Bản sắc Italy được giữ lại từ những nghi thức rất nhỏ

Một đứa trẻ có thể học cảm giác thuộc về từ cách gọi đúng một món ravioli, lượng Parmigiano rắc lên đĩa pasta hay động tác cuốn spaghetti bằng nĩa. Với một gia đình Italy sống qua nhiều quốc gia, những việc nhỏ ấy không chỉ là phép lịch sự trên bàn ăn: chúng trở thành cách ký ức gia đình được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. [1]

Câu hỏi quan trọng không phải là ai có đủ giấy tờ, giọng nói hay nơi sinh để được gọi là người Italy. Điều đáng chú ý hơn là một bản sắc có thể được duy trì ra sao khi gia đình không còn sống cùng một đất nước. Câu trả lời nằm ở những thực hành lặp lại, những câu chuyện được kể lại và cả khoảng cách giữa quê gốc với nơi mỗi thế hệ gọi là nhà. [1]

Một câu chuyện có thể dựng nên quê hương trong trí nhớ

Trong gia đình được kể lại, cụ cố Marco từng cứu một con đại bàng non rơi khỏi tổ. Con chim lớn lên rồi bay đi, còn câu chuyện ấy ở lại trong trí tưởng tượng của người chắt. Khi một giai thoại được kể nhiều lần, nó không còn chỉ là chuyện về một người họ hàng. Nó biến thành hình ảnh cô đọng về nguồn gốc: một tổ tiên cao lớn, một vùng đất ở Emilia-Romagna và một đời sống luôn chuyển động giữa Italy với các quốc gia khác. [1]

Điều làm câu chuyện có sức nặng không nhất thiết là việc nó đã xảy ra chính xác đến đâu. Với hậu duệ, nó tạo ra một điểm bắt đầu để tự hỏi mình thừa hưởng điều gì từ người đi trước. Một truyền thuyết gia đình vì thế hoạt động giống như chiếc khung: các thế hệ sau đặt vào đó ký ức về những chuyến đi, căn nhà cũ, món ăn và những lựa chọn mà họ không trực tiếp chứng kiến.

Bàn ăn biến căn tính thành hành động

Ở bàn ăn của ông bà, việc gọi ravioli bằng tên Italy, chọn nhân ricotta e spinaci, zucca hoặc funghi porcini, rồi chờ Parmigiano được bào vừa đủ đã tạo ra một trật tự quen thuộc. Khi ăn spaghetti, người bà còn cầm tay trẻ để chỉ cách cuốn một lượng vừa phải. Những động tác ấy truyền đi nhiều hơn công thức nấu ăn: chúng dạy rằng một món ăn có cách gọi, nhịp điệu và chuẩn mực riêng. [1]

Nghi thức có tác dụng đặc biệt với gia đình pha trộn văn hóa vì nó không đòi hỏi mọi người phải có cùng hộ chiếu hay phát âm hoàn hảo. Một đứa trẻ có thể chưa nói trôi chảy tiếng Italy nhưng vẫn tham gia bằng cách gọi món, cầm nĩa, chờ phô mai và nhận ra bữa ăn này khác với bữa ăn ở nơi khác. Căn tính khi ấy không nằm trong một tuyên bố lớn; nó xuất hiện qua việc biết mình đang làm gì cùng những người thân.

Chuyến đi nối ngôn ngữ với âm nhạc và nghệ thuật

Những chuyến xe mùa hè đến Italy mở rộng nghi thức gia đình ra ngoài căn bếp. Các bài hát và truyện cổ được nghe lặp lại để trẻ quen với ngôn ngữ. Trên đường đi, những lần dừng ở nhà thờ trở thành dịp nhìn các bức bích họa; âm nhạc của Verdi và Puccini, cùng cách người cha nói về vẻ đẹp, tạo nên một bộ thước đo thẩm mỹ mà ông muốn trao cho các con. [1]

Điểm đáng chú ý là văn hóa được truyền bằng trải nghiệm nối tiếp, chứ không chỉ bằng bài học chính thức. Một ca khúc nghe trong xe, một bức tranh được chỉ cho xem dưới ánh đèn pin hay một từ mới dùng lúc gọi món đều gắn kiến thức với thân thể và hoàn cảnh. Vì thế, ký ức có nhiều cơ hội bám lại hơn: người ta không chỉ nhớ Italy là một khái niệm, mà nhớ âm thanh, cử chỉ và thời điểm đã đi cùng khái niệm ấy.

Cảm giác thuộc về không phải lúc nào cũng trọn vẹn

Nhưng những nghi thức gia đình không tự động biến hậu duệ thành người bản địa. Khi một thiếu niên đến Florence, giọng nói lai khiến cậu bị người địa phương hỏi mình là người Pháp hay Anh. Những hình ảnh về vẻ đẹp Italy mà gia đình truyền lại không đủ giúp cậu lập tức thấy mình hòa vào đời sống xung quanh. Khoảng cách này cho thấy bản sắc được thừa hưởng và bản sắc được xã hội công nhận có thể là hai chuyện khác nhau. [1]

Sự chênh lệch ấy không làm các nghi thức trở nên vô ích. Ngược lại, nó giải thích vì sao gia đình càng cần những điểm tựa riêng. Khi một người không hoàn toàn được nhận là người Italy ở Italy, họ vẫn có thể tìm thấy một dạng thuộc về trong cách cả nhà gọi món, nghe nhạc, kể về tổ tiên hoặc trở lại những địa điểm gắn với lịch sử gia đình. Đó là bản sắc sống trong quan hệ, không phải một bài kiểm tra có đáp án duy nhất.

Di sản được giữ lại nhưng cũng được chọn lọc

Các cộng đồng Italy ở nước ngoài từng giữ lại những biểu tượng dễ nhận biết như ẩm thực, thời trang, bóng đá, nghệ thuật và âm nhạc. Tuy nhiên, hình ảnh ấy có thể được làm cho đẹp hơn, gọn gàng hơn và thống nhất hơn so với một đất nước gồm nhiều vùng, lịch sử và khác biệt. Hậu duệ xa quê thường bảo tồn một phiên bản Italy mà gia đình họ có thể mang theo, đôi khi là phiên bản đã được ký ức và nỗi nhớ sắp xếp lại. [1]

Vì vậy, trao truyền văn hóa không nên được hiểu là đóng băng quá khứ. Một gia đình có thể giữ tên món ăn nhưng thay đổi nguyên liệu; nghe nhạc Italy trên một chiếc xe hiện đại; kể chuyện về quê gốc trong ngôi nhà ở Anh, Pháp hay nơi khác. Ví dụ, một bữa tối trong đó cha mẹ dạy con cuốn mì theo cách ông bà từng dạy có thể giữ tinh thần của nghi thức, dù căn bếp và đời sống xung quanh đã hoàn toàn khác.

Điều được truyền đi sau cùng không chỉ là Italy, mà là khả năng biến ký ức thành việc làm hôm nay. Một câu chuyện về con đại bàng, một nhúm phô mai, một bài hát hay chuyến thăm nhà thờ đều có thể trở thành dấu mốc để thế hệ sau nhận ra mình đứng ở đâu giữa nhiều quê hương. Bản sắc ấy không cần xóa bỏ phần Anh, Pháp hay bất kỳ nơi nào khác. Nó có thể lớn lên từ chính sự pha trộn, qua những nghi thức đủ nhỏ để lặp lại và đủ giàu ý nghĩa để không bị quên. [1]