Từ vụ thảm sát St. Brice đến Stamford Bridge: Kỷ nguyên Viking khép lại ra sao?

Ngày 13 tháng 11 năm 1002, vua Aethelred của Anh ra lệnh tấn công người Đan Mạch sống trong vương quốc. Sự kiện được gọi là vụ thảm sát ngày St. Brice, kéo theo bạo lực, đảo lộn và các cuộc xâm lược mới. Hơn sáu thập niên sau, Harald Hardrada tử trận tại Stamford Bridge. Hai mốc này mở và khép một câu chuyện về quyền lực: người Viking từ những đoàn quân trên biển dần trở thành các vị vua, rồi thất bại trong nỗ lực cuối cùng giành ngai vàng Anh. [1]

Câu hỏi quan trọng không chỉ là ai thắng trận cuối cùng, mà là vì sao thời đại Viking thường được xem là kết thúc ở đó. Theo Historic UK, giai đoạn từ năm 1002 đến 1066 nối liền một chuỗi biến cố chính trị, xung đột tôn giáo và tranh chấp kế vị. Những nhân vật như Leif Eriksson, Freydis Eriksdotter, Cnut Đại đế và Harald Hardrada xuất hiện trong cùng bối cảnh, nhưng vai trò lịch sử của họ rất khác nhau. [1]

St. Brice: một quyết định làm bùng lên khủng hoảng

Vụ St. Brice xảy ra khi Aethelred đang cai trị một nước Anh chịu sức ép từ người Đan Mạch. Nguồn mô tả đây là một cuộc tấn công trên diện rộng, gây ra bạo lực và bất ổn. Biệt danh thường được gắn với Aethelred là “the Unready”, có thể hiểu là vị vua thiếu sáng suốt hoặc đưa ra lời khuyên tồi. Cách gọi ấy cho thấy sự kiện không được nhớ như một thắng lợi củng cố vương quyền, mà như bước ngoặt khiến tình hình thêm nguy hiểm. [1]

Điểm đáng chú ý là vụ thảm sát không khép lại mối đe dọa từ người Viking. Trái lại, nó trở thành điểm mở đầu cho một giai đoạn chiến tranh và xâm lược kéo dài. Khi một chính quyền dùng bạo lực để xử lý cộng đồng bị xem là nguy cơ, phản ứng chính trị có thể vượt khỏi mục tiêu ban đầu. Trong trường hợp này, xung đột giữa người Anh và người Đan Mạch tiếp tục định hình việc ai có quyền cai trị nước Anh trong những năm sau đó. [1]

Những người Viking không chỉ là chiến binh

Leif Eriksson thường được nhớ đến với tư cách nhà thám hiểm Iceland hoặc Bắc Âu được cho là người châu Âu đầu tiên đặt chân lên lục địa Bắc Mỹ, khoảng nửa thiên niên kỷ trước Columbus. Freydis Eriksdotter, người được giới thiệu là chị hoặc em gái của Leif trong câu chuyện về thời đại này, gắn với những thuộc địa sớm ở Vinland, tên gọi dành cho vùng ven biển Bắc Mỹ được người Viking thám hiểm. Các chi tiết về Freydis còn đi qua những saga Iceland, nơi bà hiện lên là một phụ nữ có ý chí mạnh. [1]

Hai nhân vật này giúp mở rộng cách nhìn về thời đại Viking. Đó không chỉ là lịch sử những cuộc đột kích vào các bờ biển châu Âu, mà còn là lịch sử hàng hải, di chuyển và định cư. Tuy nhiên, vai trò của họ không nên bị trộn với cuộc tranh giành ngai vàng Anh. Leif và Freydis đại diện cho hướng mở rộng qua đại dương; Aethelred, Cnut và Hardrada lại thuộc về cuộc đấu quyền lực tập trung ở Anh và Bắc Âu. [1]

