Vì sao mũi tiêm phòng dại của Pasteur trở thành một sự kiện truyền thông?

Ngày 2 tháng 12 năm 1885, một con chó hoang cắn bốn cậu bé ở Newark, New Jersey. Tai nạn này vốn không hiếm trong thời đại bệnh dại còn đáng sợ và hầu như không có cách điều trị hữu hiệu. Nhưng lần này, câu chuyện không dừng ở địa phương: các cậu bé lên đường sang Pháp để nhận phương pháp mới của Louis Pasteur, rồi trở thành những nhân vật được công chúng theo dõi qua báo chí. [1]

Điều khiến sự kiện trở thành một “đột phá y học” không chỉ là mũi tiêm. Báo chí đại chúng, tranh minh họa và kỹ thuật in đang mở rộng đã biến một ca điều trị thành câu chuyện về hy vọng, khoa học và người hùng. Từ đó, công chúng bắt đầu nhìn phòng thí nghiệm như nơi có thể tạo ra những bước tiến làm thay đổi đời sống. [1]

Vì sao vụ chó cắn gây chú ý đặc biệt?

Bệnh dại tạo ra một nỗi sợ rất cụ thể: sau khi bị chó nghi mắc bệnh cắn, người ta phải đối mặt với khả năng phát bệnh mà gần như không có lối thoát. Vì vậy, vụ việc ở Newark dễ khơi lên sự quan tâm, dù bản thân những vụ chó hoang tấn công trẻ em không phải chuyện bất thường. [1]

Thời điểm cũng làm câu chuyện khác đi. Chưa đầy hai tháng trước vụ cắn, Louis Pasteur đã công bố thành công của vaccine phòng dại. Phương pháp này dùng vật liệu gây nhiễm đã được làm yếu, lấy từ tủy sống thỏ, và chỉ có thể ngăn bệnh nếu được tiêm sớm sau khi bị cắn. Bốn cậu bé vì thế không chỉ là nạn nhân của một tai nạn; họ trở thành những người đầu tiên trong một câu chuyện y học mới đang cần được chứng minh bằng kết quả thực tế. [1]

Chuyến đi sang Pháp đã thay đổi quy mô câu chuyện

Gia đình các cậu bé phải tìm cách sang Pháp để tiếp cận phương pháp của Pasteur. Một lời kêu gọi quyên góp được đăng trên báo địa phương, sau đó các tờ báo ở New York và những thành phố lớn khác tiếp tục đưa tin. Khi thông tin đi qua nhiều tòa soạn, câu chuyện địa phương đã có một độc giả rộng lớn hơn nhiều. [1]

Đây là bước chuyển quan trọng về mặt truyền thông. Công chúng không còn chỉ biết rằng có trẻ em bị chó cắn; họ có thể theo dõi hành trình sang Pháp, quá trình điều trị và chuyến trở về. Các cậu bé dần được kể như những nhân vật trung tâm của một cuộc thử nghiệm đầy rủi ro, còn Pasteur xuất hiện như người đại diện cho năng lực mới của y học thực nghiệm. [1]

Tranh minh họa khiến y học trở nên dễ nhìn thấy

Cuối thế kỷ 19, kỹ thuật in tiến bộ giúp báo và tạp chí sử dụng những tranh minh họa lớn, tranh biếm họa và hình ảnh nổi bật hơn. Những trang báo không còn chỉ dựa vào các cột chữ dày đặc. Một câu chuyện y khoa có thể được tổ chức như một chuỗi cảnh: con chó tấn công, các gia đình lo lắng, chuyến đi, phòng điều trị và ngày trở về. [1]

Hình ảnh tạo ra một dạng hiểu biết rất khác với bản tin ngắn. Người đọc có thể hình dung các cậu bé như những nhân vật đang đi qua một hành trình, dù họ không có mặt tại Pháp và không trực tiếp quan sát việc điều trị. Khi nhiều người cùng đọc những bài viết và nhìn những hình ảnh tương tự, một ca bệnh riêng lẻ trở thành trải nghiệm chung của xã hội. [1]

Báo chí đã tạo ra hình tượng người hùng khoa học thế nào?

Các nhà xuất bản cạnh tranh độc giả nên có xu hướng khai thác câu chuyện khi sự tò mò đã được khơi lên. Hành trình của bốn cậu bé được tiếp tục kể qua thời gian ở Pháp, quá trình điều trị, chuyến trở về Mỹ và những lần xuất hiện tại các thành phố. Cách đưa tin ấy làm câu chuyện có nhịp điệu của một cuộc phiêu lưu, trong đó kết quả điều trị là phần cao trào. [1]

Từ đây, Pasteur không chỉ được nhớ đến như một nhà nghiên cứu. Ông trở thành mẫu hình của người hùng y học: dùng tri thức phòng thí nghiệm để chống lại một căn bệnh đáng sợ. Điều này không có nghĩa báo chí tự tạo ra vaccine, nhưng báo chí đã giúp công chúng hiểu phát minh ấy thông qua con người, hình ảnh và diễn biến dễ theo dõi hơn. [1]

Mô hình ấy sống tiếp trong các tin y khoa sau này

Câu chuyện phòng dại trở thành khuôn mẫu cho cách kể về những bước tiến tiếp theo. Việc Robert Koch công bố liệu pháp tuberculin năm 1890 và sự xuất hiện của thuốc kháng độc tố chống bệnh bạch hầu năm 1894 cũng được tiếp nhận trong bối cảnh công chúng đã quen với hình ảnh khoa học y tế đang chiến thắng bệnh tật. Tuy nhiên, tuberculin sau đó cho thấy một liệu pháp được chào đón vẫn có thể tỏ ra không hiệu quả. [1]

Trong thế kỷ 20, mô hình người hùng khoa học tiếp tục lan qua sách, phát thanh, phim ảnh và truyện tranh. Những câu chuyện về Pasteur, Koch, Paul Ehrlich hay Alexander Fleming thường được kể ngắn gọn, giàu hành động, với phương pháp khoa học đi đến thắng lợi. Đến khi vaccine bại liệt của Jonas Salk xuất hiện vào giữa thập niên 1950, công chúng vẫn có thể nhận ra hình ảnh quen thuộc: một nhà khoa học đối đầu với căn bệnh đáng sợ và đem lại hy vọng rộng khắp. [1]

Di sản đáng nhớ nằm ở cả niềm tin lẫn sự thận trọng

Câu chuyện Newark cho thấy truyền thông không chỉ chuyển phát tin tức y khoa. Khi một sự kiện được kể bằng tranh, nhân vật và hành trình, nó còn định hình cảm xúc của người đọc đối với phòng thí nghiệm: tò mò, khâm phục và tin rằng tiến bộ khoa học có thể đem lại thay đổi cụ thể. [1]

Nhưng chính lịch sử đưa tin ấy cũng gợi ra một giới hạn cần nhớ. Sự hấp dẫn của hình tượng người hùng có thể khiến quá trình nghiên cứu phức tạp bị thu gọn thành câu chuyện chiến thắng. Về sau, thái độ lạc quan tuyệt đối trước y học đã nhường chỗ cho sự tôn trọng có điều kiện hơn, khi công chúng nhận thức rõ các giới hạn, hậu quả ngoài dự kiến và khả năng sai lầm của con người cùng thiết chế khoa học. Nhìn lại bốn cậu bé Newark, ta thấy một mũi tiêm đã làm thay đổi y học, còn báo chí góp phần làm thay đổi cách xã hội nhìn thấy sự thay đổi đó. [1]