Bốn lính Mỹ nhấc một xe tăng Sherman 40 tấn — vì nó làm bằng cao su

Bốn lính Mỹ nhấc bổng một chiếc xe tăng Sherman: trong giai thoại Arthur Shilstone kể lại, cỗ xe mang con số trọng lượng 40 tấn lại nằm trên tay một nhóm người ít đến khó tin. Làm sao một nhóm nhỏ có thể khiến người khác tin rằng trước mặt họ là cả một sư đoàn? Trong màn vượt Rhine, 1.100 người phải giả làm hơn 30.000 quân; thứ họ cần tạo ra là hình ảnh của một lực lượng lớn hơn hẳn số người thực sự có mặt. [3]

Ông Shilstone giải thích rằng chiếc Sherman ấy là xe tăng bơm hơi. Cao su chứa đầy hơi đã cho bốn người lính khả năng nâng cả hình dáng một cỗ xe vốn gắn với sức nặng 40 tấn. [3]

Chàng trai 18 tuổi bước vào đội quân ma

Khoảng cách giữa một chiếc xe bơm hơi và một lực lượng 30.000 quân bắt đầu được lấp đầy bằng những con người như Jack Masey. Anh mới 18 tuổi khi được điều vào 23rd Headquarters Special Troops, sau khi tốt nghiệp High School of Music and Art ở New York. Masey chỉ hiểu rõ nhiệm vụ của đơn vị sau khi đặt chân tới Anh: những kỹ năng học trong trường mỹ thuật sẽ phục vụ việc dựng nên hình ảnh của một đội quân đủ lớn để đánh lừa đối phương. [1][4]

23rd Headquarters Special Troops được kích hoạt ngày 20 tháng 1 năm 1944, với 1.100 người. Ralph Ingersoll và Billy Harris lập kế hoạch thành lập đơn vị, còn Đại tá Harry L. Reeder lãnh đạo lực lượng này. Ý tưởng xuất phát từ các đơn vị Anh từng phát triển kỹ thuật đánh lừa trong Chiến dịch Bertram cuối năm 1942. [1]

Nhiều binh sĩ đến từ trường mỹ thuật, công ty quảng cáo và những nghề khuyến khích tư duy sáng tạo. Trong đời thường, họ là nghệ sĩ, kiến trúc sư, diễn viên, họa sĩ thiết kế sân khấu và kỹ sư. Ellsworth Kelly biết đến 23rd khi còn là sinh viên mỹ thuật và muốn tham gia đơn vị đánh lừa. [6][4]

Masey gọi lực lượng này là «đội quân cao su» vì đơn vị dùng thiết bị bơm hơi để giả làm quân đội thật. [1][4]

Những chiếc xe phải đủ thật để bị nhìn thấy

Phần dễ nhìn thấy nhất của «đội quân cao su» nằm trong 603rd Camouflage Engineers, nhánh phụ trách đánh lừa bằng hình ảnh. Nhánh này tạo ra những dấu hiệu mà máy bay trinh sát địch có thể nhận ra: xe tăng, đại bác, jeep, xe tải và máy bay bơm hơi xuất hiện trên mặt đất như một lực lượng quân sự đang tập trung. [1]

Những phương tiện ấy không tự phồng lên giữa bãi đất. Các binh sĩ dùng máy nén khí để bơm từng đạo cụ quân sự giả, biến những vật liệu nhẹ thành hình dáng đủ lớn để quan sát từ trên không. [1]

Chiếc jeep cho thấy quá trình chế tạo thay đổi ra sao. Mẫu đầu tiên làm bằng vải bố và gỗ, những vật liệu tạo được đường nét cơ bản của phương tiện. Về sau, mẫu jeep chuyển sang làm bằng cao su và trông giống xe thật hơn. [4]