Cnut biến chiến thắng thành quyền lực

Sau thời kỳ Aethelred, Cnut Đại đế trở thành nhân vật quyết định trong việc biến sức mạnh quân sự của người Đan Mạch thành một trật tự cai trị. Cnut giành ngai vàng Anh năm 1016, rồi lên ngôi vua Đan Mạch năm 1018, đưa hai vương miện về cùng một trung tâm quyền lực. Cha ông, Sweyn Forkbeard, từng là vua Anh nhưng chỉ trị vì khoảng năm tuần trước khi qua đời. Vì thế, thành công của Cnut không phải một cuộc đột kích chớp nhoáng, mà là sự thiết lập quyền lực lâu dài hơn. [1]

Câu chuyện của Cnut cũng cho thấy ranh giới giữa “Viking” và “vua châu Âu” không cố định. Một nhà cai trị có nguồn gốc Bắc Âu có thể dùng chiến tranh để giành ngôi, sau đó củng cố vị trí bằng triều đình, hôn nhân và các mối quan hệ chính trị. Emma xứ Normandy từng là hoàng hậu của Aethelred rồi trở thành hoàng hậu trong triều đại của Cnut. Earl Godwin, người được Cnut trao tước vị ở Wessex, cũng vươn lên thành một nhân vật quyền lực. Thời đại Viking vì thế dần chuyển từ những đoàn thuyền tấn công sang cuộc cạnh tranh giữa các triều đình. [1]

Lịch sử và hình ảnh trên màn ảnh

Các nhân vật trong loạt phim “Vikings: Valhalla” được xây dựng từ những con người và biến cố có thật hoặc có nền tảng trong saga, nhưng bộ phim vẫn là tác phẩm chính kịch. Leif Eriksson, Freydis Eriksdotter, Cnut Đại đế và Harald Hardrada đều có vị trí trong lịch sử, song tính cách, quan hệ và những cuộc gặp trong phim không nên mặc nhiên xem là bản ghi chép nguyên trạng. Nguồn giới thiệu bộ phim nhấn mạnh sự kết hợp giữa tính xác thực lịch sử và kịch tính. [1]

Sự phân biệt này đặc biệt cần thiết với Freydis và Hardrada. Hình ảnh Freydis là người phụ nữ quyết liệt, gắn bó với các vị thần cũ, có điểm tương đồng với những saga Iceland nhưng không đồng nghĩa mọi chi tiết trên màn ảnh đều là dữ kiện đã xác nhận. Hardrada cũng thường được mô tả là “người Viking thực sự cuối cùng”, nhưng đây là cách gọi mang tính diễn giải lịch sử. Điều có cơ sở rõ trong câu chuyện là ông giữ ngôi vua Na Uy từ năm 1046 đến 1066 và chết trong trận Stamford Bridge. [1]

Stamford Bridge và dấu mốc năm 1066

Cái chết của vua Edward the Confessor vào tháng 1 năm 1066 tạo ra cuộc tranh chấp kế vị ở Bắc Âu. Harald Hardrada, khi đó là vua Na Uy, đưa một hạm đội tới bờ biển phía bắc nước Anh vào tháng 9 để theo đuổi yêu sách của mình. Quân đội của ông bị đánh bại tại Stamford Bridge, còn Hardrada tử trận. Theo cách diễn giải phổ biến được Historic UK nêu, cái chết ấy đánh dấu sự kết thúc của thời đại Viking. [1]

Mốc này không có nghĩa mọi người Bắc Âu đột nhiên biến mất khỏi lịch sử sau một trận đánh. Ý nghĩa của Stamford Bridge nằm ở chỗ đây là thất bại của một nỗ lực lớn nhằm giành ngai vàng Anh bằng lực lượng Viking dưới sự lãnh đạo của một vị vua Na Uy. Sau nhiều thập niên xâm lược, định cư và lập vương quốc, cuộc đối đầu cuối cùng cho thấy trung tâm quyền lực đã chuyển sang các triều đại và tranh chấp kế vị theo kiểu khác. Nhìn lại từ St. Brice đến Stamford Bridge, “kết thúc” của thời đại Viking là một quá trình chính trị hơn là khoảnh khắc biến mất của một dân tộc. [1]