Khoa học viễn tưởng đã đi vào âm nhạc của Jimi Hendrix ra sao?

Jimi Hendrix không đưa khoa học viễn tưởng vào âm nhạc bằng cách kể lại nguyên vẹn một cuốn sách. Ông lấy từ đó màu sắc, cảm giác thực tại đảo lộn và ý niệm về những thế giới khác, rồi chuyển chúng thành ca từ, hình tượng sân khấu và âm thanh guitar. Mối liên hệ rõ nhất thường được nhắc đến là giữa Night of Light và Purple Haze, nhưng dấu vết của trí tưởng tượng ấy còn rộng hơn một ca khúc. [1]

Từ nhỏ, Hendrix đã dùng cán chổi để giả làm guitar và say mê những câu chuyện như Flash Gordon. Sau này, ông viết kịch bản khoa học viễn tưởng Moondust, trong đó một cô gái nghe ban nhạc rock và hình dung âm nhạc thành những con rồng giao chiến trên trời. Chi tiết này hé lộ cách ông tư duy: âm thanh có thể mở ra một cảnh tượng không tuân theo quy luật đời thường. [1]

Sách đã cung cấp điều gì cho Hendrix?

Khi bắt đầu sự nghiệp chuyên nghiệp, Hendrix ở cùng Chas Chandler, người sau đó trở thành quản lý của ông. Tủ sách khoa học viễn tưởng của Chandler đưa Hendrix đến Earth Abides của George R. Stewart, câu chuyện về một thế giới bị đại dịch tàn phá và nỗ lực gây dựng lại đời sống. Theo lời Chandler, đây là cuốn đầu tiên Hendrix đọc trên giá sách ấy, trước khi tiếp tục tìm hiểu những tác phẩm khác. [1]

Điểm quan trọng không chỉ nằm ở bối cảnh tận thế. Một thế giới cũ sụp đổ cũng đặt ra khả năng xây dựng thế giới mới, khiến hủy diệt và tái sinh trở thành hai mặt của cùng một chuyển biến. Khi bước vào âm nhạc, cấu trúc ấy không nhất thiết xuất hiện dưới dạng câu chuyện có nhân vật và kết thúc; nó có thể trở thành cảm giác bị đẩy khỏi trạng thái quen thuộc để tiến sang một trạng thái khác. [1]

Có thể hình dung sách như bảng màu chứ không phải bản hướng dẫn. Hendrix không cần nhắc tên tiểu thuyết để sử dụng cảm giác choáng ngợp, biến đổi hoặc khởi đầu lại mà việc đọc gợi ra. Cách nhìn này cũng tránh lối giải thích quá đơn giản rằng mỗi hình ảnh trong ca từ phải tương ứng với một chi tiết cụ thể trong sách. [1]

Vì sao Purple Haze thường được nhắc đến?

Night of Light của Philip José Farmer mô tả một hành tinh định kỳ chìm trong ánh sáng tím kỳ lạ. Trong khoảng thời gian đó, thực tại tự sắp xếp lại: con người có thể biến thành cây và tượng đá trở nên sống động. Thế giới trong truyện không chỉ khác Trái Đất về cảnh vật; chính những quy tắc phân biệt vật sống, vật vô tri và hình dạng ổn định cũng bị đảo lộn. [1]

Sau khi đọc tác phẩm, Hendrix được kể là đã mơ mình lạc trong màn sương tím rồi được một hình ảnh Jesus Christ rực sáng cứu thoát. Ý tưởng ca khúc ban đầu mang tên Purple Haze, Jesus Saves, nhưng những yếu tố tôn giáo trực tiếp về sau bị loại bỏ. Quá trình ấy cho thấy hình ảnh từ sách đã đi qua giấc mơ và nhiều lựa chọn sáng tác trước khi thành bài hát. [1]

Vì vậy, Purple Haze không phải bản kể lại Night of Light. Điều được giữ lại là màu tím và trạng thái mất phương hướng, còn câu chuyện cụ thể đã biến mất. Hendrix từng liên hệ bài hát với hành trình huyền ảo, sự mê đắm tuổi trẻ và một người phụ nữ dùng bùa chú; ông không xác nhận cách hiểu phổ biến rằng ca khúc nói về chất gây nghiện. [1]

Tận thế đã trở thành một cách nghĩ như thế nào?

