Trước Game of Thrones, George R.R. Martin từng làm những nghề gì?

Có một giai đoạn George R.R. Martin kiếm sống bằng cách điều hành các giải cờ vào cuối tuần, để dành những ngày còn lại cho việc viết. Công việc ấy chỉ là một chặng trong hành trình dài trước A Game of Thrones: ông từng tham gia chương trình phục vụ cộng đồng VISTA, dạy báo chí, rồi làm biên tập nội dung, biên kịch và nhà sản xuất truyền hình. Những lần chuyển nghề này cho thấy sự nghiệp văn chương của Martin không bắt đầu bằng một bước nhảy thẳng vào vị trí tiểu thuyết gia toàn thời gian, mà bằng nhiều cách cân bằng giữa thu nhập ổn định và thời gian sáng tác. [1]

Viết lách bắt đầu như một cách kiếm tiền nhỏ

Martin sinh năm 1948 tại Bayonne, bang New Jersey. Cha ông làm việc tại khu bến cảng, còn gia đình bên mẹ từng sở hữu một doanh nghiệp xây dựng khá giả trước khi việc kinh doanh sụp đổ trong thời kỳ Đại Khủng hoảng. Bối cảnh ấy không tự động giải thích con đường nghề nghiệp sau này của ông, nhưng cho thấy Martin không lớn lên với một sự nghiệp văn chương đã được bảo đảm sẵn về tài chính. [1]

Khoản tiền đầu tiên Martin kiếm được từ chữ nghĩa đến từ những truyện kinh dị ngắn bán cho trẻ em trong khu phố. Đây chưa phải hoạt động xuất bản chuyên nghiệp, nhưng đã kết hợp ba yếu tố sẽ tiếp tục xuất hiện trong cuộc đời ông: hứng thú với chuyện kể, khả năng tìm người đọc và ý thức rằng sáng tác cũng có thể tạo ra thu nhập. Dù quy mô rất nhỏ, việc bán truyện khác với chỉ viết cho riêng mình, bởi người viết phải nghĩ đến phản ứng của người đọc và giá trị mà câu chuyện mang lại cho họ. [1]

Vì sao Martin chưa thể sống hoàn toàn bằng truyện ngắn?

Ở đại học, Martin theo học báo chí và nhận cả bằng cử nhân lẫn thạc sĩ trong ngành này. Việc học cung cấp cho ông một chuyên môn có thể dùng để tìm việc, nhưng không khiến nhu cầu thu nhập biến mất. Trong những năm đầu theo đuổi sáng tác, ông vẫn bán được một số truyện ngắn, song khoản tiền đó chưa đủ ổn định để trở thành nền tảng duy nhất cho cuộc sống. [1]

Là người phản đối thực hiện nghĩa vụ quân sự vì lý do lương tâm, Martin làm việc cho VISTA, tức Volunteers in Service to America, từ năm 1972 đến 1974. Nơi ông phục vụ là Cook County Legal Assistance Foundation. Đây là công việc tách biệt với sáng tác văn học, nhưng nó đáp ứng một vấn đề thực tế: một cây bút mới vào nghề có thể viết đều và đã có tác phẩm được bán mà vẫn cần một nguồn sống chắc chắn hơn. [1]

Có thể hình dung tình thế này như hai đường ray chạy song song. Một bên là công việc trả các chi phí thường ngày; bên kia là sáng tác, lĩnh vực chưa thể dự đoán chính xác khi nào sẽ mang lại tiền. Với Martin, đổi nghề không đồng nghĩa từ bỏ viết. Trái lại, lựa chọn công việc phù hợp đôi khi là điều giúp hoạt động sáng tác tiếp tục tồn tại trong quãng thời gian chưa có thành công thương mại lớn. [1]

Cơn sốt cờ vua tạo ra một lịch làm việc khác thường

Đầu thập niên 1970, cờ vua trở nên đặc biệt được chú ý tại Mỹ. Trận tranh chức vô địch thế giới năm 1972 ở Reykjavík, nơi Bobby Fischer đối đầu Boris Spassky và giành chiến thắng, góp phần thúc đẩy mạnh sự quan tâm ấy. Martin vốn là người chơi cờ say mê và am hiểu, nhờ đó ông tìm được công việc điều hành giải đấu cho Continental Chess Association. [1]

Điểm hấp dẫn của công việc không chỉ nằm ở cờ vua. Các giải diễn ra vào cuối tuần, và tiền công đủ để Martin trang trải cuộc sống, trong khi các ngày trong tuần được dành cho viết lách. Đây gần như là một cách thiết kế thời gian quanh mục tiêu sáng tác: thay vì cố viết sau mỗi ngày làm việc thông thường, ông gom phần việc tạo thu nhập vào một khoảng riêng. [1]

