Ký Ức Nobel Năm 2002: Sự Cố Hậu Trường Hy Hữu Của Tiến Sĩ John Fenn

Khi lên đường tham dự tuần lễ trao giải Nobel tại Stockholm vào tháng 12 năm 2002, Michael Lebowsky chỉ nghĩ mình đi theo tư cách khách mời của thầy hướng dẫn – Tiến sĩ John Fenn. Thế nhưng, hàng loạt sự cố bất ngờ ở hậu trường đã biến chuyến đi thành một kỷ niệm khó quên, từ sự nhầm lẫn hài hước tại khách sạn cho đến việc học trò phải bất đắc dĩ bước lên bục giảng thay cho vị tân chủ nhân giải Nobel. [1]

Khởi đầu bất ngờ tại thủ đô Stockholm

Mọi chuyện bắt đầu từ đợt tuyết rơi dày tại New Jersey khiến chuyến bay của Michael Lebowsky cùng vợ suýt bị trễ. Khi đặt chân đến Stockholm, họ được đón tiếp bằng xe limousine dành riêng cho đoàn Nobel và đưa về khách sạn Grand Hôtel. Tại sảnh tiếp đón náo nhiệt với sự xuất hiện của đông đảo nhiếp ảnh gia và truyền thông, một nhiếp ảnh gia đã quay sang hỏi Lebowsky liệu anh có phải là nhà khoa học nhận giải hay không. Sự nhầm lẫn thoáng qua kết thúc ngay khi anh lên tiếng phủ nhận, nhưng nó đã báo hiệu một tuần lễ đầy ắp những trải nghiệm lạ lẫm. [1]

Tiến sĩ John Fenn vinh dự nhận Giải Nobel Hóa học năm 2002 nhờ phát triển phương pháp ion hóa phun xạ điện tử cho phép phân tích khối phổ các đại phân tử sinh học. Mỗi nhà khoa học nhận giải được đưa tối đa 16 khách mời, và ông đã dành một nửa số suất này cho các cộng sự tham gia nghiên cứu. Nhờ đó, các học trò cũ có cơ hội hòa mình vào không khí ngày hội khoa học lớn nhất thế giới. [1]

Những nghi thức khắt khe sau ánh hào quang

Trước thềm lễ trao giải chính thức diễn ra vào ngày 10 tháng 12 – ngày tưởng niệm Alfred Nobel – các nhà khoa học và người thân phải trải qua các buổi hướng dẫn nghi thức nghiêm ngặt. Ban tổ chức chiếu video minh họa những lỗi cúi chào mà các chủ nhân giải Nobel trước đó từng mắc phải. Quy định đặt ra rất rõ ràng: nhà khoa học bước lên bục, nhận huy chương cùng bằng khen từ Nhà vua Thụy Điển, bắt tay và thực hiện chính xác ba lần cúi chào – lần lượt hướng về phía Nhà vua, Hội đồng Nobel và khán giả. [1]

Sau lễ trao giải tại Nhà hát Hòa nhạc Stockholm là đại tiệc trang trọng ở Tòa thị chính. Mặc dù sự kiện được tổ chức với quy mô hoành tráng và các quy tắc xã giao chặt chẽ, các khách mời vẫn cảm nhận được không khí ấm cúng khi bàn tiệc được sắp xếp để những người xa lạ dễ dàng trò chuyện và kết giao. [1]

Sự cố sức khỏe và bài diễn thuyết bất đắc dĩ

Dù hoàn thành trọn vẹn các nghi thức tại buổi lễ và tham gia khiêu vũ cùng gia đình, Tiến sĩ John Fenn khi đó đã 85 tuổi và phải đối mặt với tình trạng kiệt sức. Trên thực tế, ông đã gặp vấn đề về tim mạch ngay trong buổi tổng duyệt trước đó và phải vào Bệnh viện Karolinska để theo dõi. Một bác sĩ tim mạch đã lặng lẽ túc trực phía sau để đảm bảo ông có thể hoàn thành sự kiện trọng đại trước khi quay lại điều trị. [1]

Theo quy định, mỗi chủ nhân giải Nobel phải thực hiện hai bài diễn thuyết: một bài phát biểu chính thức và một bài giảng dành cho sinh viên tại Đại học Uppsala. Do Tiến sĩ Fenn phải nằm viện, Đại học Uppsala đã ngỏ lời nhờ Michael Lebowsky diễn thuyết thay cho thầy mình. Không có sẵn máy tính cá nhân hay bài chuẩn bị trước, Lebowsky phải nhờ nhân viên khách sạn hỗ trợ kỹ thuật cấp tốc trong đêm để sắp xếp các slide bài giảng. [1]

Dấu ấn tình thầy trò trong giới nghiên cứu

Sáng thứ Sáu ngày 13 tháng 12, Lebowsky bước vào đại giảng đường Đại học Uppsala để thực hiện bài nói chuyện. Sự kiện này đánh dấu một trong những lần hiếm hoi trong lịch sử một người thay thế bước lên bục giảng bài phát biểu Nobel. Bằng cách chia sẻ những câu chuyện thực tế và kỷ niệm trong quá trình làm việc cùng Tiến sĩ Fenn, buổi thuyết trình đã diễn ra suôn sẻ và nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ các giáo sư lẫn sinh viên. [1]

Sau khi hồi phục sức khỏe và hoàn tất các thủ tục tại Quỹ Nobel, Tiến sĩ Fenn đã trở về Mỹ an toàn. Chuyến đi Stockholm năm đó không chỉ vinh danh một phát minh quan trọng trong ngành hóa học mà còn để lại ký ức sâu sắc về sự khiêm tốn, tận tụy và tình cảm gắn kết giữa vị giáo sư già cùng các thế hệ học trò. [1]