Hội nghị Nhà Trắng năm 1969 đã thay đổi cuộc chiến chống nạn đói ở Mỹ ra sao?

Năm 1967, bác sĩ Raymond Wheeler và các đồng nghiệp gặp những trẻ em mắc bệnh do suy dinh dưỡng tại nhiều vùng nghèo của Mỹ. Cuộc điều tra của họ trở thành nền tảng cho bộ phim truyền hình Hunger in America phát sóng năm 1968, đưa hình ảnh trẻ thiếu ăn vào phòng khách của công chúng. Sự chú ý ấy góp phần tạo áp lực dẫn tới Hội nghị Nhà Trắng về Lương thực, Dinh dưỡng và Sức khỏe năm 1969. [1]

Hội nghị tạo ra thay đổi lớn vì nó kết nối ba lực đẩy vốn thường tách rời: bằng chứng y khoa, sức ép xã hội và khả năng hành động của chính quyền liên bang. Kết quả là nhiều chương trình hỗ trợ được mở rộng nhanh chóng. Tuy nhiên, nó không giải quyết tận gốc nạn đói, bởi phân phối thực phẩm chỉ xử lý phần trực tiếp của vấn đề, trong khi nghèo đói và bất bình đẳng trong khả năng tiếp cận vẫn tồn tại. [1]

Điều gì khiến nạn đói trở thành vấn đề quốc gia?

Trước cuối thập niên 1960, nước Mỹ đã có kiến thức về vitamin và từng khống chế nhiều bệnh thiếu chất bằng cách bổ sung vi chất vào thực phẩm. Vì thế, những trường hợp suy dinh dưỡng nghiêm trọng mà nhóm Wheeler ghi nhận gây chấn động: nguyên nhân nổi bật không còn là chưa hiểu cơ thể cần gì, mà là nhiều gia đình không có đủ thức ăn hoặc không tiếp cận được trợ giúp. [1]

Tại một số địa phương, quyền phân phối viện trợ còn bị chi phối bởi quan hệ chính trị. Có nơi ngừng cấp thực phẩm vào mùa lao động nông nghiệp, gây sức ép để người nghèo chấp nhận mức lương rất thấp; có nơi cắt trợ cấp đối với người da đen tham gia vận động đăng ký cử tri. Hệ thống phiếu thực phẩm khi ấy cũng yêu cầu người nhận bỏ tiền mua phiếu, khiến những hộ nghèo nhất có thể vẫn bị loại ra ngoài. [1]

Truyền hình đã biến các phát hiện rời rạc thành một câu chuyện mà đông đảo người Mỹ có thể nhìn thấy cùng lúc. Song hình ảnh không hoạt động đơn độc. Các cuộc điều trần tại Thượng viện, chuyến đi của các nghị sĩ tới vùng Mississippi Delta, cuộc vận động của những người chống đói nghèo và khảo sát dinh dưỡng tại nhiều bang cùng tạo nên sức ép chính trị khó bỏ qua. [1]

Hội nghị năm 1969 đã làm việc như thế nào?

Tổng thống Richard Nixon giao nhà khoa học Jean Mayer tổ chức hội nghị nhằm xây dựng các khuyến nghị có cơ sở chuyên môn, đồng thời thu hút tổ chức xã hội và khu vực tư nhân. Sự kiện kéo dài ba ngày vào đầu tháng 12/1969, quy tụ khoảng 3.000 người, gồm chuyên gia dinh dưỡng, nhà sản xuất thực phẩm, đại diện người tiêu dùng, tổ chức cộng đồng, nhà hoạt động chống nghèo đói và người nghèo. [1]

Thành phần rộng giúp hội nghị không chỉ bàn xem một khẩu phần nên có gì. Người tham dự còn phải trả lời những câu hỏi khó hơn: ai có quyền nhận hỗ trợ, thực phẩm được đưa tới họ bằng cách nào và nhà nước phải chi bao nhiêu. Vì vậy, tranh luận giữa giải pháp kỹ thuật và cải cách thu nhập diễn ra gay gắt. Một bên muốn cải thiện hệ thống cung cấp thực phẩm; bên kia cho rằng thiếu tiền mới là nguyên nhân khiến các gia đình thường xuyên thiếu ăn. [1]

Những chương trình nào thay đổi sau hội nghị?