Hendrix còn đọc truyện ngắn Lot của Ward Moore, kể về một gia đình tìm cách sống sót sau thảm họa hạt nhân tại California. Tác phẩm mượn mô-típ gia đình Lot rời khỏi Sodom trong Kinh Thánh. Bởi vậy, thảm họa ở đây đồng thời thuộc về khoa học viễn tưởng và một khuôn truyện tôn giáo lâu đời: rời bỏ nơi đang bị hủy diệt để bước vào tương lai bất định. [1]

Đặt Lot cạnh Earth Abides có thể thấy điều hấp dẫn không đơn thuần là cảnh phá hủy. Cả hai đều hướng sự chú ý đến con người sau biến cố: họ giữ lại điều gì, từ bỏ điều gì và bắt đầu lại bằng cách nào. Đây là lớp ý niệm phù hợp với một nghệ sĩ muốn làm cho cấu trúc quen thuộc trở nên xa lạ rồi tổ chức chúng theo cách mới. [1]

Trong âm nhạc, một ý niệm như tận thế không cần được minh họa bằng tiếng nổ hay một câu chuyện về ngày cuối cùng. Nó có thể được chuyển thành sự căng thẳng, cảm giác mất điểm tựa hoặc khoảnh khắc âm thanh tưởng như phá vỡ trật tự trước đó. Đó là cách giải thích sự chuyển hóa nghệ thuật, không phải khẳng định rằng Hendrix từng công bố một công thức sáng tác như vậy. [1]

Vũ trụ và đời sống tinh thần gặp nhau ở đâu?

Phạm vi đọc của Hendrix không dừng ở truyện về hành tinh xa xôi. Tủ sách của ông có The Tibetan Book of the Dead, văn bản Phật giáo liên quan đến những trạng thái ý thức sau cái chết, tái sinh và giải thoát. Ông cũng mang theo The Urantia Book, một tác phẩm triết học Kitô giáo tự nhận chuyển đạt tri thức từ các thực thể tâm linh. [1]

Những mối quan tâm ấy khiến không gian vũ trụ và hành trình tinh thần cùng xuất hiện trong một trường tưởng tượng. “Thế giới khác” có thể là một hành tinh, nhưng cũng có thể là một trạng thái ý thức hoặc cách tồn tại sau biến đổi. Điều này giúp lý giải vì sao ngôn ngữ của Hendrix có thể vừa mang sắc thái công nghệ, vừa gợi tôn giáo và huyền thoại mà không thuộc trọn vẹn về một hệ thống tín ngưỡng. [1]

Hendrix đôi khi nói mình đến từ không gian hoặc đang điều chỉnh con người theo một nguồn năng lượng mới. Những lời ấy nên được đọc trong bối cảnh hình tượng nghệ sĩ và sự quan tâm của ông đến UFO, thay vì như thông tin tiểu sử theo nghĩa đen. Ngôn ngữ ngoài hành tinh cho phép ông tự đặt mình ở vị trí bên ngoài những khuôn mẫu có sẵn. [1]

Vì sao Hendrix được liên hệ với Afrofuturism?

Afrofuturism kết nối trải nghiệm của người da đen với khoa học viễn tưởng, công nghệ, huyền thoại và các khả năng tương lai. Hendrix không cần tự nhận thuộc một phong trào đã được xác lập để tác phẩm của ông được nhìn như một tiền đề. Hình tượng vũ trụ của ông mở ra khả năng tưởng tượng bản sắc không bị giới hạn bởi hoàn cảnh hiện tại. [1]

Ảnh hưởng của sách cũng không loại bỏ vai trò của những nghệ sĩ khác. Hendrix chịu tác động sâu sắc từ Bob Dylan và sở hữu tuyển tập ca khúc Blonde on Blonde. Dylan giúp ông nhận ra một cách tổ chức tiếng nói riêng, trong khi khoa học viễn tưởng cung cấp những hình ảnh có thể được tổ chức. Một bên liên quan đến cách diễn đạt, bên kia mở rộng những điều có thể được tưởng tượng. [1]

Dấu ấn khoa học viễn tưởng ở Hendrix vì thế nằm trong phương thức chuyển đổi hơn là danh sách tên sách. Ông đưa tận thế, tái sinh, sương tím và những thế giới khác qua bộ lọc của giấc mơ, âm thanh và biểu tượng cá nhân. Nhìn theo hướng ấy, cây guitar không chỉ phát lại điều ông đã đọc; nó trở thành công cụ để những trang sách bước sang một hình thức tồn tại khác. [1]