Kiệt tác "Con quạ" và bi kịch túng quẫn của Edgar Allan Poe

Vào cuối tháng 1 năm 1845, một bài thơ dài 108 câu xuất hiện trên tờ New York Evening Mirror đã ngay lập tức tạo nên cơn sốt văn học chưa từng có trên khắp nước Mỹ. Tác phẩm kể về một nam sinh ôm niềm thương nhớ người yêu Lenore đã mất, bị dằn vặt bởi sự xuất hiện của một con quạ chỉ biết lặp lại đúng một từ "Nevermore". Tác giả của bài thơ đó là Edgar Allan Poe, và tác phẩm mang tên "The Raven" (Con quạ) sau này trở thành một trong những bài thơ nổi tiếng nhất lịch sử văn học Mỹ. Sự xuất hiện của bài thơ đã biến Poe từ một nhà văn nghèo khó thành nhân vật được bàn tán nhiều nhất thời bấy giờ. Tuy nhiên, đằng sau hào quang rực rỡ đó lại là một bi kịch tài chính khắc nghiệt, khi kiệt tác này gần như không giúp ông cải thiện được cuộc sống túng thiếu. [1]

Từ bản thảo thô đến khoản tiền "từ thiện" đầu tiên

Những dấu vết sớm nhất có độ tin cậy cao về "The Raven" bắt nguồn từ năm 1843, khi Poe đọc thử một vài vần thơ tại một quán rượu ở Saratoga, bang New York. Một số câu chuyện truyền miệng cho rằng ông từng ấp ủ bài thơ suốt cả thập kỷ, thậm chí phiên bản đầu tiên có thể từng xuất hiện hình ảnh một con chim cú thay vì con quạ. Tuy nhiên, ở thời điểm năm 1843, bài thơ dường như vẫn chưa hoàn thiện. Khi Poe mang bản thảo đi chào bán tại thành phố Philadelphia vào năm 1844, biên tập viên đã thẳng thừng từ chối xuất bản vì cho rằng tác phẩm còn quá thô ráp. [1]

Người từ chối bài thơ khi đó là George Rex Graham, một biên tập viên đồng thời là bạn tốt và từng là người sử dụng lao động của Poe. Mặc dù không chấp nhận đăng bài thơ, Graham vẫn đưa cho Poe 15 USD với tinh thần giúp đỡ như một khoản tiền từ thiện. Trớ trêu thay, khoản tiền giúp đỡ cá nhân này lại lớn hơn toàn bộ số tiền mà Poe thực sự nhận được khi bài thơ chính thức được xuất bản trên tạp chí sau đó. Đối với một nhà văn đang chật vật đến mức trong túi có lúc không nổi 4 USD, khoản tiền từ thiện của người bạn là một sự trợ giúp tạm thời trong chuỗi ngày bế tắc. [1]

Thương vụ 9 USD biến tác phẩm thành hiện tượng

Đầu năm 1845, Poe quyết định bán bài thơ cho tạp chí định kỳ hàng tháng The American Review. Cơ quan xuất bản này dự định đăng tác phẩm trong số báo tháng 2 dưới bút danh "Quarles". Dù một số ghi chép cho rằng tạp chí có thể đã trả tới 30 USD, các phân tích thực tế cho thấy Poe nhiều khả năng chỉ nhận được khoảng 9 USD cho bài thơ—tương đương khoảng 400 USD theo giá trị ngày nay. Đây là số tiền nhuận bút duy nhất mà ông thu được từ việc bán bản quyền gốc của bài thơ cho một ấn phẩm định kỳ. [1]

Điều bất ngờ xảy ra khi tờ báo New York Evening Mirror nhận được các bản in sớm từ The American Review và quyết định cho đăng bài thơ vào ngày 29 tháng 1 năm 1845, trước khi tờ The American Review kịp phát hành số tháng 2. Khác với tạp chí định kỳ, New York Evening Mirror đã ghi rõ tên tác giả thực sự là Edgar Allan Poe thay vì dùng bút danh. Bài thơ gồm 18 khổ, mỗi khổ 6 câu, nhanh chóng thu hút sự chú ý của độc giả và ngay lập tức trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi tại các phòng trà văn học. [1]

