Vì sao Mỹ có nhiều kẻ giết người hàng loạt được ghi nhận nhất?

Mỹ đứng đầu thế giới về số kẻ giết người hàng loạt được nhận diện, nhưng con số ấy không đơn giản có nghĩa người Mỹ dễ trở thành hung thủ hơn. Báo cáo của Đại học Radford và Florida Gulf Coast University ghi nhận 3.802 trường hợp tại Mỹ trong dữ liệu tính từ năm 1900 đến thời điểm thống kê, tương đương 62,9% tổng số trường hợp đã biết trên thế giới. Khoảng cách lớn này dẫn đến câu hỏi quan trọng hơn: bảng xếp hạng đang đo mức độ tội phạm thực tế, hay chủ yếu đo khả năng phát hiện, lưu trữ và công khai thông tin của từng quốc gia? [1]

Các nhà nghiên cứu đã đếm điều gì?

Bảng thống kê xếp các quốc gia theo số kẻ giết người hàng loạt đã được xác định, chứ không phải theo một cuộc điều tra đồng nhất được tiến hành cùng lúc trên toàn cầu. Đây là điểm cần phân biệt. Một trường hợp chỉ có thể đi vào dữ liệu khi nhiều vụ án được nhận ra là có liên hệ, hung thủ được nhận diện và thông tin đủ rõ để phân loại. Vì thế, số “được ghi nhận” chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động điều tra và hệ thống hồ sơ của mỗi nơi. [1]

Sự chênh lệch trong bảng xếp hạng rất lớn: ngoài Mỹ, không quốc gia nào trong danh sách vượt quá 200 trường hợp được xác định. Anh đứng thứ hai với 188 trường hợp, còn Nga đứng thứ ba với 172. Những con số này cho thấy vị trí đặc biệt của Mỹ trong tập dữ liệu, nhưng tự chúng chưa tách được hai yếu tố: số vụ thực sự xảy ra và tỷ lệ vụ việc được phát hiện, liên kết rồi công bố. [1]

Vì sao hệ thống hồ sơ có thể làm thay đổi thứ hạng?

Mike Aamodt, giáo sư tâm lý học pháp y tại Đại học Radford và là một trong các tác giả báo cáo, cho rằng Mỹ có các cơ quan thực thi pháp luật giàu kinh nghiệm hơn trong việc truy tìm và bắt giữ loại tội phạm này. Nước này cũng có nhiều hồ sơ công khai để người dân và những người nghiên cứu vụ án tiếp cận. Hai đặc điểm đó làm tăng khả năng một chuỗi án mạng được nhận ra, được đặt tên và cuối cùng xuất hiện trong cơ sở dữ liệu. [1]

Có thể hình dung vấn đề qua hai nơi cùng lưu trữ tài liệu, nhưng một nơi có danh mục đầy đủ còn nơi kia để hồ sơ phân tán. Tủ hồ sơ dễ tra cứu sẽ cho cảm giác chứa nhiều sự kiện hơn, dù một phần khác biệt chỉ đến từ cách sắp xếp. Với tội phạm hàng loạt, sai lệch còn phức tạp hơn vì các vụ án có thể xảy ra ở nhiều địa phương. Nếu thông tin không được đối chiếu, những vụ liên quan đến cùng một người có thể tiếp tục bị xem là các vụ riêng lẻ. [1]

Mạng lưới đường liên bang đã tác động ra sao?

Dữ liệu tại Mỹ cho thấy số trường hợp tăng mạnh trong giai đoạn từ thập niên 1960 đến thập niên 1980. Aamodt liên hệ xu hướng này với sự phát triển của hệ thống đường cao tốc liên bang. Giao thông thuận tiện giúp con người di chuyển xa hơn và nhanh hơn; trong giả thuyết của ông, điều đó cũng tạo điều kiện để hung thủ tiếp cận nạn nhân tại một nơi rồi rời sang khu vực khác, khiến việc truy tìm và kết nối các vụ án trở nên khó khăn. [1]

Đường cao tốc không phải một nguyên nhân tự tạo ra tội phạm. Vai trò được đề xuất ở đây là mở rộng phạm vi hoạt động và làm mờ ranh giới giữa các địa bàn điều tra. Một chuỗi vụ án trải qua nhiều bang đòi hỏi thông tin từ các cơ quan khác nhau phải được ghép lại. Vì vậy, chính điều kiện từng giúp hung thủ tránh bị phát hiện cũng có thể góp phần tạo nên kho dữ liệu lớn về sau, khi các vụ án cũ được nhìn lại dưới cùng một khuôn mẫu. [1]

DNA đã thay đổi bức tranh như thế nào?

Các phương thức điều tra hiện đại, đặc biệt là xét nghiệm DNA, giúp cơ quan chức năng liên kết những vụ án tưởng như không liên quan. Khi dấu vết sinh học từ nhiều hiện trường trùng khớp, điều tra viên có thêm căn cứ để xem xét khả năng cùng một người gây án. Công nghệ vì thế có hai tác động tưởng như trái chiều: nó có thể phát hiện một chuỗi án mạng trước đây bị bỏ sót, đồng thời rút ngắn thời gian hoạt động của hung thủ bằng cách kết nối các vụ việc sớm hơn. [1]

Điều này cũng giải thích vì sao không nên đọc bảng xếp hạng như một bản đồ tuyệt đối về bản chất con người tại từng quốc gia. Con số của Mỹ phản ánh sự kết hợp giữa các vụ án đã xảy ra, một giai đoạn lịch sử thuận lợi cho việc di chuyển, năng lực điều tra và mức độ công khai hồ sơ. Điều đáng chú ý nhất không chỉ là 3.802 trường hợp, mà là chiếc “lưới” dùng để nhìn thấy chúng: lưới càng dày, càng nhiều mối liên hệ có cơ hội được nhận ra. [1]