Các nhóm chuyên môn đưa ra khoảng 1.800 khuyến nghị; bài viết của Science History Institute cho biết ước tính khoảng 1.650 khuyến nghị được triển khai trong vòng hai năm. Chính phủ mở rộng khả năng tiếp cận phiếu thực phẩm, bữa sáng và bữa trưa miễn phí tại trường. Chương trình WIC cũng được hình thành để hỗ trợ dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thuộc các gia đình thu nhập thấp. [1]

Head Start, chương trình chăm sóc và giáo dục sớm cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, cũng nằm trong nhóm biện pháp được mở rộng và được các nhà nghiên cứu liên hệ với sự cải thiện sức khỏe trẻ em. Điểm đáng chú ý là các chương trình này can thiệp ở nhiều nơi trong đời sống: tại hộ gia đình, trường học và giai đoạn đầu đời, thay vì chờ một trẻ suy dinh dưỡng phải vào bệnh viện. [1]

Ảnh hưởng của hội nghị còn đi xa hơn cứu trợ chống đói. Cơ quan quản lý bắt đầu yêu cầu ghi thông tin dinh dưỡng và thành phần trên một số sản phẩm; các nhà khoa học liên bang xây dựng hướng dẫn ăn uống cho công chúng. Như vậy, chính sách dinh dưỡng chuyển từ phản ứng với những ca thiếu ăn nghiêm trọng sang định hình cả thông tin và tiêu chuẩn của hệ thống thực phẩm. [1]

Vì sao kết quả lớn vẫn chưa đủ?

Đến năm 1979, Wheeler nhận định những biểu hiện suy dinh dưỡng nghiêm trọng từng thấy tại các khu vực khảo sát đã giảm mạnh. Tuy nhiên, ông cũng nói trợ giúp vẫn chưa đến được hơn 60% số người cần. Hai điều này không mâu thuẫn: một chương trình có thể làm giảm những hậu quả tồi tệ nhất ở nơi nó hoạt động nhưng vẫn bỏ sót nhiều người vì điều kiện tham gia, cách triển khai hoặc khác biệt giữa các địa phương. [1]

Giới hạn quan trọng hơn nằm ở thu nhập. Một số nhóm tại hội nghị ủng hộ khoản thu nhập cơ bản cho các gia đình, coi đây là cách xử lý nghèo đói đứng sau tình trạng thiếu ăn kéo dài. Chính quyền Nixon không chấp nhận mức chi mà họ đề xuất, còn Quốc hội không thông qua phương án thu nhập cơ bản ở mức thấp hơn. Các chương trình thực phẩm vì thế được mở rộng mà không đi kèm một cơ chế bảo đảm tiền sống tối thiểu. [1]

Tại sao chống đói dần trở thành bài toán về chất lượng bữa ăn?

Ngay tại hội nghị năm 1969, các chuyên gia đã nhận thấy béo phì và những bệnh liên quan đến chế độ ăn là vấn đề đáng lo. Nhưng chính sách thời kỳ đó tập trung trước hết vào thiếu ăn cấp bách. Trong những thập niên sau, nước Mỹ phải đối diện đồng thời hai tình trạng: có người không đủ khả năng mua thực phẩm, trong khi nhiều người khác tiếp nhận quá nhiều năng lượng nhưng chế độ ăn vẫn kém lành mạnh. [1]

Sự chuyển dịch này cho thấy “có thức ăn” và “có một chế độ ăn tốt” không phải cùng một mục tiêu. Phiếu thực phẩm hoặc bữa ăn miễn phí có thể cải thiện khả năng tiếp cận, nhưng chất lượng khẩu phần còn phụ thuộc vào giá cả, sản phẩm bày bán, thông tin trên nhãn và môi trường sống. Bởi vậy, những biện pháp đơn lẻ thường có phạm vi hạn chế; cách tiếp cận kết hợp hỗ trợ thu nhập, thực phẩm lành mạnh, giáo dục và quy định thị trường có triển vọng bao quát hơn. [1]

Di sản thực sự của hội nghị là gì?

Hội nghị năm 1969 không tự mình xóa nạn đói. Nó tạo ra một điểm hội tụ, nơi những gì bác sĩ quan sát, những gì truyền hình phơi bày và những gì phong trào xã hội yêu cầu được chuyển thành danh sách hành động cụ thể. Khi chính quyền chấp nhận mở rộng hàng loạt chương trình, hỗ trợ dinh dưỡng không còn chỉ là cứu trợ cục bộ mà trở thành trách nhiệm rõ ràng hơn của chính sách liên bang. [1]

Di sản ấy đồng thời là một lời nhắc về giới hạn của hội nghị chính sách. Một cuộc họp có thể xác định vấn đề, tập hợp chuyên môn và mở đường cho chương trình mới; nó không thể tự bảo đảm ngân sách, vượt qua phản đối tại Quốc hội hay loại bỏ nghèo đói. Thành công bền vững nhất của năm 1969 vì thế không phải một tuyên bố chấm dứt nạn đói, mà là việc biến dinh dưỡng thành vấn đề công cộng cần được xử lý qua nhiều hệ thống cùng lúc. [1]