi. Trong tiểu thuyết, vùng này trở thành Valley of Ashes, một khoảng đất chết nằm giữa những nơi giàu có và nơi tiêu thụ xa hoa. [1]

Valley of Ashes làm thay đổi cách đọc những bữa tiệc lộng lẫy. Của cải trong truyện không chỉ tạo ra ánh sáng, âm nhạc và xe hơi; nó cũng để lại chất thải, sự kiệt quệ và những con người bị đẩy ra ngoài khung cảnh hào nhoáng. Tấm biển quảng cáo dịch vụ đo thị lực trên bìa bản đầu tiên cũng được cho là bắt nguồn từ một hình ảnh Fitzgerald có thể đã nhìn thấy trong khu vực. Ở đây, địa lý không chỉ minh họa câu chuyện mà còn phát biểu về hậu quả của một nền kinh tế chạy theo sản xuất và phô bày. [1]

Riviera và đời sống bị chuyển thành tiểu thuyết

French Riviera mở rộng bản đồ Fitzgerald ra ngoài nước Mỹ. Ông và Zelda đến đây lần đầu năm 1924 để thăm Gerald và Sara Murphy, cặp đôi góp phần truyền cảm hứng cho Dick và Nicole Diver trong Tender Is the Night. Hôtel du Cap ở Antibes cũng được chuyển hóa thành Hôtel des Étrangers. Tuy nhiên, các nhân vật này rốt cuộc phản chiếu những căng thẳng trong cuộc hôn nhân giữa Fitzgerald và Zelda nhiều hơn là chân dung nguyên mẫu của một cặp vợ chồng khác. [1]

Trong thời gian ở Riviera, Fitzgerald viết The Great Gatsby tại một căn nhà thuê, còn cuộc hôn nhân của ông và Zelda rơi vào khủng hoảng. Ngoại tình sau đó trở thành một mô-típ quan trọng trong sáng tác của ông, còn cuộc khủng hoảng sức khỏe tinh thần của Zelda làm trầm trọng thêm những xung đột trong hôn nhân. Điều này cho thấy một địa điểm có thể đi vào văn chương theo hai cách: qua cảnh quan nhìn thấy được, như những thị trấn ven biển và khách sạn, và qua biến cố riêng tư làm thay đổi ý nghĩa của cảnh quan ấy. [1]

Hollywood và giấc mơ dang dở

Năm 1937, Fitzgerald đến Hollywood để khôi phục tài chính và làm việc trong hệ thống hãng phim. Ông ở tại Garden of Allah trên Sunset Strip, viết lại kịch bản và chứng kiến một kiểu quyền lực khác: quyền lực của các phòng thu, hợp đồng và những người có thể quyết định câu chuyện nào được đưa lên màn ảnh. Trải nghiệm này trở thành chất liệu cho The Love of the Last Tycoon, cuốn tiểu thuyết dở dang về một nhà sản xuất trẻ trong guồng máy điện ảnh. [1]

Nhân vật trung tâm của tác phẩm được cho là chịu ảnh hưởng từ Irving Thalberg, người đứng đầu MGM mà Fitzgerald từng làm việc dưới quyền. Nhưng Hollywood không đem lại sự phục hồi mà ông mong muốn. Khi qua đời ở tuổi bốn mươi bốn, Fitzgerald vẫn nghĩ mình đã thất bại, trong khi những địa điểm ông từng sống đã được biến thành các không gian văn học có sức sống lâu dài. Nhìn lại bản đồ ấy, có thể thấy Gatsby không chỉ thuộc về một ngôi nhà hay một hòn đảo: đó là sản phẩm của việc một nhà văn đặt những khoảng cách xã hội lên bản đồ và buộc chúng phải kể chuyện. [1]