Mill Springs: Vì sao George H. Thomas không đổi kế hoạch khi đối phương xuất hiện?

Rạng sáng 19/1/1862, George H. Thomas thức dậy và thấy quân miền Nam đã ở ngay trước phòng tuyến, thay vì còn cách đó khoảng 16 km tại Beech Grove như dự tính. Cuộc hành quân trong đêm của Felix Zollicoffer đáng lẽ tạo bất ngờ, nhưng mưa và đường xấu đã làm đội hình tiến chậm. Thomas không hủy kế hoạch tấn công. Ông giữ phần cốt lõi của nó, bởi hệ thống cảnh giới, vị trí phòng thủ và cách bố trí lực lượng vẫn còn tác dụng dù đối phương đến gần hơn dự kiến. [1]

Quyết định ấy không đơn giản là sự bình tĩnh của một vị tướng. Nó cho thấy sự khác biệt giữa mục tiêu của kế hoạch và những giả định dùng để triển khai kế hoạch. Khoảng cách tới đối phương đã thay đổi, nhưng Thomas vẫn cần làm đúng ba việc: biết quân miền Nam đang tiến từ đâu, giữ các điểm đang chịu sức ép và đưa lực lượng chưa tham chiến vào những hướng có thể bẻ gãy đội hình đối phương. [1]

Cuộc tập kích đã mất lợi thế như thế nào?

Zollicoffer cho quân rời vị trí ngay trước nửa đêm 18/1, với ý định đánh Thomas khi phe Liên bang chưa kịp chủ động tiến công. Tuy nhiên, thời tiết xấu và mặt đường gần như không thể đi lại nhanh đã làm cuộc hành quân kéo dài. Khi đội hình miền Nam tiếp cận vào sáng hôm sau, các toán tiền tiêu của phe Liên bang đã phát hiện và báo động. Yếu tố quan trọng nhất của một cuộc đánh bất ngờ vì thế không còn nguyên vẹn. [1]

Điểm đáng chú ý là Thomas không cần biết trước chính xác giờ đối phương xuất hiện để phản ứng. Ông đã cho đặt tiền tiêu bộ binh về phía quân miền Nam và bố trí kỵ binh xa hơn. Có thể hình dung những toán này như các lớp báo động liên tiếp: lớp ngoài phát hiện chuyển động, lớp trong giúp bộ chỉ huy có thêm thời gian đưa quân vào vị trí. Sáng 19/1, khoảng thời gian ngắn ấy đủ để các đơn vị bắt đầu lập tuyến cản quân tiến công. [1]

Vì sao kế hoạch ban đầu vẫn còn giá trị?

Kế hoạch của Thomas vốn nhằm đưa quân từ Logan's Crossroads đánh xuống doanh trại miền Nam gần sông Cumberland. Khi Zollicoffer tiến lên trước, địa điểm giao chiến đổi chỗ nhưng bài toán cơ bản không đổi: Thomas vẫn phải tập trung lực lượng, giữ một tuyến có điểm tựa và đánh vào đội hình đối phương. Vì vậy, ông không bám cứng vào lộ trình hành quân; ông giữ mục tiêu tác chiến và điều chỉnh cách thực hiện ngay trên chiến trường. [1]

Đó là lý do “không đổi kế hoạch” không đồng nghĩa với làm mọi thứ y hệt dự kiến. Thomas tạm thời chuyển từ chuẩn bị tiến công sang chặn đợt đánh trước mặt. Ông ra lệnh cho các đơn vị đang tiếp xúc cầm chân đối phương, đồng thời đưa những trung đoàn còn lại lên hỗ trợ. Kế hoạch vẫn là giành quyền chủ động, nhưng quyền chủ động lúc này phải được lấy lại từng bước thay vì bắt đầu bằng một cuộc tiến quân từ vị trí xuất phát. [1]

Thomas đã gia cố những điểm bị đe dọa ra sao?

