Vì sao mãn kinh từng được gọi là bệnh thiếu estrogen?

Trong giai đoạn 1960–1975, một số nhà nội tiết học sinh sản gọi mãn kinh là bệnh thiếu estrogen. Theo bài viết năm 2008 của Dominique Tobbell trên Distillations, tên gọi này gắn với quan điểm cần bổ sung estrogen lâu dài. Vì sao một giai đoạn lão hóa tự nhiên lại được nhìn như bệnh? Câu trả lời nằm ở sự kết hợp giữa mô hình điều trị và những kỳ vọng văn hóa về tuổi trẻ, vẻ đẹp, nữ tính. [1]

Điểm đáng chú ý là mục tiêu đã thay đổi: từ làm dịu khó chịu đang có sang duy trì những điều được cho là đang mất đi. Để hiểu bước chuyển ấy, cần phân biệt điều trị triệu chứng, xác định một trạng thái là bệnh và dùng thuốc với hy vọng phòng bệnh về sau. [1]

Mục tiêu ban đầu của estrogen là gì?

Qua cuốn The Estrogen Elixir của Elizabeth Siegel Watkins, Tobbell mô tả estrogen trong thập niên 1940–1950 là biện pháp ngắn hạn để giảm triệu chứng mãn kinh. Khi ấy, thuốc thường là lựa chọn cuối cùng sau tư vấn và thuốc an thần. Trọng tâm của cách tiếp cận này là tình trạng khó chịu cần được giải quyết. [1]

Sự khác biệt nằm ở điểm xuất phát của quyết định điều trị. Nếu bắt đầu từ triệu chứng, câu hỏi là điều gì đang gây khó chịu và biện pháp nào có thể giúp. Nếu bắt đầu từ một mô hình thiếu hụt, câu hỏi chuyển thành cơ thể thiếu điều gì và cần bổ sung ra sao. Hai cách hỏi có thể dẫn tới những kỳ vọng khác nhau về cùng một thuốc. [1]

Có thể hình dung bằng ví dụ: một người nói “Tôi muốn bớt khó chịu”, còn người khác nói “Tôi muốn cơ thể tiếp tục như trước”. Đây là hai mục tiêu giả định khác nhau. Mục tiêu thứ nhất có điểm đối chiếu là cảm giác hiện tại; mục tiêu thứ hai đòi hỏi làm rõ “như trước” nghĩa là gì và điều nào thực sự cần duy trì.

Tên gọi bệnh thiếu estrogen thay đổi cách đặt vấn đề ra sao?

Theo lịch sử được Tobbell trình bày, những người ủng hộ mô hình thiếu estrogen mở rộng mục tiêu bổ sung hormone ra ngoài triệu chứng mãn kinh. Họ gắn điều trị lâu dài với nhiều vấn đề sau mãn kinh, từ mất vẻ đẹp và nữ tính đến nguy cơ bệnh tim. Đây là quan điểm của những người ủng hộ lúc đó, không phải danh sách lợi ích đã được xác nhận. [1]

Trong cách lập luận ấy, chữ “thiếu” lấy trạng thái trước đây làm mốc so sánh. Thêm chữ “bệnh” khiến sự thay đổi được nhìn qua nhu cầu chẩn đoán và điều trị. Điều này không chỉ thay tên: nó chuyển trọng tâm từ một khó chịu cụ thể sang đánh giá toàn bộ giai đoạn đời sống bằng điều cơ thể không còn duy trì. [1]

Tuy nhiên, tên gọi chỉ xác lập cách đặt câu hỏi, chưa giải quyết câu hỏi về thuốc. Bổ sung một thứ được xem là thiếu nghe có vẻ hợp lý, nhưng vẫn cần xác định lợi ích mong đợi. Giảm triệu chứng và ngăn một bệnh tương lai là hai mục tiêu riêng; lý lẽ dùng cho mục tiêu này không tự động chứng minh mục tiêu kia. [1]

Vì sao vẻ đẹp và nữ tính trở thành mục tiêu điều trị?

Watkins cho rằng việc quảng bá liệu pháp hormone như phương thuốc chống lão hóa gắn với sự coi trọng tuổi trẻ và vẻ đẹp trong văn hóa Mỹ. Phân tích này đặt lời hứa của thuốc vào bối cảnh xã hội. Nó không có nghĩa mọi phụ nữ sử dụng hormone đều nhằm giữ vẻ ngoài trẻ trung. [1]

Vẻ đẹp và nữ tính không phải những mục tiêu tương đương với giảm một triệu chứng. Chúng chứa đánh giá về diện mạo và bản sắc: điều gì được coi là hấp dẫn, điều gì được xem là nữ tính. Khi những đánh giá ấy bước vào lý do điều trị, lời hứa của thuốc mở rộng từ thay đổi cảm giác sang duy trì một hình ảnh được coi trọng. [1]

Từ phân tích văn hóa này có thể thấy một điểm đáng suy ngẫm: cách mô tả tuổi tác ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của lời hứa chống lão hóa. Nếu sự thay đổi được diễn giải chủ yếu như mất mát, việc giữ lại trạng thái cũ dễ trở thành mục tiêu. Đây là cách đọc lập luận lịch sử, không phải lời giải thích động cơ của từng người. [1]

Lời hứa phòng bệnh tim gặp bước ngoặt nào?

Tobbell cho biết liệu pháp hormone được kê đơn từ đầu thập niên 1990 với kỳ vọng giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Tháng 7/2002, một thử nghiệm liệu pháp hormone thuộc Women's Health Initiative (WHI) dừng sớm sau những kết quả đáng lo về nhồi máu cơ tim, đột quỵ và cục máu đông. Đây là bước ngoặt đối với kỳ vọng phòng bệnh được bài viết lịch sử mô tả. [1]

Vì sao bước ngoặt này quan trọng? Điều trị triệu chứng hướng tới một khó chịu đã có, còn phòng bệnh hướng tới điều có thể xảy ra sau này. Với mục tiêu thứ hai, không thể chỉ hỏi thuốc có tạo ra thay đổi mong muốn hay không; phải cân nhắc thay đổi đó cùng những tác hại có thể đi kèm trong thời gian sử dụng. [1]

Vì vậy, sự quen thuộc của một liệu pháp không thay thế được đánh giá cho từng mục đích. Câu chuyện WHI ở đây làm rõ sự thay đổi của kỳ vọng phòng bệnh trong lịch sử, không đưa ra khuyến nghị hiện nay cho từng người hoặc kết luận chung về mọi cách sử dụng hormone. [1]

Người đọc có thể nhìn khác đi điều gì?

Khi gặp một lời hứa điều trị, câu hỏi hữu ích là: nó đang nhắm tới triệu chứng, nguy cơ bệnh hay một chuẩn mực về cơ thể? Trong câu chuyện estrogen, các mục tiêu ấy từng được đặt gần nhau đến mức dễ tưởng chúng là một. Tách chúng ra giúp nhận thấy đâu là nhu cầu sức khỏe cụ thể, đâu là kỳ vọng về cách con người nên già đi. [1]