Sự giống thật ấy vẫn có một giới hạn được tính toán. Các đạo cụ thường được ngụy trang không hoàn hảo để máy bay trinh sát địch nhìn thấy chúng. Nếu che giấu quá kỹ, xe tăng, đại bác hay jeep giả có thể biến mất khỏi tầm mắt; nếu hiện ra đủ rõ, chúng trở thành những dấu hiệu về quy mô và vị trí của lực lượng trên mặt đất. [1]

Doanh trại giả cũng tham gia vào bức tranh ấy. Có nơi, trên những sợi dây còn phơi cả quần áo giả, như thể binh sĩ vừa rời khỏi khu đóng quân hoặc đang sinh hoạt phía sau các phương tiện. [4][1]

Âm thanh đi xa hơn những chiếc xe tăng

Bên cạnh phần ngụy trang bằng hình ảnh mà Jack Masey tham gia, Ghost Army còn có một nhánh chuyên đánh lừa bằng âm thanh: 3132 Signal Service Company Special. Các kỹ sư Bell Labs hỗ trợ nhóm ghi lại âm thanh của những đơn vị thiết giáp và bộ binh. Tiếng động từ lực lượng thật trở thành nguyên liệu để nhóm dựng nên những hoạt động quân sự mà họ muốn quân Đức tin là đang diễn ra. [1]

Nhóm sử dụng máy ghi dây, một thiết bị có trước máy ghi băng, để thu âm. Những âm thanh ấy được ghi lên các đĩa hiệu ứng rồi đưa sang châu Âu. [1]

Từ những bản ghi có sẵn, nhóm có thể “trộn” âm thanh theo kịch bản. Họ lựa chọn và kết hợp tiếng động để khớp với hoạt động mà họ muốn đối phương hình dung. [1]

Các bản ghi sau đó đi qua bộ khuếch đại và những chiếc loa mạnh gắn trên xe half-track. Hệ thống có thể phát âm thanh nghe thấy ở khoảng cách 15 dặm, tương đương 24 km. Những chiếc loa được đưa vào vị trí ban đêm, rồi phát chương trình vào các thời điểm định trước. [1][4]

Ghost Army còn đưa màn đánh lừa lên sóng vô tuyến. Đơn vị tổ chức những cuộc truyền tin giả nhằm tạo ấn tượng rằng một lực lượng lớn đang hiện diện. [1]

Những người lính diễn cả ngoài chiến trường

Những cuộc truyền tin giả chỉ là một phần của màn diễn. Ghost Army còn phải khiến người Đức nhìn thấy những người lính phù hợp với lực lượng mà họ muốn tin đang hiện diện. Các thành viên thường đổi phù hiệu trên quân phục và xe để giả làm những đơn vị khác, tạo thêm dấu vết cho những người đang tìm cách xác định quân số và vị trí của quân Đồng minh. [4]

Một số người cung cấp tin là lính Đức ẩn trong các nhà kho; số khác là người Pháp làm việc cho quân Đức. Vì vậy, các thành viên Ghost Army được lệnh xuất hiện ở thị trấn, quanh quẩn tại đó, đến quán rượu và tán tỉnh các cô gái. [4]

Cách dàn dựng ấy đi cùng Ghost Army trong Operation Fortitude, kế hoạch đánh lừa D-Day do Anh thiết kế và chỉ huy. Kế hoạch dựng hình ảnh một lực lượng đổ bộ hướng đến Pas-de-Calais. Hai tuần sau D-Day, một số binh sĩ đến Normandy và mô phỏng một cảng Mulberry giả vào ban đêm. [1]

Sau Normandy, toàn đơn vị giúp ghìm chân quân Đức đang bảo vệ Brest bằng cách mô phỏng một lực lượng lớn hơn thực tế. Ghost Army rồi tiến về phía đông cùng các đội quân Đồng minh, tiếp tục đánh lừa đối phương về những hướng di chuyển và quy mô lực lượng. Đơn vị từng dựng các màn đánh lừa liên quan đến những cuộc vượt sông Ruhr, phòng tuyến Maginot và rừng Hürtgen. Màn đánh lừa lớn cuối cùng của đơn vị liên quan đến một cuộc vượt sông Rhine, nơi những chiếc xe giả, âm thanh giả, vô tuyến giả và cả hành vi của người lính cùng đứng trong một vai diễn. [1]