Khi đến nơi giao chiến, Thomas quan sát thấy quân miền Nam đang tìm cách vượt sang bên trái Trung đoàn Kentucky số 4. Ông điều pháo binh và lữ đoàn Tennessee tiến về phía cánh phải đối phương, còn Trung đoàn Ohio số 9 cùng Minnesota số 2 được gọi lên hỗ trợ các đơn vị đã chiến đấu từ đầu. Cách điều quân này giải quyết hai nhu cầu khác nhau: ngăn tuyến đầu bị vượt qua và tạo sức ép ở hướng đối phương khó bỏ qua. [1]

Kentucky số 4 và Indiana số 10 sau đó gần cạn đạn, nên Minnesota số 2 được đưa vào thay vị trí. Đây là một chi tiết giúp giải thích vì sao phòng tuyến không sụp đổ khi trận đánh kéo dài. Thomas không chỉ bổ sung thêm người vào nơi đang nóng nhất; ông thay những đơn vị đã suy giảm khả năng chiến đấu bằng lực lượng còn đủ sức giữ chính diện. Nhờ vậy, các đơn vị khác có thể triển khai sang hai cánh mà không để lại khoảng trống nguy hiểm ở giữa. [1]

Đòn phản công hai cánh đã phá vỡ đội hình thế nào?

Sau khi các đơn vị mới vào vị trí, hai bên đấu súng quyết liệt trong gần nửa giờ. Ở phía trái đội hình Liên bang, Kentucky số 12 và lữ đoàn Tennessee bắn vào cánh phải quân miền Nam. Trước mặt, Minnesota số 2 tiếp tục giữ áp lực. Khi đối phương bắt đầu lùi, Ohio số 9 xung phong bằng lưỡi lê vào cánh trái, đánh vòng qua sườn và đẩy đội hình miền Nam khỏi chiến trường. [1]

Tác dụng của đòn đánh không nằm riêng ở cuộc xung phong. Nó xuất hiện đúng lúc quân miền Nam đồng thời bị ghìm ở chính diện và chịu sức ép bên cánh kia. Một đội hình có thể chống đỡ khi mối đe dọa chỉ đến từ một hướng; khi cả hai sườn đều bất ổn, việc giữ liên lạc và duy trì hàng ngũ trở nên khó hơn. Trong lời tường trình của Thomas, toàn tuyến đối phương cuối cùng tan vỡ và rút lui hỗn loạn. [1]

Ohio số 9 còn tiến qua vị trí tiền tiêu cũ của Indiana số 10 và đẩy quân miền Nam lùi thêm. Khi thấy kỵ binh hoạt động gần hai bên sườn, trung đoàn dừng lại, lập đội hình phòng bị thay vì tiếp tục đuổi theo thiếu kiểm soát. Chi tiết này cho thấy cuộc phản công vẫn có giới hạn: mục tiêu trước hết là phá tuyến đối phương và giữ đội hình của mình, không phải lao về phía trước bằng mọi giá. [1]

Chiến thắng đã thay đổi điều gì?

Sau trận đánh, quân Liên bang tiến tới công sự của đối phương nhưng phát hiện nơi này đã bị bỏ lại trong đêm. Việc phương tiện qua sông bị đốt khiến Thomas không thể tiếp tục truy kích qua sông Cumberland. Trong báo cáo đề ngày 31/1/1862, ông cho rằng sự tan rã của lực lượng miền Nam có thể tạo hiệu ứng tinh thần lớn hơn việc bắt được một số lượng tù binh trong một cuộc đuổi bắt kéo dài. [1]

Mill Springs được xem là chiến thắng đầu tiên của phe Liên bang tại chiến trường phía tây trong Nội chiến Mỹ. Kết quả giúp củng cố vị thế của phe này tại Kentucky, mở đường về phía đông Tennessee và tạo điều kiện cho các chiến dịch tiếp theo nhằm vào Fort Henry và Fort Donelson. Ý nghĩa của trận đánh vì thế vượt khỏi khu vực giao tranh: nó đem lại một dấu hiệu rằng quân Liên bang có thể chuyển từ thế phòng bị sang chuỗi hoạt động chủ động hơn. [1]

Điều đáng nhớ ở Mill Springs không phải là Thomas đã tiên đoán đúng mọi diễn biến. Trái lại, tình huống đầu tiên ông gặp đã khác dự kiến. Kế hoạch vẫn đứng vững vì nó có lớp cảnh giới phía trước, tuyến phòng thủ đủ chắc và lực lượng dự bị có thể đưa tới những điểm cần thiết. Khi hoàn cảnh đổi khác, Thomas thay trình tự hành động nhưng không đánh mất mục tiêu. Chính cấu trúc ấy biến một buổi sáng bị đối phương tìm cách tập kích thành chiến thắng lớn đầu tiên của phe Liên bang. [1]