Vì sao bói toán vẫn bị coi là tội ở một số bang của Mỹ?

Trong một buổi xem bài Celtic Cross ở Pennsylvania, người đọc tarot dùng các lá bài để trò chuyện về công việc, hạnh phúc và cách đối diện khó khăn. Không có lời tiên đoán cụ thể nào về tiền bạc, tình yêu hay tương lai. Tuy vậy, hoạt động ấy vẫn có thể bị nhận diện là bói toán và vướng một điều luật hình sự của bang. [1]

Nghịch lý này gợi ra câu trả lời sớm cho câu hỏi trung tâm: luật cấm bói toán không vận hành hoàn toàn dựa trên việc một người có thật sự dự đoán tương lai hay không. Cách viết luật, lịch sử hình thành và thực tế thực thi cho thấy chúng còn phân loại con người, nghề nghiệp và những hình thức tìm kiếm lời khuyên bị xã hội xem là thiếu chính thống. [1]

Điều luật thực sự cấm hành vi nào?

Luật Pennsylvania coi là phạm tội việc giả vờ xem vận mệnh hoặc dự đoán sự kiện tương lai để thu lợi. Văn bản liệt kê nhiều phương tiện, từ lá bài, vật tượng trưng, quan sát đầu hoặc tay cho đến thiên thể, bùa chú và gọi hồn. Luật cũng đề cập những dịch vụ như tìm tài sản bị mất, phát hiện kho báu, gây hoặc ngăn vận rủi và khiến người khác yêu hay kết hôn. [1]

Danh sách dài tạo cảm giác rất cụ thể, nhưng khái niệm cốt lõi lại mơ hồ. Một người đọc tarot chỉ gợi mở cách suy nghĩ có thể không hề dự báo sự kiện. Ngược lại, nhiều nghề hợp pháp thường xuyên đánh giá điều có khả năng xảy ra trong tương lai. Ranh giới vì thế không nằm riêng ở cấu trúc câu nói, mà còn ở cách xã hội nhận diện người nói, công cụ họ dùng và bối cảnh nơi lời nói được đưa ra. [1]

Vì sao cuộc khám da liễu là phép đối chiếu đáng chú ý?

Darin Hayton, tác giả bài viết trên tạp chí Distillations, đối chiếu buổi xem tarot với một lần khám da. Bác sĩ quan sát một nốt ruồi trên đầu, lo ngại về nguy cơ và cắt bỏ để xét nghiệm; kết quả sau đó cho thấy nốt ruồi lành tính. Theo cách đọc máy móc câu chữ của luật, bác sĩ cũng đang nhận tiền để đưa ra nhận định về tương lai dựa trên việc quan sát đầu hoặc tay. [1]

Dĩ nhiên, khám bệnh không bị coi là bói toán. Sự khác biệt có ý nghĩa nằm ở phương pháp chuyên môn, mục đích chăm sóc sức khỏe và vị thế đã được thừa nhận của bác sĩ. Nhưng phép đối chiếu làm lộ ra một điểm yếu của định nghĩa pháp lý: cùng có yếu tố bất định và phán đoán về điều chưa xảy ra, song chỉ một bên bị gắn nhãn người bói toán. Cách phân loại dựa cả vào quy ước xã hội chứ không chỉ vào động từ “dự đoán”. [1]

Nguồn gốc của lệnh cấm nằm ở đâu?

Các đạo luật Mỹ mang theo ngôn ngữ và định kiến từ những quy định của Anh về người lang thang và phù thủy. Từ thế kỷ XVI, chính quyền Anh đã gộp xem tay, chiêm tinh và những hình thức bói đoán khác với tình trạng không có nghề nghiệp được công nhận, sống lưu động hoặc bị cho là đe dọa trật tự. Khi niềm tin vào phép phù thủy suy giảm vào đầu thế kỷ XVIII, trọng tâm chuyển dần từ phép thuật sang hành vi lừa dối. [1]

Những quy định ấy cũng gắn bói toán với hình ảnh định kiến về người Romani, từng bị gọi bằng một tên ngoại lai mang hàm ý họ là người lang thang và gian trá. Tại Mỹ, New Jersey xếp người bói toán vào nhóm “gây mất trật tự” năm 1799. Pennsylvania có luật cấm từ năm 1861; phiên bản hiện hành được thông qua năm 1972 đã thay cách gọi nhóm sắc tộc bằng từ “người”, nhưng phần lớn cấu trúc cấm đoán cũ vẫn còn. [1]

