Peccary Chacoan: loài thú giống lợn thích nghi với rừng khô Gran Chaco

Peccary Chacoan có thân thấp, chắc, đầu dài và móng nhỏ nên thoạt nhìn rất giống lợn rừng. Tuy nhiên, nó không thuộc họ Lợn Suidae mà thuộc họ Tayassuidae, một nhóm thú giống lợn chỉ có ở châu Mỹ. Sự tương đồng về dáng vóc không đồng nghĩa hai nhóm có quan hệ họ hàng gần. [2] [3]

Loài vật mang danh pháp khoa học Catagonus wagneri còn gây chú ý bởi từng được giới khoa học biết đến qua di tích hóa thạch trước khi được xác nhận còn sống vào đầu thập niên 1970. Trong khi đó, các cộng đồng bản địa đã biết nó vẫn tồn tại ở Gran Chaco. Câu chuyện ấy mở ra câu hỏi trung tâm: một loài thú từng bị cho là đã biến mất đã thích nghi ra sao với rừng khô, và vì sao nó vẫn đứng trước nguy cơ suy giảm? [2] [3]

Điểm nào phân biệt nó với lợn?

Ngoại hình của Peccary Chacoan dễ gây nhầm lẫn: cơ thể nhỏ gọn và nhiều cơ, tai ngắn, mõm khỏe, lông thô màu xám than với những mảng nhạt. Nhưng phân loại sinh học không chỉ dựa trên đường nét bên ngoài. Peccary thuộc Tayassuidae, còn lợn nhà và lợn rừng thuộc Suidae, một họ riêng phân bố tự nhiên tại lục địa Á-Âu và châu Phi. [2] [3]

Răng nanh là dấu hiệu dễ nhận thấy hơn. Nanh của lợn rừng thường cong lên trên và hướng ra ngoài, còn Peccary Chacoan có răng nanh ngắn chĩa xuống. Một họ hàng quen thuộc hơn của nó là collared peccary, thường được gọi là javelina tại Hoa Kỳ. Vì thế, gọi Peccary Chacoan là thú “giống lợn” có thể mô tả đúng diện mạo, nhưng gọi nó là một loài lợn lại sai về phân loại. [1] [3]

Nó sống thế nào trong Gran Chaco?

Gran Chaco là hệ sinh thái rừng đất thấp bán khô hạn trải rộng qua một phần Paraguay, Bolivia và Argentina; một phần nhỏ còn kéo sang Brazil. Sinh cảnh của Peccary Chacoan gồm rừng cây gai và những vùng cây bụi khô. Thảm thực vật cứng, nguồn nước hạn chế và địa hình xa xôi tạo nên môi trường rất khác với hình dung quen thuộc về một khu rừng ẩm, rậm rạp. [2] [3]

Khẩu phần của loài phản ánh trực tiếp môi trường ấy. Nó chủ yếu ăn rễ và các loài thực vật cứng, đồng thời sử dụng quả, cây mọng nước, xương rồng; đôi khi thức ăn còn có động vật nhỏ hoặc trứng. Phần lớn lượng nước cần thiết có thể đến từ thực vật. Điều này giúp con vật kiếm đồng thời thức ăn và nước thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào những nguồn nước mặt riêng biệt. [2] [3]

Xương rồng cung cấp phần thịt mềm giàu nước nhưng được bảo vệ bằng gai. Với chiếc mõm dày và khỏe, Peccary Chacoan có thể lăn phiến thân xương rồng trên đất hoặc chà nó vào đá để làm rụng gai, rồi mới ăn phần bên trong. Hành động này cho thấy khả năng thích nghi không nhất thiết là một cấu tạo kỳ lạ; đôi khi đó là cách sử dụng bộ phận sẵn có để xử lý một nguồn thức ăn khó tiếp cận. [2] [3]

Một đàn Peccary vận hành ra sao?