Tuy nhiên, lịch làm việc thuận lợi ấy phụ thuộc vào sức hút của phong trào cờ. Khi cơn sốt suy giảm, nhu cầu tổ chức giải cũng giảm theo và nguồn thu Martin trông cậy không còn bền vững. Trường hợp này cho thấy một nghề phụ có thể tạo khoảng trống quý giá cho sáng tác, nhưng nếu nghề đó gắn với một trào lưu ngắn hạn, người viết vẫn phải chuẩn bị cho lần chuyển hướng tiếp theo. [1]

Khi cờ vua thoái trào, bằng báo chí trở thành lối ra

Đến năm 1975, thời gian phục vụ VISTA của Martin đã kết thúc và công việc điều hành giải cờ không còn mang lại nguồn thu như trước. Tiền bán truyện ngắn cũng không đủ để ông theo đuổi kế hoạch học tiếp. Vì vậy, ông cần một công việc ban ngày và quay lại với chuyên môn đã được đào tạo: báo chí. [1]

Sau khi gửi hàng trăm thư tìm việc, Martin được nhận làm giảng viên báo chí tại Clarke College ở Dubuque, bang Iowa, khi đó là một trường nữ sinh Công giáo quy mô nhỏ. Công việc giảng dạy có cấu trúc khác hẳn việc tổ chức giải cuối tuần. Thời gian dành cho viết khó có thể được bố trí theo cùng một cách, nhưng nghề này đem lại một điểm tựa mới sau khi nguồn thu từ cờ vua suy giảm. [1]

Chặng đường từ VISTA sang điều hành giải cờ rồi đến giảng đường không phải một chuỗi nghề ngẫu nhiên. Mỗi lựa chọn giải quyết một bài toán ở thời điểm cụ thể: VISTA đem lại công việc trong giai đoạn đầu, cờ vua tạo lịch rảnh để viết, còn bằng báo chí mở ra cơ hội giảng dạy khi thị trường giải đấu thu hẹp. Sự nghiệp sáng tác vẫn tiếp tục ở phía sau những thay đổi đó, thay vì chỉ bắt đầu khi Martin có thể viết toàn thời gian. [1]

Truyền hình đưa nghề viết thành công việc chính

Sau thời gian dạy học, Martin bước vào lĩnh vực truyền hình. Năm 1986, ông trở thành biên tập nội dung cho loạt phim The Twilight Zone, sau đó tiếp tục viết kịch bản và tham gia sản xuất những chương trình khác của CBS. So với bán truyện ngắn, đây là một môi trường viết có tính công nghiệp hơn: câu chuyện phải phục vụ một chương trình, phối hợp với nhiều khâu và đáp ứng khuôn khổ của truyền hình. [1]

Dù cùng sử dụng kỹ năng kể chuyện, viết truyền hình và viết tiểu thuyết không phải một công việc duy nhất dưới hai tên gọi. Truyền hình đặt người viết trong một quy trình sản xuất chung, còn tiểu thuyết cho phép tác giả tự tổ chức một thế giới dài hơi trên trang giấy. Kinh nghiệm chuyển giữa các môi trường cho thấy trước khi được biết đến rộng rãi với văn học kỳ ảo, Martin đã làm nghề viết ở nhiều hình thức, từ truyện ngắn đến kịch bản và biên tập câu chuyện. [1]

Thành công năm 1996 là kết quả của một hành trình dài

A Game of Thrones, tập mở đầu của bộ A Song of Ice and Fire, được xuất bản năm 1996 và thành công của tác phẩm đã đưa Martin đến một sự nghiệp viết văn toàn thời gian lâu dài. Mốc này đến sau khoảng hai thập niên kể từ những tác phẩm được xuất bản đầu tiên của ông, chứ không phải ngay khi ông quyết định trở thành nhà văn. [1]

Nhìn lại, công việc điều hành giải cờ là chi tiết khác thường nhất, nhưng cũng bộc lộ rõ nhất cách Martin theo đuổi nghề viết: ông tìm một nguồn thu có lịch làm việc phù hợp, tận dụng khoảng trống để sáng tác, rồi đổi hướng khi điều kiện kinh tế thay đổi. VISTA, giảng dạy và truyền hình lần lượt là những chặng giúp ông tiếp tục tiến về phía trước. Trước khi cái tên Game of Thrones trở nên quen thuộc, hành trình nghề nghiệp ấy đã được xây bằng nhiều quyết định thực tế hơn là một khoảnh khắc thành danh đột ngột. [1]