Vì sao Kỵ sĩ Không đầu lại gắn liền với quả bí ngô Halloween?

Hình ảnh một kỵ sĩ ma quái phi ngựa trong đêm tối, tay ôm quả bí ngô phát sáng rực lửa thay cho chiếc đầu bị mất, từ lâu đã trở thành biểu tượng quen thuộc mỗi mùa lễ hội Halloween. Thế nhưng, nếu lật lại các câu chuyện dân gian nguyên bản, hình tượng này thực chất là kết quả của sự hòa trộn giữa văn học thế kỷ 19 và truyền thuyết cổ châu Âu. Chiếc đầu bí ngô rùng rợn không hề xuất hiện trong thần thoại ban đầu, mà khởi nguồn từ một chi tiết suy đoán trong truyện ngắn năm 1820 của nhà văn Washington Irving, trước khi kết hợp với giai thoại về đốm lửa lang thang của người Ireland. [1]

Vết tích bên bờ suối trong tác phẩm của Washington Irving

Năm 1820, nhà văn Mỹ Washington Irving xuất bản truyện ngắn nổi tiếng "The Legend of Sleepy Hollow" nằm trong tập tác phẩm "The Sketch Book of Geoffrey Crayon, Gent." – một mốc ghi dấu thành công quan trọng trong sự nghiệp của ông. Trong câu chuyện, nhân vật Ichabod Crane bị một bóng ma kỵ sĩ đuổi theo trên đường tối. Ngay khi Ichabod tưởng chừng đã sắp thoát khỏi sự truy đuổi nguy hiểm, bóng ma kỵ sĩ bất ngờ nhổm người trên bàn đạp yên ngựa và ném thẳng chiếc đầu của chính mình về phía anh. Ichabod tìm cách né tránh món vũ khí đáng sợ đó nhưng không kịp. [1]

Sáng hôm sau, khi dân làng tổ chức các toán tìm kiếm Ichabod mất tích, họ phát hiện chiếc mũ của anh nằm trên bờ một khúc suối rộng, nơi dòng nước chảy sâu và đen thẫm. Ngay bên cạnh chiếc mũ là một quả bí ngô bị vỡ nát. Chi tiết này khiến người ta suy đoán rằng bóng ma kỵ sĩ đã dùng quả bí ngô làm vật thay thế cho chiếc đầu bị mất khi tấn công Ichabod. Như vậy, trong văn bản nguyên bản của Washington Irving, quả bí ngô chỉ là một vật thể sót lại tại hiện trường chứ không phải là chiếc đầu chính thức gắn vĩnh viễn trên cổ bóng ma. [1]

Bóng ma kỵ sĩ không đầu trong thần thoại châu Âu

Khái niệm về một kỵ sĩ không đầu xuất hiện trong văn hóa dân gian thực ra đã tồn tại từ trước thời điểm Washington Irving viết câu chuyện của mình rất lâu. Trong thần thoại Ireland, sinh vật ma quái này được biết đến với tên gọi Dullahan, nghĩa là "người đàn ông tăm tối". Dullahan được miêu tả là một linh hồn mang theo chiếc đầu bị cắt rời của chính mình trong các cuộc hành trình đêm tối. Những hình mẫu tương tự cũng xuất hiện phổ biến trong truyền thuyết lâu đời của Đức, Xứ Wales và nhiều vùng đất khác tại châu Âu. [1]

Trong tất cả các dị bản thần thoại cổ xưa này, bóng ma kỵ sĩ chỉ ôm theo chiếc đầu thật bị cắt rời của mình chứ chưa từng gắn liền với bất kỳ loại rau củ hay quả bí ngô nào. Sự xuất hiện của quả bí ngô chỉ diễn ra sau này khi các biểu tượng dân gian châu Âu du nhập và biến tấu tại Bắc Mỹ. [1]

Giai thoại Lão Jack Keo kiệt và truyền thuyết đèn bí ngô

Quả bí ngô có khuôn mặt kỳ quái thắp sáng – được gọi là jack-o'-lantern – thực chất bắt nguồn từ một câu chuyện dân gian Ireland hoàn toàn khác: giai thoại về Lão Jack Keo kiệt (Stingy Jack). Theo truyền thuyết, khi Jack qua đời, cả Thiên Chúa lẫn Ác quỷ đều từ chối nhận linh hồn ông. Kết cục, Jack bị phạt phải lang thang vĩnh viễn trên mặt đất trong bóng đêm cùng một đốm lửa nhỏ để thắp sáng. [1]

Để xua đuổi linh hồn lang thang của Jack cũng như các linh hồn quấy nhiễu khác, người dân Ireland có tập tục khắc các khuôn mặt đáng sợ lên những củ cải nhỏ và đặt đốm lửa bên trong. Khi làn sóng người di cư Ireland sang Mỹ, họ nhận thấy củ cải không phổ biến và khó khắc bằng bí ngô – loại nông sản bản địa sẵn có và dễ gọt đẽo hơn. Từ đó, người di cư đã chuyển sang khắc mặt người lên quả bí ngô, tạo nên biểu tượng Halloween đặc trưng. [1]

Sự hòa trộn biểu tượng trong điện ảnh và văn hóa đại chúng

Sự kết hợp giữa kỵ sĩ không đầu của Washington Irving và quả bí ngô Halloween là sản phẩm của quá trình giao thoa văn hóa đại chúng qua nhiều thập kỷ. Đặc biệt, nghệ thuật điện ảnh hiện đại đã đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố hình ảnh này. Bộ phim điện ảnh "Sleepy Hollow" sản xuất năm 1990 của đạo diễn Tim Burton, với sự tham gia của các diễn viên Johnny Depp (trong vai cảnh sát Ichabod Crane) và Christina Ricci, lấy bối cảnh năm 1799 tại một làng quê bị bao phủ bởi chuỗi vụ án mạng ghê rợn do bóng ma kỵ sĩ thực hiện. [1]

Những tác phẩm điện ảnh kinh dị và các lễ hội Halloween hiện đại đã hòa trộn hai biểu tượng độc lập: hình ảnh bóng ma kỵ sĩ không đầu từ huyền thoại cổ châu Âu và chiếc đèn bí ngô xuất thân từ truyền thuyết Ireland. Sự hòa quện này đã biến quả bí ngô từ một vật thể bị nát bên bờ suối trong truyện ngắn năm 1820 thành chiếc đầu thay thế chính thức của Kỵ sĩ Không đầu trong tâm trí khán giả ngày nay. [1]