Lịch sử này cho thấy đối tượng điều chỉnh ban đầu rộng hơn một lời dự báo đúng hay sai. Bói toán từng là một dấu hiệu để nhà chức trách nhận diện những người bị xem là nghèo, lưu động, không làm nghề “đứng đắn” hoặc không tuân theo vai trò xã hội thông thường. Một quy định có thể đổi từ ngữ mà vẫn giữ nguyên logic phân loại được hình thành từ trước. [1]

Chống gian lận có giải thích được lệnh cấm không?

Bảo vệ người dễ tổn thương khỏi lừa đảo là lý do dễ hiểu nhất để biện minh cho luật. Đã có những người tự xưng là nhà ngoại cảm hoặc người chữa lành tâm linh chiếm đoạt số tiền lớn từ khách hàng. Tuy nhiên, sự tồn tại của gian lận trong một hoạt động không tự động chứng minh mọi người hành nghề đều gian lận. Các vụ sai phạm trong y khoa cũng không khiến toàn bộ nghề da liễu bị cấm. [1]

Điểm khác biệt quan trọng là luật chống bói toán có thể cho phép can thiệp trước khi xuất hiện một nạn nhân hoặc bằng chứng về thiệt hại cụ thể. Năm 2007, cơ quan cấp phép và thanh tra Philadelphia đóng cửa 16 cửa hàng trong ba ngày. Tháng 10/2023, cảnh sát trưởng Hanover đến cửa hàng Serpent’s Key để cảnh báo Beck Ravenswood rằng xem tarot là bất hợp pháp; sự việc sau đó dẫn tới một vụ kiện liên bang nhằm vô hiệu hóa lệnh cấm của bang. [1]

Khi một người lấy tiền bằng lời nói dối, đe dọa hoặc lợi dụng sự lệ thuộc của khách hàng, vấn đề cần xử lý là hành vi gây hại ấy. Một lệnh cấm dựa chủ yếu vào nhãn nghề nghiệp lại đi xa hơn: nó giả định nguy cơ từ lúc nhìn thấy lá bài, cách bài trí cửa hàng hoặc hình thức hành nghề. Bởi vậy, mục tiêu chống gian lận chỉ giải thích được một phần phạm vi của luật. [1]

Một đạo luật cũ tác động thế nào trong hiện tại?

Bói toán ngày nay không phải lúc nào cũng được khách hàng hoặc người hành nghề hiểu là lời tiên tri theo nghĩa đen. Buổi xem bài của Ravenswood được mô tả gần với một cuộc trò chuyện khích lệ kết hợp trình diễn cá nhân hóa: các lá bài làm điểm tựa để suy ngẫm, không phải lịch báo trước sự kiện. Khoảng cách giữa thực hành này và ngôn ngữ của luật khiến việc áp dụng phụ thuộc nhiều vào ấn tượng của người thực thi. [1]

San Francisco từng chọn cách quản lý thay vì cấm hoàn toàn khi xây dựng quy định năm 2003 với sự tham gia của cộng đồng Romani địa phương. Thành phố công nhận đây có thể là một ngành kinh doanh hợp pháp, nhưng vẫn yêu cầu kiểm tra lý lịch, lấy dấu vân tay, ảnh và phiên điều trần công khai. Ngay cả mô hình này cũng có thể gây khó cho người hành nghề thiếu giấy tờ cần thiết. [1]

Vì thế, câu hỏi đáng chú ý không chỉ là bói toán có dự đoán đúng hay không. Điều cần nhìn kỹ hơn là pháp luật đang nhắm vào thiệt hại cụ thể, hay đang dùng một tập hợp biểu tượng và phong cách hành nghề để nhận diện người bị coi là đáng ngờ. Trường hợp Pennsylvania cho thấy ngôn ngữ pháp lý có thể tồn tại lâu hơn hoàn cảnh đã sinh ra nó, rồi tiếp tục tác động đến một hoạt động đã thay đổi về hình thức lẫn ý nghĩa xã hội. [1]