Vì sao Texas, Florida và Louisiana thường hứng chịu thời tiết khắc nghiệt?
Vì sao ba bang nằm ở phía nam nước Mỹ liên tục xuất hiện trong các bảng xếp hạng thời tiết nguy hiểm? Câu trả lời không nằm ở một trận bão riêng lẻ. Theo Farmers’ Almanac, bảng đánh giá được ghép từ năm nhóm dữ kiện: tần suất lốc xoáy, các thảm họa thời tiết và khí hậu gây thiệt hại từ một tỷ USD, số lần bão nhiệt đới hoặc cuồng phong đổ bộ, giông lốc và mưa đá nghiêm trọng, cùng các cực đoan nhiệt độ. Vì vậy, Texas đứng đầu không chỉ vì có nhiều lốc xoáy; Florida nổi bật vì bão, còn Louisiana chịu thêm gánh nặng từ lũ lụt và địa hình thấp. [1]
Bảng xếp hạng đang đo điều gì?
Cụm từ “thời tiết tồi tệ nhất” dễ khiến người đọc nghĩ đến nơi có trận bão dữ dội nhất. Cách tính của Farmers’ Almanac rộng hơn thế: một bang có thể bị xếp cao nếu thường xuyên gặp nhiều loại hiện tượng nguy hiểm, hoặc nếu các sự kiện ấy để lại thiệt hại kinh tế rất lớn. Bài viết sử dụng dữ liệu từ NOAA, Cơ quan Thời tiết Quốc gia và Trung tâm Bão Quốc gia để so sánh các rủi ro khác nhau trên toàn nước Mỹ. [1]
Điểm quan trọng là đây không phải thước đo cho một mùa duy nhất. Các con số trong bài bao quát những khoảng thời gian dài, từ vài thập niên đến lịch sử bão đổ bộ từ thế kỷ XIX. Do đó, thứ hạng phản ánh sự chồng lấn của nhiều kiểu hiểm họa theo thời gian. Một bang ít gặp bão vẫn có thể chịu lốc xoáy, mưa đá hoặc nhiệt độ cực đoan đủ thường xuyên để trở thành nơi có thời tiết nhiều rủi ro. [1]
Vì sao Texas đứng đầu?
Texas có tổ hợp rủi ro rộng hơn hai bang còn lại trong danh sách. Bang này phải đối mặt với lốc xoáy, hạn hán, cuồng phong, mưa đá và lũ lụt do các trận giông mạnh. Farmers’ Almanac ghi nhận Texas trung bình có 155 lốc xoáy mỗi năm. Trong khoảng thời gian được bài viết xem xét, bang còn hứng chịu 126 trận bão nghiêm trọng, trong đó có cả cuồng phong, và 190 thảm họa khí hậu gây thiệt hại từ một tỷ USD kể từ năm 1980. [1]
Những con số ấy cho thấy lý do Texas đứng đầu không phải vì một mối đe dọa duy nhất. Hạn hán có thể kéo dài trong khi những khu vực khác của bang lại gặp mưa lớn, giông lốc hoặc lũ quét. Mưa đá cũng được tính như một nhóm rủi ro riêng, thay vì bị xem là chi tiết phụ của giông bão. Vì thế, cùng một tên bang có thể xuất hiện trong nhiều cột dữ liệu khác nhau: lốc xoáy, bão, thiệt hại kinh tế và các cực đoan thời tiết. [1]
Florida biến vị trí địa lý thành rủi ro bão
Florida đứng thứ hai chủ yếu vì mức độ phơi nhiễm với bão. Bán đảo này nằm giữa Đại Tây Dương và Vịnh Mexico, hai vùng nước có thể đưa các hệ thống bão nhiệt đới vào những hướng khác nhau. Theo Farmers’ Almanac, Florida là bang có nhiều lần cuồng phong đổ bộ nhất; tính từ năm 1850, 120 cơn bão đã chạm vào bang này. [1]
Vị trí ấy khiến Florida không chỉ đối mặt với một mùa bão theo một hướng cố định. Khi bão tiến vào từ Đại Tây Dương hoặc Vịnh Mexico, các cộng đồng ven biển có thể chịu gió mạnh, mưa lớn và thiệt hại trên phạm vi rộng. Bài viết cho biết trong bốn thập niên được xem xét, Florida trải qua 80 thảm họa tự nhiên, mỗi thảm họa gây thiệt hại trên một tỷ USD. Như vậy, thứ hạng của bang gắn chặt với số lần bão đổ bộ và chi phí phục hồi sau đó. [1]
Louisiana chịu tác động kép của nước và địa hình
Louisiana đứng thứ ba với một đặc điểm khác: lũ lụt là mối đe dọa nổi bật trong tổng thể rủi ro. Farmers’ Almanac cho biết đây là bang trải qua nhiều trận lũ hơn bất kỳ bang nào khác. Louisiana cũng nằm gần Vịnh Mexico và có địa hình thấp, nên dễ bị ảnh hưởng khi các hệ thống bão mạnh tiến vào vùng duyên hải. [1]
Lịch sử các siêu bão cho thấy hậu quả có thể kéo dài vượt xa thời điểm gió mạnh nhất. Bài viết nhắc đến Katrina và Ida như những cơn bão từng tàn phá Louisiana; riêng Katrina được ghi nhận đã gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD và khiến 1.833 người thiệt mạng. Chi tiết này giải thích vì sao đánh giá thời tiết khắc nghiệt phải tính cả hậu quả xã hội và kinh tế, chứ không chỉ hỏi một cơn bão có sức gió bao nhiêu. [1]
Ba bang có cùng kiểu thời tiết nguy hiểm không?
Không. Texas nổi bật bởi sự đa dạng của các hiểm họa trên một vùng rộng: lốc xoáy, hạn hán, bão, mưa đá và lũ lụt cùng góp phần tạo nên thứ hạng. Florida đặc biệt dễ gặp cuồng phong vì nằm giữa Đại Tây Dương và Vịnh Mexico. Louisiana lại chịu rủi ro lớn từ lũ lụt, địa hình thấp và vị trí gần Vịnh Mexico. Cùng được gọi là “thời tiết khắc nghiệt”, nhưng cơ chế gây nguy hiểm và kiểu thiệt hại ở mỗi bang không giống nhau. [1]
Điều này cũng giúp tránh một cách hiểu sai: những bang không có tên trong nhóm đầu không đồng nghĩa với an toàn. Bài viết cho biết các vùng Tây Bắc Thái Bình Dương và miền Tây nước Mỹ vẫn phải đối mặt với cháy rừng và bão tuyết. Bảng xếp hạng chỉ làm nổi bật những nơi có tổng hợp rủi ro và thiệt hại đặc biệt lớn theo các tiêu chí đã chọn. Nhìn bản đồ thời tiết theo cách đó, độc giả sẽ thấy “nguy hiểm” là một bức tranh nhiều lớp: nước, gió, nhiệt độ, địa hình và chi phí khắc phục cùng góp phần tạo nên kết quả. [1]