Cơn sốt "The Raven" và cái tên Edgar Allan Poe

Chỉ trong vài tuần ngắn ngủi sau khi xuất hiện trên báo, "The Raven" đã bùng nổ thành một hiện tượng văn hóa đại chúng trên khắp nước Mỹ. Tác phẩm được tái in hơn 10 lần trên nhiều tờ báo địa phương và quốc gia mà không hề có sự suy giảm về độ hot. Tên tuổi của Poe được nhắc đến ở mọi nơi, biến ông từ một người viết lách chật vật nghèo khó thành tác giả nổi tiếng bậc nhất đất nước. Tác phẩm còn truyền cảm hứng cho hàng loạt bài thơ nhái, bài thơ nhại lại và trở thành tiết mục học thuộc lòng phổ biến trong các buổi giao lưu văn học của giới quý tộc. [1]

Đi đến đâu, nhà văn cũng nghe thấy người ta bàn tán về giai điệu u buồn và tiếng kêu "Nevermore" ám ảnh của con quạ. Tuy vậy, danh tiếng lẫy lừng không đồng nghĩa với sự sung túc về tiền bạc. Dù cái tên Edgar Allan Poe hiện diện trên khắp các mặt báo và trở thành tâm điểm của đời sống văn hóa đương thời, hoàn cảnh tài chính cá nhân của ông vẫn trống không và khắc nghiệt như trước khi bài thơ ra đời. [1]

Lỗ hổng bản quyền thế kỷ 19 và bi kịch của người sáng tạo

Lý do lớn nhất khiến Poe không thể giàu lên từ hiện tượng "The Raven" nằm ở thực trạng pháp lý của ngành xuất bản Mỹ giữa thế kỷ 19. Vào thời kỳ đó, luật bản quyền tại Mỹ còn rất sơ khai và thiếu các cơ chế bảo vệ tài chính cho tác giả. Khi một bài thơ được phát hành trên một tờ báo, các tòa soạn khác trên khắp cả nước có thể tự do đăng lại tác phẩm mà không cần xin phép tác giả hay trả bất kỳ khoản tiền bản quyền nào. Poe hoàn toàn không nhận được thêm tiền phần trăm doanh thu hay phí tái in từ hàng chục ấn bản báo chí ăn theo cơn sốt. [1]

Trong hệ thống xuất bản thời bấy giờ, số tiền 9 USD mà Poe nhận được từ The American Review gần như là tất cả những gì ông thu về từ sự lan truyền khủng khiếp của bài thơ. Các quy định pháp luật không hề cung cấp công cụ nào để nhà văn đòi quyền lợi từ số lượng bản in khổng lồ đang lưu hành toàn quốc. Sự thiếu hụt cơ chế nhận tiền nhuận bút tái bản đã tước đi của Poe cơ hội đổi đời từ chính tác phẩm thành công nhất sự nghiệp của mình. [1]

Di sản kiệt tác của một tài năng lận đận

Vào tháng 11 năm 1845, Poe có thêm một cơ hội thu nhập nhỏ khi tập thơ ngắn "The Raven and Other Poems" được xuất bản tại New York. Tuy nhiên, doanh số bán ra của tập sách này chỉ dừng lại ở mức khiêm tốn, mang lại cho ông một khoản tiền nhuận bút không đáng kể. Sự kết hợp giữa doanh số sách hạn chế và việc không có thu nhập từ các bản in lại trên báo chí đã khép lại hy vọng thoát nghèo của vị nhà văn tài ba thông qua tác phẩm để đời này. [1]

Câu chuyện về bài thơ "The Raven" và Edgar Allan Poe là một minh chứng xót xa cho thân phận của người nghệ sĩ trước sự bảo hộ yếu ớt của pháp luật văn học thời kỳ đầu. Dù tác phẩm 108 câu ấy đã đi vào lịch sử như một biểu tượng của văn học Mỹ, nhà văn sáng tạo ra nó vẫn phải sống những ngày tháng còn lại trong cảnh túng thiếu. Di sản của "The Raven" vẫn sống mãi với thời gian, nhưng nó cũng để lại một khoảng trống xót xa về sự bất công mà tác giả của nó đã phải gánh chịu trong suốt cuộc đời. [1]