Peccary Chacoan thường sống thành nhóm gồm hai đến mười cá thể. Trong nhóm có thứ bậc tương đối rõ và các mối liên kết xã hội mạnh. Chúng phát tín hiệu bằng tiếng khịt, tiếng ré, động tác bật hàm và mùi để lại trên cây hoặc đá. Mùi xạ mạnh này thường được so sánh với mùi chồn hôi, giúp các cá thể báo hiệu sự hiện diện mà không cần lúc nào cũng nhìn thấy nhau. [2]

Khi gặp thú săn mồi như báo sư tử hoặc báo đốm, các cá thể có thể đứng thành hàng, tạo nên một bức tường phòng thủ. Lông cứng trên lưng cũng dựng lên khi những cơ nhỏ quanh chân lông co lại, qua đó báo hiệu trạng thái phấn khích hoặc cảnh giác. Đây là những hình thức truyền tin và phối hợp cụ thể, cho thấy đàn không chỉ là tập hợp ngẫu nhiên của nhiều con vật cùng kiếm ăn. [2]

Nhịp sinh hoạt của chúng cũng phù hợp với một nơi khô nóng. Loài này hoạt động chủ yếu vào lúc bình minh và chạng vạng, khi ánh sáng dịu hơn và nhiệt độ thấp hơn so với giữa ngày. Khi nghỉ, cả nhóm thường nằm trong những chỗ trũng nông do chúng cào trên mặt đất. Tuy vậy, các mô tả này chỉ nêu xu hướng chung, không có nghĩa mọi đàn đều tuân theo một lịch cố định trong mọi mùa. [2]

Bốn cá thể nuôi giữ hé lộ điều gì?

Smithsonian’s National Zoo tiếp nhận bốn cá thể cái từ San Diego Zoo và đặt cho chúng các biệt danh không chính thức: Zsa Zsa Gaboar, Mia Hamm, Mariska Hogitay và Hamela Anderson. Biệt danh không chỉ giúp khách tham quan phân biệt từng con mà còn hỗ trợ người chăm sóc nhận ra những thay đổi hành vi có thể liên quan đến tình trạng của mỗi cá thể. [1] [3]

Trong nhóm này, Zsa Zsa nhỏ nhất nhưng thường dẫn đầu và ăn trước. Mariska thận trọng hơn, hay quan sát và ăn sau; Mia thường đi theo Zsa Zsa, còn Hamela có xu hướng ở gần Mariska. Những quan sát ấy cho thấy ngay trong một nhóm nhỏ, các cá thể có thể giữ vị trí và phản ứng khác nhau. Chúng không đủ để biến tính cách của bốn con vật thành quy luật chung cho toàn loài. [3]

Một tập tính khác khiến người chăm sóc chú ý là cả bốn cá thể cùng đi vệ sinh tại một chỗ. Peccary không được huấn luyện làm vậy, và việc dùng điểm thải chung cũng xuất hiện tự nhiên ở loài. Ở một số động vật có vú khác, hành vi tương tự liên quan đến đánh dấu lãnh thổ, gắn kết nhóm hoặc tránh xung đột; riêng nguyên nhân ở Peccary Chacoan vẫn chưa được xác định. [2] [3]

Vì sao loài vật này vẫn dễ biến mất?

Smithsonian ước tính quần thể Peccary Chacoan ngoài tự nhiên chỉ còn khoảng 3.000 cá thể. Săn bắt quá mức và mất sinh cảnh được xác định là hai mối đe dọa chính. Khi rừng Gran Chaco bị dọn để mở rộng vùng trồng đậu tương và chăn nuôi gia súc, sinh cảnh liền mạch bị chia thành các mảng nhỏ, cô lập và nghèo tài nguyên hơn. [2] [3]

Các vườn thú tham gia Species Survival Plan phối hợp sinh sản nhằm duy trì quần thể nuôi giữ khỏe mạnh và đa dạng về di truyền. Việc quản lý này có thể tạo một lớp hỗ trợ cho công tác bảo tồn, nhưng không thay thế được nơi sống tự nhiên: khả năng ăn cây cứng, lấy nước từ thực vật hay phòng thủ theo đàn đều hình thành trong mối quan hệ với chính cảnh quan Gran Chaco. [2] [3]

Điều đáng nhớ về Peccary Chacoan không chỉ là chuyện một loài từng được biết qua hóa thạch hóa ra vẫn còn sống. Trường hợp này còn cho thấy sự khác biệt giữa khoảng trống trong ghi nhận khoa học và sự vắng mặt thật sự trong tự nhiên. Ngày nay, câu hỏi không còn là loài vật ấy có tồn tại hay không, mà là những mảng rừng khô còn lại có đủ để các quần thể nhỏ tiếp tục tồn tại hay không. [2] [3]