Điều ít ai biết: chiến dịch trên sông Rhine

Với Jack Masey và đồng đội, Operation Viersen đặt ra nhiệm vụ dựng nên cảnh chuẩn bị vượt sông của những đơn vị đang rời đi nơi khác. Ghost Army đã tiến hành hơn 20 chiến dịch đánh lừa, sử dụng xe tăng bơm hơi, xe âm thanh, vô tuyến giả và những kịch bản phối hợp. Trong chiến dịch này, hình ảnh mà đơn vị phải tạo ra mang danh tính cụ thể: Sư đoàn bộ binh 30 và 79 đang chuẩn bị vượt sông. [1][4]

Việc mô phỏng bao gồm cả hoạt động của hai sư đoàn trước một cuộc vượt sông. Những phương tiện đánh lừa của Ghost Army vì thế cùng phục vụ một kịch bản: xe tăng bơm hơi tạo phần hình ảnh, xe âm thanh và vô tuyến giả góp vào màn diễn về lực lượng đang chuẩn bị hành động. [1][4]

Trong lúc đội quân giả giữ vai hai sư đoàn, lực lượng thật bí mật di chuyển về phía bắc. Cuộc hành quân ấy đưa binh sĩ đến chỗ vượt sông Rhine thực sự, tách khỏi nơi đơn vị đánh lừa đang dựng cảnh chuẩn bị. Hai hoạt động diễn ra theo hai hướng: Ghost Army tiếp tục mô phỏng lực lượng sắp vượt sông, còn hai sư đoàn thật đến phía bắc rồi vượt Rhine tại đó. Vị trí xuất hiện trong màn diễn và địa điểm vượt sông thực tế đã tách rời nhau. [4]

Jonathan Gawne đánh giá Operation Viersen là một thành công lớn của đơn vị. Sư đoàn bộ binh 30 và 79 thật đã vượt Rhine ở phía bắc; màn mô phỏng mang tên họ vẫn đặt hình ảnh chuẩn bị vượt sông ở nơi khác. [4]

Sự thật và lời đồn sau màn diễn

Sau màn mô phỏng vượt Rhine, những chiếc xe tăng thật được trộn với xe tăng bơm hơi để lực lượng tấn công trông lớn hơn. Các hình khối cao su ấy không cần bắn một phát đạn nào; chúng chỉ cần xuất hiện đúng nơi để tạo ra cảm giác về một đội quân đông đảo đang chuẩn bị hành động. Khi cuộc tấn công bắt đầu, quân Đức chống cự rất ít, còn bờ sông bị bỏ lại cho quân Đồng minh chiếm giữ. [3]

Mức độ thuyết phục của màn diễn còn lộ ra từ một tình huống xảy đến với chính phía Mỹ. Máy bay quan sát giả giống thật đến mức một phi công Mỹ từng cố hạ cánh xuống cánh đồng bên cạnh. Trên mặt đất, những vật thể được dựng lên để đánh lừa quân Đức; từ trên không, chúng lại đủ giống máy bay thật để làm nhầm lẫn cả người thuộc lực lượng Đồng minh. Ảo giác không dừng ở một nhóm quan sát riêng lẻ. [3]

Kết quả của chiến dịch vượt Rhine được ghi nhận bằng lời khen dành cho Ghost Army. Thành công ấy nằm ở chỗ lực lượng giả giữ được vẻ đáng tin cho đến khi cuộc tấn công thật bắt đầu: xe tăng thật làm nền, xe tăng bơm hơi làm quy mô phình lên, còn sự chống cự yếu ớt của quân Đức để lại bờ sông cho Đồng minh. [3]

Câu hỏi khó hơn là màn đánh lừa đã cứu bao nhiêu sinh mạng. Tướng William Simpson nói chiến dịch có thể đã cứu 10.000 người. Một bản tường thuật năm 2013 đưa ra khoảng ước tính rộng hơn, từ 15.000 đến 30.000 mạng người Mỹ. [4][3]

Vì vậy, phần chắc chắn nhất nằm ở những gì đã diễn ra trước mắt: quân Đức chống cự rất ít, bờ sông rơi vào tay quân Đồng minh, và Ghost Army nhận lời khen thưởng vì thành công của chiến dịch. Phần sinh mạng được cứu mở rộng thành những khoảng số khác nhau. Trong khi đó, ảo giác của đơn vị vẫn nguyên vẹn đến mức ngay cả các binh sĩ Đồng minh khác cũng không biết Ghost Army tồn tại. [3]

Đội quân cao su còn lại đến hôm nay

Đơn vị của Jack Masey trở về Hoa Kỳ vào tháng 7 năm 1945, nhưng câu chuyện về công việc của anh và đồng đội vẫn nằm trong vòng bí mật hơn 50 năm sau chiến tranh. Những người từng dựng nên một lực lượng để đối phương nhìn thấy đã trở về, còn hoạt động đánh lừa của họ chưa thể trở thành câu chuyện công khai. Sự im lặng kéo dài qua thời hậu chiến, cho đến khi hồ sơ về Ghost Army được giải mật năm 1996. Từ đó, cái tên «đội quân cao su» mà Masey từng dùng để gọi đơn vị có thể đi cùng những hồ sơ kể lại nhiệm vụ của họ. Những chiếc xe giả đã hoàn thành công việc ngoài chiến trường từ lâu; câu chuyện về người làm ra chúng mới bước ra khỏi bí mật. [1][4]

Ngày 1 tháng 2 năm 2022, Joe Biden ký S. 1404 thành luật, quy định trao Huân chương Vàng Quốc hội cho Ghost Army. Trong tháng ấy, các thành viên đơn vị được trao huân chương, ghi nhận hoạt động đánh lừa tại châu Âu trong Thế chiến II. Với Masey và những người từng phục vụ trong đơn vị, tên gọi «đội quân cao su» giờ đứng cạnh một sự ghi nhận dành cho nhiệm vụ họ đã thực hiện: dùng những màn đánh lừa để phục vụ cuộc chiến. Huân chương đưa hoạt động ấy vào lời ghi nhận chính thức của Quốc hội. [1][4]

Không có đơn vị Lục quân đang hoạt động nào tuyên bố kế thừa chính thức từ 23rd Headquarters Special Troops. Các cộng đồng Psychological Operations và Information Operations vẫn dùng phù hiệu ma làm biểu tượng nhận diện không chính thức. Ngày 3 tháng 11 năm 2022, 23rd Headquarters Special Troops trở thành thành viên danh dự của Army Psychological Operations Regiment. «Đội quân cao su» của Jack Masey còn lại trong hồ sơ đã mở, trong huân chương và trên phù hiệu mang hình bóng ma. [4][1]

Nguồn

1. Ghost Army (Wikipedia) (en.wikipedia.org, bách khoa)
2. Ghost Army: The Combat Con Artists of World War II | The National WWII Museum | New Orleans (www.nationalww2museum.org, nguồn gốc)
3. When an Army of Artists Fooled Hitler | History & Archaeology | Smithsonian Magazine (web.archive.org, bài viết)
4. Artists of Battlefield Deception: Soldiers of the 23rd : NPR (www.npr.org, bài viết)
5. 23rd Hqs, Special Troops (web.archive.org, bài viết)
6. The “Ghost Army” of World War II (www.wwiimemorialfriends.org, bài viết)
7. The 23rd Headquarters Special Troops: The Phantom Menace | Mental Floss (web.archive.org, bài viết)

Ảnh bìa: minh họa do AI tạo, kèm chữ; không phải ảnh tư liệu, không mô tả khuôn mặt người thật.